ΚΑΕΙ, ΙΑΡΡΕΕΣ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ µας [Τρίτη συνέχεια] 3. Ἡ κατάσταση γενικὰ Μέχρι τώρα ὅταν ἀναφερόμουν σὲ μιὰ «κατάσταση», χρησιμοποιοῦσα τὸν ὅρο ἀφηρημένα καὶ ἀόριστα. Μιλώντας αὐστηρά, µόνο ἕνα ἄτομο μπορεῖ νὰ λεχθεῖ ὅτι βρίσκεται σὲ μιὰ κατάσταση. Κατ᾽ ἐπέκταση, σκεπτόµαστε τὴν κατάσταση τῶν ὁμάδων, τῶν κρατῶν, τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, τὴν κατάστα- ση τῶν θεσμῶν, ὅπως ἡ ἐκκλησία, τὸ πανεπιστήμιο, τὸ θέατρο, ἐκείνην τῆς ἐ-᾿ πιστήµης, τῆς φιλοσοφίας, τῆς τέχνης, τῆς φιλολογίας. "Οταν ἡ θέληση τοῦ ἀτόμου ἀσπάζεται τὴν αἰτία ἑνὸς ἀπὸ αὐτὰ ἤ τοὺς θεσμούς, ἡ θέλησή του καὶ ἡ αἰτία ποὺ ἀσπάσθηκε εἶναι σὸ μιὰ κατάσταση. Σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις οἱ καταστάσεις εἶναι ὑποσυνείδητες καὶ γίνον- ται ἀποτελεσματικὲς χωρὶς τὴν συνειδοποίησή τους ἐκ μέρους τοῦ ἔνδιαφε- ροµένου προσώπου. Σὲ ἄλλες περιστάσεις οἱ καταστάσεις θεωροῦνται συγκε- κριµένες ἀπὸ τὴν ἄποψη τῆς αὐτοσυνείδητης θέλησης ἐκείνου ποὺ τὶς δέχτη- κε, τὶς ἐπωφελεῖται καὶ τὶς μεταβάλλει. Μιὰ κατάσταση ποὺ ἔχει συνειδοποι- ήσει ὁ παρατηρητὴς ἤ ὁ συμμέτοχος, ἀπαιτεῖ σχεδιασμένη συμπεριφορὰ σὲ σχέση μ᾽ αὐτὴν. Ἡ κατάσταση δὲ ἐλαύνει αὐτόματα σὲ κάτι τὸ ἀναπόφευ- κτο,ἀλλὰ δηλώνει ἀντίθετα ὁρισμένες δυνατότητες καὶ τὰ ὅρια αὐτοῦ ποὺ εἷ- ναι δυνατόν. Αὐτὸ ποὺ συμβαίνει σὰν συνέπειά του, καθορίζεται ἐν μέρει ἀπὸ τὸ πρόσωπο ποὺ βρίσκεται στὴν κατάσταση καὶ ἀπὸ αὐτὸ ποὺ σκέφτεται γι᾿ αὐτήν. Ἢ «σύλληψη» μιᾶς κατάστασης τὴν τροποποιεῖ, στὸ μέτρο ποὺ ἡ σύλληψη αὐτὴ καθιστᾶ δυνατὴ τὴν υἱοθέτηση μιᾶς ὁρισμένης διάθεσης ἀπέ- ναντί της καὶ μιὰ ἔγκληση στὸ δικαστήριο τῆς πράξης. Ἡ σύλληψη μιᾶς κα- τάστασης ἀποτελεῖ τὸ πρῶτο βῆμα πρὸς τὴν κυριαρχία της, καθὼς ὁ ἐξονυχι- στικὸς ἔλεγχός της, ὅπως καὶ ἡ κατανόησή της, διεγείρει τὴ θέληση γιὰ τὴν μεταβολὴ τοῦ εἶναι της. Ὅταν ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιδιώκω τὴν κατανόηση τῆς πνευματικῆς κατάστασης τῆς ἐποχῆς, προσδοκῶ νὰ ἐξασκήσω τὶς ἱκανότη- τές μου σὰν ἄνθρωπος προικισμένος μὲ εὐφυΐα, ἐνῶ στὸν βαθμὸ ποὺ ἡ κατα- νόησή µου παραμένει ἀνολοκλήρωτη, μπορῶ νὰ συλλάβω µόνο τὴν κατά- σταση ὅπως λειτουργεῖ, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν συμβολή µου. Μόλις ὅμως γίνω ἐνεργὸς συμμέτοχος στὴν κατάσταση, θὰ ἤθελα νὰ διαλεχθῶ μὲ τὴ δράση καὶ τὴν ἀντίδραση τῆς καταστάσεως καὶ τῆς ὕπαρξής µου. Πρέπει ὅμως νὰ ἐρωτήσουμε, ποιὸ εἶδος κατάστασης ἐννοῶ. Τὸ εἶναι τοῦ ἀνθρώπου συνίσταται κυρίως στὴν ὕπαρξή του, στὶς οἰκονο- µικές, στὶς κοινωνιολογικές καὶ στὶς πολιτικὲς καταστάσεις, ποὺ ἀπὸ τὴν πραγµατικότητά τους ἐξαρτᾶται τὸ κάθε τί. Ἴσως, ἀκόμη, µέσα ἀπὸ τὴν πραγματικότητα αὐτῶν τῶν καταστάσεων, κάθε τί ἄλλο γίνεται πραγµατικό. Κατὰ δεύτερο λόγο, ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου σὰν συνειδητοῦ ὄντος κεῖται στὴν σφαίρα αὐτοῦ ποὺ μπορεῖ νὰ γνωσθεῖ. ᾿Ιστορικὰ ἀποκτημένη καὶ τώρα ὑπαρκτὴ γνώση (στερημένη ἀπὸ τὸ περιεχόμενό της, τὸν τρόπο κτήσεώς της καὶ τὴν μεθοδικὴ κατάταξη καὶ αὔξηση) ἀποτελεῖ κατάσταση, δυνατὴ διαύ- γεια τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος.