Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΕΩΝ ΒΕΚΝΤ ΝΕΡΤΕΕ, Βαν Τοία[Πασγο [,οηρςοί (Ἡ λαχτάρα τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ) Στὸν πρόλογο τοῦ σημαντικοῦ αὐτοῦ ἔργου ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ "0Όσλο Βέστρε ἀναφέρεται στὴν ἐμπειρία τῆς βίαιης καὶ ἀπόλυτης δύναμης μαζὶ μὲ τὴν παράλληλη ἀνθρώπινη ἐξαθλίωση, ποὺ ἐβίωσε μὲ τὴν κατοχὴ τῆς χώρας του τὸ 1940. Βα- σικὴ παραδοχὴ τοῦ ἔργου αὐτοῦ εἶναι τὸ ὅραμα μιᾶς μελλοντικῆς κοινωνίας χωρὶς κεν- τρικοποιηµένη ἐξουσία, ὅπως οἱ διάφορες ὁμάδες καὶ ὀργανώσεις ἀλληλοσταθμίζονται σὲ μιὰν ἰσορροπία σχέσεως ἰσχύος (δηλαδὴ μιὰ μορφὴ πλουραλιστικῆς δημοκρατικῆς κοινωνίας). Ὁ Βέστρε θὰ σημειώσει τὴν τάση τῆς γενιᾶς τῆς δεκαετίας τοῦ ᾽60, ποὺ χωρὶς νὰ ἔχει βιώσει τὸν ὁλοκληρωτισμὸ ὅπως ἡ δική του, ἀλλὰ ἐμπνευσμένη καθὼς ἦταν ἀπὸ τὸν Μάρξ, τὸν Λένιν, τὸν Μάο καὶ ἄλλους, θὰ ὑποδείξει ὁλοκληρωτικοὺς πολιτικὰ τρό- ποὺς ζωῆς. ᾿Αντίθετα ἡ γενιὰ τῆς δεκαετίας τοῦ 1970, ὁρμωμένη κυρίως ἀπὸ τὸν Φοἱς]επί- ἴδγη καὶ τὸν Γάλλο φιλόσοφο Γκλάξμαν, θ᾽ ἀντιδράσει ἔντονα σ᾽ ἕνα «κράτος πανταχοῦ παρὸν χάριν τῆς γραφειοκρατίας του» --- ὅπως τὸ χαρακτήρισε ὁ Κλώντ Λεφόρτ -- ἤ σύμ- φωνα μὲ τὸν "Αρντ «σ᾽ ἕνα κράτος ποὺ προσπαθεῖ νὰ ὀργανώσει ὅλους τοὺς ἀνθρώπους μὲ τὶς ἀτέλειωτες διαφορές τους σ᾽ ἕνα ἄνθρωπο». Ὃ καθηγητὴς Βέστρε ἀφιερώνει τρία δοκί- µια γιὰ τὰ ἔργα: τοῦ Πόππερ, Ἡ ἀνοικτὴ κοινωνία καὶ οἱ ἐχθροίτης, τοῦ Α. Καμύ, Ὁ ἐπα- ναστατηµένος ἄνθρωπος καὶ τοῦ Μάξ Γκλάξμαν Οἱ πρωτουργοὶ στοχαστές, ποὺ στάθη- καν σημαντικὰ στὴν διαμόρφωση τῆς πλουραλιστικῆς δημοκρατικῆς θεωρίας. Παράλλη- λα, στὸ δοκίμιό του γιὰ τὸν Μαρκοῦζε Ὁ µοναδιάστατος ἄνθρωπος βλέπει μιὰ ρηχὴ καὶ ἀσαφῆ φιλοσοφικὴ πραγµάτευση μὲ ὁλοκληρωτικὲς τάσεις, ἐνῶ ὁλοκληρωτικὰά στοιχεῖα θ᾽ ἀπαντήσει καὶ στὴν σκέψη τοῦ Σάρτρ, ὅπως καὶ τοῦ νορβηγοῦ ὁπαδοῦ τοῦ Σάρτρ, τοῦ Ντάγκ "Οστενμπεργκ. Στὸ δοκίμιό του γιὰ τὴν διάσπαση τοῦ ἀνθρώπινου διαλόγου, ἀνα- φερόμενος κυρίως στὸν Μάρξ καὶ στὸν Φρόυντ, ὑποστηρίζει τὴν σημαντικὴ ἐπιστημολο- γικὴ θέση, ὅτι, ἄν μιὰ θεωρία μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύσει γιὰ ποιὸν λόγο ἐγείρονται ἐπιχειρήμα- τα ἐναντίον της (ὑποθέτοντας ὅτι αὐτὸ ὀφείλεται εἴτε στὴν «ἀλλοτρίωση» εἴτε στὴν «ἀστι- κή σκέψη»), ἡ θεωρία αὐτὴ δὲν μπορεῖ νὰ διαψευσθεῖ. Ἐνῶ, ἄν ἡ θεωρία εἶναι ἀδύνατο νὰ διαψευσθεῖ, παύει νὰ εἶναι ἐπιστημονικὴ θεωρία, ἀλλὰ ἀντίθετα μιὰ θεωρία ποὺ καταλύει τὸν ἀνθρώπινο διάλογο, οὐσιαστικὴ προὐπόθεση τῆς πλουραλιστικῆς δημοκρατικῆς θεω- ρίας. Πρόκειται γιὰ ἔργο μὲ βιωματοποιηµένη προβληματική. Μανώλης Μαρκάκης Ν. 1. ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ, "Αγραφος γάμος -- Παλλακεία Τὸ βιβλίο αὐτὸ τοῦ καθηγητῆ Ν. Ι. Πανταζόπουλου εἶναι σπουδαία συμβολὴ στὴν ἔρευνα τοῦ δικαίου τῶν μικτῶν γάμων κατὰ τὴν ἑλληνιστικὴ καὶ βυζαντινὴ περίοδο. Θὰ συμπληρώσω, ὅτι αὐτῆς τῆς μορφῆς ἔργα ὄχι μόνο εἶναι ἀπαραίτητα στὴ νομικὴ ἐ- πιστήμη, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε, προεκτεινόμενα μόνο καὶ πρὸς τὸ ἀπώτερο καὶ ἀπώτατο παρελθόν, νὰ μᾶς δώσουν, στὸ σπουδαῖο αὐτὸ θέμα τοῦ γάμου, τὶς ἀπόψεις καὶ τὶς θέ- σεις τῆς ἀρχαίας (κλασσικῆς καὶ προκλασσικῆς) κοινωνίας, γιὰ τὶς ὁποῖες, παρὰ τὶς σημαντικὲς ἐργασίες ποὺ ὑπάρχουν, δὲν γνωρίζουμε πολλά. Οἱ σχέσεις τῶν νέων σήμερα, κάτω ἀπὸ τὶς πιέσεις τῶν πόσης μορφῆς ἀδιεξόδων (πολιτικῶν, κοινωνικῶν, οἰκονομικῶν, θρησκευτικῶν), ἔχουν δημιουργήσει ἐκρηκτι- κὲς καταστάσεις στὸ θέμα τοῦ γάμου. Αὐτὴ ἡ θεμελιώδης γιὰ τὴν ζωὴ σχέση (ἀνδρὸς - :