Ï ÖÑÏÛÍÔ «ΕΚΛΕΨΕ» ΤΟΝ ΕΜΠΕΔΟΚΛΗ; Φιλότης-νεῖκος καὶ ἔρως-θάνατος ολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν διακρίνει τὴν ἐπιρροὴ τοῦ Ἡρακλείτου στὰ φιλοσοφικὰ συστήματα τοῦ Ἐγέλου καὶ τοῦ Καρόλου Μάρξ. Ὅμως δὲν ἔχει τονιστῆ ἀρκετὰ ἡ ὁμοιότητα ποὺ παρουσιάζει ἡ ἀνάλυση τοῦ Ζίγκμουντ Φρόυντ γιὰ τὰ αἴτια τῆς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς, ὅπως διαμορφώθηκε στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ ’20, μὲ τὴν κοσμολο- γία τοῦ Ἕλληνα προσωκρατικοῦ φιλοσόφου Ἐμπεδοκλῆ. Τὸ παρὸν κείμενο θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀναδείξῃ αὐτὴ τὴν ὁμοιότητα. Ὁ Ἐμπεδοκλῆς, ποὺ ἤκμασε γύρω στὸ 440 π.Χ., ἦταν κάτοικος τοῦ Ἀκράγαντα, μιᾶς πόλης στὰ νότια παράλια τῆς Σικελίας. Ἀσχολήθηκε μὲ τὴν πολιτικὴ καὶ λόγῳ τῶν δημοκρατικῶν του πεποιθήσεων ἐξωρίστηκε, καθ’ ὅτι ἐπικράτησε ἡ ἀντιτιθέμε- νη τῶν δημοκρατικῶν παράταξη. Στὴν ἐξορία του ἀσχολήθηκε μὲ τὴν Φιλοσοφία, τὴν Ἐπιστήμη καὶ τὶς θρησκευτικὲς δοξασίες. Ὡς ἐπιστήμων ὁ Ἐμπεδοκλῆς κατέχει διακεκριμένη θέση. Ὡς φιλόσοφος ὁ Ἐμπε- δοκλῆς πίστευε, ὅτι τέσσερις οὐσίες, ὁ ἀέρας, τὸ νερό, ἡ γῆ καὶ τὸ πῦρ ἀποτελοῦ- σαν τὶς γενεσιουργὲς αἰτίες τοῦ Σύμπαντος. Οἱ τέσσερις αὐτὲς οὐσίες ἦταν αἰώνιες, ὅμως, καθὼς ἀναμειγνύονταν μεταξύ τους, δημιουργοῦσαν τὶς σύνθετες οὐσίες ποὺ βρίσκουμε στὸν κόσμο. Ἡ δύναμη ποὺ ἕνωνε τὶς οὐσίες ἦταν ἡ φιλότης. Ἀντίστοι- χα ἡ δύναμη ποὺ τὶς χώριζε ἦταν τὸ νεῖκος. Σύμφωνα μὲ τὸν Ἐμπεδοκλῆ ὑπῆρχαν περίοδοι, ὁπότε κυριαρχοῦσε ἡ φιλότης καὶ ἄλλες ὁπότε κυριαρχοῦσε τὸ νεῖκος. Τὸν χρυσὸ αἰῶνα, ὅπου κατὰ τὸν Ἐμπεδοκλῆ λατρευόταν ἡ Κύπριδα, εἶχε ἐπι- κρατήσει ὁλοκληρωτικὰ ἡ φιλότης (οὐδέ τις ἦν κείνοσιν Ἄρης θεὸς οὐδὲ Κυδοιμὸς – οὐδὲ Ζεὺς βασιλεύς, οὐδὲ Κρόνος οὐδὲ Ποσειδῶν – ἀλλὰ Κύπρις βασίλεια). Στὸν ὑλικὸ κόσμο, ποὺ ὁ Ἐμπεδοκλῆς ἐκλάμβανε ὡς σφαῖρα, ἄρχισε νὰ εἰσχωρῇ σιγά- σιγὰ τὸ νεῖκος, τὸ ὁποῖο κάποια στιγμὴ θὰ ἐκτόπιζε πλήρως τὴν φιλότητα. Τότε θὰ ἄρχιζε μία ἀντίρροπη κίνηση, ὥσπου νὰ ἐπανέλθῃ ὁ χρυσὸς αἰῶνας, ὅμως ὄχι γιὰ πάντα.