ΓΡΗΓ. ΦΙΛ. ΚΩΣΤΑΡΑΣ”3 Ἢ ἁρμονία καὶ ἡ ἑνότητα τοῦ κλασσικοῦ πολιτισμοῦ. Ι. Οἱ μορφὲς τοῦ κλασσικοῦ πολιτισμοῦ ὋὉ ἀρχαῖος ἑλληνικὸς Λόγος μὲ τὴ μεταφυσική του στροφὴ θὰ οἰκοδομή- σει θρησκεία καὶ ρωμαλέα φιλοσοφία": μὲ τὴν τάση του γιὰ ἔρευνα καὶ τὴν ἱκανότητα γιὰ συστηματοποίηση τῶν γνώσεων θὰ δημιουργήσει ἐπιστή- μη’ μὲ τὴν προσπάθεια νὰ διαπλάσει τὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου καὶ νὰ καθιερώ- σει ἀρχὲς εὔρυθμης διακυβερνήσεως θὰ θεμελιώσει εὐνομούμενη πολιτεία καὶ ἀξιοκρατικὴ κοινωνία” μὲ τὴν προσοχὴ στὴν παραγωγὴ καὶ τὴ δίκαιη κατανομὴ τῶν οἰκονομικῶν ἀγαθῶν θὰ ὀργανώσει οἰκονομία. τέλος, μὲ τὴν σπάνια δεξιότητα στὴν σύλληψη μορφῶν καὶ τὴν ἔκφραση τοῦ ἰδανικοῦ κάλλους θὰ πλαστουργήσει ἀπαράμιλλη τέχνη. 2. Ἡ ἀποστολὴ τῆς τέχνης Ἢ τέχνη αὐτὴ ἡ πράγματι ἀσύγκριτη ἔχει τὸ προβάδισμα ἀπέναντι σὲ ὅ- λα τὰ ἄλλα στοιχεῖα ἤ τὶς μορφὲς τοῦ πολιτισμοῦ, ἀληθινὴ προεξάρχουσα τοῦ ἁρμονικοῦ χοροῦ αὐτῶν τῶν φανερώσεων τοῦ πνεύματος. ᾽Απότοκος τῆς κι- νήσεως τοῦ Λόγου γιὰ τὴν αἰσθητικὴ κατανόηση τῆς πραγματικότητας, ἡ τέ- χνη κυοφορεῖται µέσα σὲ ἕνα γαλήνιο κλῖμα ἐσωτερικῆς ἰσορροπίας καὶ ἰσόρ- ροπη --- ζυγισμένη ὡς πρὸς τὴ μορφὴ καὶ τὸ περιεχόµενο --- ἐκδηλώνεται σὲ ποικίλες καὶ µεγαλειώδεις μορφές. Ἣ σπουδαιότερη μορφὴ τέχνης, ἡ συγ- κλονιστικώτερη τοῦ ἀνθρώπινου Λόγου, εἶναι ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ τραγωδία. Ἡ τραγωδία αὐτὴ ἀποτελεῖ τὸ γόνιμο τέρμα μακρόχρονης ἐξελι- κτικῆς διαδικασίας µέσα στὸ οΟΓΡΙς μιᾶς φωτεινῆς ποιητικῆς δημιουργίας, τὸ τέρμα μιᾶς πορείας ἐπίπονης ποὺ ὠδήγησε σὲ ἀπίθανη ὡριμότητα καὶ ὄ- ἔυνση τῆς σκέψεως. Τί θέλει νὰ ὑπογραμμίσει, τώρα, αὐτὴ ἡ τέχνη, εἶναι γνωστό: τὴν ἀξιο- πρεπῆ, ὄρθια στάση τοῦ ἀνθρώπου ἀπέναντι στὴν ἀμείλικτη μοῖρα του. 3. Ὃ χαρακτήρας τῆς κλασσικῆς ἐποχῆς Οὐσιαστικὰ εἶναι ἕνας ἄλλος τρόπος ἐκφράσεως τῆς πνευματικῆς αὐτο- νοµίας, τῆς ἐσωτερικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ψυχικῆς καὶ ἠθικῆς αὐτοτέλειας τῶν ἀτόμων µέσα στὴν πολιτεία. Τοῦτο φαίνεται καθαρώτερα στὴν γλυ- πτική. Ὃ παριστάμενος, μὲ τὸ ἀσύγκριτο σωματικὸ κάλλος, εἶναι γεμᾶτος ψυχικὴ ἀλκὴ καὶ ἐσωτερικὴ αὐτάρκεια, αἰώνια νέα καὶ ἀθάνατη. Ὃ χαρακτήρας τῆς κλασσικῆς ᾿Αθήνας καὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης γενικὰ εἶναι κυρίως αἰσθητικός. ὋὧὉ ἄρτιος ἄνθρωπος ἦταν τὸ αἴτημα αὐτῶν τῶν εὔκαρπων καὶ εὐλογημένων καιρῶν. Αὐτὸν τὸν σκοπὸ εἶχε ἡ «πόλις» καὶ αὖ- τὸ τὸ ἰδεῶδες ὑπηρετοῦσε ἡ παιδεία: τὴν σύμμετρη καὶ ἰσόρροπη ἀνάπτυξή του πρῶτα καὶ τὴν ἄψογη καὶ ἁρμονικὴ ἐκδήλωσή του ---τὴν ἠθική του πράξη--- ὕστερα᾽ τὴν ᾿Αρετή του! ᾿Αλλὰ καὶ ἡ κλασσικὴ τέχνη τὸ ἴδιο ἐξέ- φραζε. ᾿Εδῶ βρίσκεται ὁ λόγος γιὰ τὸν ὁποῖο τὰ δημιουργήματα τῆς τέχνης "Ὁ κ. Τρηγ. Φιλ. Κωσταρᾶς εἶναι μόνιμος ἐπίκουρος καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας στὸ Πανε- πιστήμιο ᾿Αθηνῶν.