ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΝΤΟΣ Ἢ ἄμεση δημοκρατία καὶ τὰ ἄλλα πολιτεύματα 'Ὑπάρχουν τέσσερεις τρόποι ἀνάδειξης τῶν ἀρχόντων: α) τὸ κληρονομικὸ δικαίῶ- μα, β) ἡ ἐκλογή, Υ) ἡ κλήρωση καὶ δ) ὁ διο- ρισµός. Τὰ τρία πρῶτα ἀντιστοιχοῦν στὰ τρία πολιτεύµατα" ὁ διορισμὸς χρησιµμο- ποιεῖται καὶ στὰ τρία. Ἢ πολιτευµατικὴ ἐξελικτικὴ πορεία τῆς ἀνθρωπότητας, ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ ἔχουμε κοινωνικὴ διαφοροποίηση, ἦταν ἀπὸ τὴ Μοναρχία πρὸς τὴ Δημοκρατία” καὶ φυσι- κὰ ὡς πρὸς τὸν τρόπο ἀνάδειξης τῶν ἀρ- χόντων ἡ ἐξελικτικὴ πορεία ἦταν ἀπὸ τὸ κληρονομικὸ δικαίωμα πρὸς τὴν κλήρω- ση. Κάθε ἑπόμενο πολίτευμα χρησιμο- ποιοῦσε καὶ συνήθειες τοῦ προηγούμενου. Ἔτσι, ἐνῶ ἡ Μοναρχία χρησιμοποιεῖ τὸ κληρονομικὸ δικαίωµα καὶ κατὰ κόρο τὸ διορισμό, ἡ ᾿Ολιγαρχία χρησιμοποιεῖ σὰν πρωταρχικὸ τρόπο ἀνάδειξης τῶν ἀρχόν- των τὴν ἐκλογὴ καὶ συχνὰ τὸ διορισμό. Ἣ Δημοκρατία πάλι χρησιμοποιεῖ κατὰ κόρο τὴν κλήρωση()) καὶ σὲ εἰδικὲς καὶ λίγες πε- ριπτώσεις τὴν ἐκλογή. Ὁ διορισμὸς στὴ Δημοκρατία εἶναι πολὺ σπάνιος καὶ γιὰ θέ- σεις δευτερεύουσες, ποὺ ἐξαρτῶνται ἀπὸ κάποιο κληρωτὸ ὄργανο. Στὴν ἀρχαία ᾿Α- θήνα(2 διάφοροι κληρωτοὶ ἄρχοντες εἶχαν δικαίωμα νὰ πάρουν κάποιο ἔμπιστό τους βοηθὸ γιὰ τὴν καλύτερη διεκπεραίωση τῶν καθηκόντων τους. Οἱ κληρωτοὶ ἄρχοντες εἶναι ἐνιαύσιοι καὶ μὴ ἀνακλητοί' λογοδοτοῦν ὅμως στὰ δικαστήρια, μόλις ἡ θητεία τους λήξη. ᾽Αν- τίθετα, οἱ αἱρετοὶ εἶναι ἀνακλητοὶ ὁποιαδή- ποτε στιγµή, εἶναι καὶ αὐτοὶ ἐνιαύσιοι, λο- γοδοτοῦν στὰ δικαστήρια μὲ τὸ πέρας τῆς θητείας τους καὶ εἶναι ἐπανεκλόγιμοι. Οἱ θρησκευτικοὶ ἄρχοντες ἦσαν αἱρετοὶ ἀλλὰ ἀπὸ καθορισμένες οἰκογένειες(). Διάρκεια τῆς θητείας Διαφορετικὴ εἶναι ἡ τακτική τοῦ κάθε πολιτεύματος ὡς πρὸς τὴ διάρκεια τῆς θη- τείας. Στὴ Μοναρχία ὁ μονάρχης εἶναι ἰσόβιος! οἱ ὑπόλοιποι ἄρχοντες διορίζονται καὶ παύονται ἀπὸ τὸ μονάρχη. Στὴν Ὀλι- γαρχία ἡ διάρκεια κυμαίνεται ἀνάλογα μὲ τὸ ἄν ἡ ᾿Ολιγαρχία εἶναι πιὸ κοντὰ στὴ Μο- ναρχία ἤ πιὸ κοντὰ στὴ Δημοκρατία. Γενι- κὰ αὐτοὶ ποὺ ἀσκοῦν κάποια λειτουργία τῆς ἐξουσίας ἐπαγγελματικά, ὅπως γιὰ πα- ράδειγμα οἱ δικαστές, εἶναι ἰσόβιοι λειτουργοί’ ἄν τὴν ἀσκοῦν ἡμιεπαγγελμα- - τικά, τυπικὰ ἀνανεώνονται κατὰ τακτὰ χρονικὰ διαστήματα’ οὐσιαστικὰ ὅμως παραμένουν οἱ ἴδιοι τόσο στὴ νομοθετική, ὅσο καὶ στὴ διοικητικο-εκτελεστικὴ λει- τουργία. Στὴ Δημοκρατία ἔχουμε ἰσοβιότητα γιὰ τὴ νομοθετικὴ λειτουργία, ἐπειδὴ σ᾽ αὐτὴ μετέχουν ὅλοι οἱ ἐλεύθεροι πολίτες: γιὰ τὴ δικαστικὴ λειτουργία ἐνιαύσια θητεία, ποὺ εἶναι δυνατὸ νὰ ἐπαναληφθεῖ πολλὲς φορὲς κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς τοῦ ἐλεύθερου πολίτη ἀκόμα καὶ τὸν ἀμέσως ἑπόμενο χρόνο’ γιὰ τὰ ἀξιώματα τῆς διοικητικο- εκτελεστικῆς λειτουργίας ἡ θητεία ἦταν ἐ- νιαύσια κατὰ κανόνα ἤ μικρότερη, μὲ μὴ δυνατότητα νέας ἀνάληψης ἀξιώματος κληρωτοῦ στὴ λειτουργία αὐτή. Χαρακτηριστικὸ εἶναι, ὅτι, ὅσο περισσό- τερες ἁρμοδιότητες ἔχει κάποιο ἀξίωμα στὴ διοικητικο-εκτελεστικὴ λειτουργία, τόσο πιὸ ὀλιγοχρόνια ἔχει τὴ θητεία του. Ὃ βουλευτὴς εἶχε θητεία ἐνιαύσια“ ὁ πρύτα- νις, ἀξίωμα ποὺ ἧταν κάτι σὰν ὑπουργὸς ἤ κυβερνητικὸς βουλευτής, εἶχε θητεία μόνο 36 ἤ 35 ἡμερῶν καὶ ὁ πρόεδρος τῶν πρυτά- νεων, ἀξίωμα ποὺ θὰ ἀντιστοιχοῦσε σήμε- ρὰ στὸν πρόεδρο τῆς Δημοκρατίας, ἦταν μόνο γιὰ 24 ὧρες. Μονοπρόσωπα ὄργανα δὲ συνηθίζονται στὴ Δημοκρατία καὶ ἰδιαίτερα στὴν διοικη- τικὴ ἐκτελεστικὴ λειτουργία’ κι ἄν ὑπάρ- χουν, ἔχουν θητεία πολὺ ὀλιγόχρονη᾽ γι᾿ αὐτὸ καὶ τὰ ἐνδεχόμενα ἄσχημα ἀποτελέ- σματα τῆς κλήρωσης (γιὰ παράδειγμα, ἄ- τομα ἀνίκανα) ἐκμηδενίζονται. Ἢ ἐξουσία τὸν πρῶτο χρόνο ὠριμάζει τὸν ἄνθρωπο, τὸ δεύτερο τὸν µεθάει, καὶ «καβαλάει κανεὶς τὸ καλάμι» κατὰ τὴ λαϊ- κἡ ρήση’ ἀπὸ τὸν τρίτο χρόνο καὶ πέρα ἡ ἐ- ξουσία διαφθείρει(ϐ) τὸν κάθε πολίτη. Ὅλα αὐτὰ οἱ πρόγονοι τὰ εἶχαν φιλοσοφήσει καί, ἐνῶ ἔλεγαν ὅτι «ἀρχὴ ἄνδρα δείκνυσι», θέσπισαν µονόχρονη τὸ πολὺ θητεία καὶ ἕ- φτιαξαν παράλληλα καὶ τὸ θεσμὸ τοῦ ὁ- στρακισμοῦ: καὶ τὸ Θεμιστοκλῆ, ἀφοῦ πρῶτα τὸν τίµησαν, ὅπως ἄλλωστε τοῦ ἄ- ἔιζε, σὰ σωτῆρα τῆς Ἑλλάδας τόσο οἱ ᾽Α- θηναῖοι ὅσο καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες, τὸν ὑ-