ΚΑΕΙ, ΙΑΡΡΕΕΣ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ μας [Τρίτη συνέχεια] 3. Ἡ κατάσταση γενικὰ Μέχρι τώρα ὅταν ἀναφερόμουν σὲ μιὰ «κατάσταση», χρησιμοποιοῦσα τὸν ὅρο ἀφηρημένα καὶ ἀόριστα. Μιλώντας αὐστηρά, μόνο ἕνα ἄτομο μπορεῖ νὰ λεχθεῖ ὅτι βρίσκεται σὲ μιὰ κατάσταση. Κατ ̓ ἐπέκταση, σκεπτόμαστε τὴν κατάσταση τῶν ὁμάδων, τῶν κρατῶν, τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, τὴν κατάσταση τῶν θεσμῶν, ὅπως ἡ ἐκκλησία, τὸ πανεπιστήμιο, τὸ θέατρο, ἐκείνην τῆς ἐ- ̓ πιστήμης, τῆς φιλοσοφίας, τῆς τέχνης, τῆς φιλολογίας. "Οταν ἡ θέληση τοῦ ἀτόμου ἀσπάζεται τὴν αἰτία ἑνὸς ἀπὸ αὐτὰ ἤ τοὺς θεσμούς, ἡ θέλησή του καὶ ἡ αἰτία ποὺ ἀσπάσθηκε εἶναι σὸ μιὰ κατάσταση. Σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις οἱ καταστάσεις εἶναι ὑποσυνείδητες καὶ γίνονται ἀποτελεσματικὲς χωρὶς τὴν συνειδοποίησή τους ἐκ μέρους τοῦ ἔνδιαφερομένου προσώπου. Σὲ ἄλλες περιστάσεις οἱ καταστάσεις θεωροῦνται συγκεκριμένες ἀπὸ τὴν ἄποψη τῆς αὐτοσυνείδητης θέλησης ἐκείνου ποὺ τὶς δέχτηκε, τὶς ἐπωφελεῖται καὶ τὶς μεταβάλλει. Μιὰ κατάσταση ποὺ ἔχει συνειδοποιήσει ὁ παρατηρητὴς ἤ ὁ συμμέτοχος, ἀπαιτεῖ σχεδιασμένη συμπεριφορὰ σὲ σχέση μ ̓ αὐτὴν. Ἡ κατάσταση δὲ ἐλαύνει αὐτόματα σὲ κάτι τὸ ἀναπόφευκτο,ἀλλὰ δηλώνει ἀντίθετα ὁρισμένες δυνατότητες καὶ τὰ ὅρια αὐτοῦ ποὺ εἷναι δυνατόν. Αὐτὸ ποὺ συμβαίνει σὰν συνέπειά του, καθορίζεται ἐν μέρει ἀπὸ τὸ πρόσωπο ποὺ βρίσκεται στὴν κατάσταση καὶ ἀπὸ αὐτὸ ποὺ σκέφτεται γι ̓ αὐτήν. Ἢ «σύλληψη» μιᾶς κατάστασης τὴν τροποποιεῖ, στὸ μέτρο ποὺ ἡ σύλληψη αὐτὴ καθιστᾶ δυνατὴ τὴν υἱοθέτηση μιᾶς ὁρισμένης διάθεσης ἀπέναντί της καὶ μιὰ ἔγκληση στὸ δικαστήριο τῆς πράξης. Ἡ σύλληψη μιᾶς κατάστασης ἀποτελεῖ τὸ πρῶτο βῆμα πρὸς τὴν κυριαρχία της, καθὼς ὁ ἐξονυχιστικὸς ἔλεγχός της, ὅπως καὶ ἡ κατανόησή της, διεγείρει τὴ θέληση γιὰ τὴν μεταβολὴ τοῦ εἶναι της. Ὅταν ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιδιώκω τὴν κατανόηση τῆς πνευματικῆς κατάστασης τῆς ἐποχῆς, προσδοκῶ νὰ ἐξασκήσω τὶς ἱκανότητές μου σὰν ἄνθρωπος προικισμένος μὲ εὐφυΐα, ἐνῶ στὸν βαθμὸ ποὺ ἡ κατανόησή μου παραμένει ἀνολοκλήρωτη, μπορῶ νὰ συλλάβω μόνο τὴν κατάσταση ὅπως λειτουργεῖ, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν συμβολή μου. Μόλις ὅμως γίνω ἐνεργὸς συμμέτοχος στὴν κατάσταση, θὰ ἤθελα νὰ διαλεχθῶ μὲ τὴ δράση καὶ τὴν ἀντίδραση τῆς καταστάσεως καὶ τῆς ὕπαρξής μου. Πρέπει ὅμως νὰ ἐρωτήσουμε, ποιὸ εἶδος κατάστασης ἐννοῶ. Τὸ εἶναι τοῦ ἀνθρώπου συνίσταται κυρίως στὴν ὕπαρξή του, στὶς οἰκονομικές, στὶς κοινωνιολογικές καὶ στὶς πολιτικὲς καταστάσεις, ποὺ ἀπὸ τὴν πραγματικότητά τους ἐξαρτᾶται τὸ κάθε τί. Ἴσως, ἀκόμη, μέσα ἀπὸ τὴν πραγματικότητα αὐτῶν τῶν καταστάσεων, κάθε τί ἄλλο γίνεται πραγματικό. Κατὰ δεύτερο λόγο, ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου σὰν συνειδητοῦ ὄντος κεῖται στὴν σφαίρα αὐτοῦ ποὺ μπορεῖ νὰ γνωσθεῖ. ̓Ιστορικὰ ἀποκτημένη καὶ τώρα ὑπαρκτὴ γνώση (στερημένη ἀπὸ τὸ περιεχόμενό της, τὸν τρόπο κτήσεώς της καὶ τὴν μεθοδικὴ κατάταξη καὶ αὔξηση) ἀποτελεῖ κατάσταση, δυνατὴ διαύγεια τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος.