Ç ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΣΙΡΛΗΣ, Θρησκεία καὶ Ἐξουσία Τί εἶναι θρησκεία; Ποιά ἡ συνάφεια καὶ ἀλληλεπίδραση ἀνάμεσα στὸ θρησκευτικὸ καὶ τὸ κοινωνικοπολιτικὸ σύστη- μα μιᾶς ὠργανωμένης ὁμάδας ἀτόμων; Πῶς λειτούργησε ἡ θρη- σκεία στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ πόλη – κράτος, καὶ πῶς οἱ ἐνερ- γοὶ πολίτες της μετετράπησαν σὲ ἄβουλη μᾶζα μετὰ τὸ πέρας τῆς Κλασικῆς Ἀρχαιότητας; Αὐτὰ εἶναι τὰ καίρια ἐρωτήμα- τα, τὰ ὁποῖα θέτει ὁ κ. Μισιρλῆς στὸ βιβλίο του «Θρησκεία καὶ Ἐξουσία». Πρόκειται γιὰ βιβλίο εὔληπτο, ἄριστα δομημέ- νο καὶ τὸ κυριώτερο εὔκολα κατανοητὸ ἀπὸ μὴ εἰδικούς, οἱ ὁποῖοι σ’ αὐτὸ θὰ βροῦν σαφέστατες ἀπαντήσεις σὲ καθορι- στικῆς σημασίας ἱστορικὰ ζητήματα. Τὸ πρῶτο κεφάλαιο φέρει τὸν τίτλο «Ἡ καταστροφὴ τοῦ Ἀρχαίου Κόσμου» καὶ ἀρχίζει μὲ τὴν ἀνάλυση τοῦ τρόπου λειτουργίας τῆς πόλης-κράτους ἕως τὴν Κλασικὴ Ἐποχή, μιᾶς αὐτεξούσιας καὶ ὀλιγάνθρωπης πολιτειακῆς ὀντότητας, τῆς ὁποίας οἱ πολίτες συνδέονταν μὲ δεσμοὺς αἵματος, εἶχαν κοινὰ ἤθη καὶ συμμετεῖχαν ὅλοι στὰ κοινά. Καταλυτικὸς παράγων γιὰ τὴν εὔρυθμη λειτουργία τῆς πόλης-κράτους ὑπῆρξε ἡ ἐπωνυμία τοῦ συνόλου τῶν πολιτῶν (ἀδιανόητη σὲ μεγαλουπόλεις ὅπως π.χ. οἱ σύγχρονες), ἡ ὁποία εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ὑπευθυνότητα ὅλων ἔναντι τῶν συμπολιτῶν τους. Σ’ αὐτὸ τὸ σύνολο οἴκων, ὅπως ὀνομάζει ὁ κ. Μισιρλῆς τὴν πόλη-κράτος, διεξαγόταν ἐμπόριο, ἀλ- λὰ καὶ ἀνταλλαγὴ γνώσεων καὶ ἰδεῶν/φιλοσοφία, συζητήσεις στὴν Ἀγορὰ καὶ στὰ συμπό- σια τῶν ἐλεύθερων Ἑλλήνων πολιτῶν. Ἡ ἄμυνα τῆς πόλης ἦταν ὑπόθεση τῶν ἐλεύθερων πο- λιτῶν, οἱ ὁποῖοι πρόθυμα ὑπερασπίζονταν τὸν οἶκο ἀλλὰ καὶ τὸν τρόπο ζωῆς τους. Οἱ σχέ- Ç ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ὰ ὁμηρικὰ ἔπη, ἡ Ἰλιάδα καὶ ἡ Ὀδύσσεια, εἶναι πράγματι μιὰ ἀνεξάν- τλητη πηγὴ συμβουλῶν καὶ γνωμικῶν, καὶ ἡ ἀνάγνωσή τους σήμερα προσφέρει τὴν ἴδια φρεσκάδα, ὅπως ὅταν τὰ ποιήματα αὐτὰ πρωτο- γράφτηκαν καὶ ἀπαθανατίστηκαν σὲ γραπτὸ ἑλληνικὸ λόγο κάπου ἐκεῖ στὸν ἕκτο αἰῶνα π.Χ. Στὸ Γυμνάσιο ἀπὸ τὸ πρωτότυπο ἀλλὰ καὶ σὲ νεώτερη ἀπόδοση ὅλοι οἱ μαθητὲς διδαχτήκαμε καὶ Ἰλιάδα καὶ Ὀδύσσεια. Ἡ διδασκαλία καὶ τῶν δύο αὐτῶν ἐπῶν ἦταν τότε ὑποχρεωτική, καὶ οἱ καθηγητές μας πάσχιζαν νὰ μᾶς δώσουν ὅλα τὰ μηνύματα ποὺ ὁ Ὅμηρος συμπεριέλαβε στὰ κλασικά του αὐτὰ ἔπη. Ὁ ποιητὴς τοῦ- τος –ποὺ εἶναι καὶ ὁ πατέρας τῆς εὐρωπαϊκῆς Ποίησης– ἔχει βάλει στὰ ποιήματα τοῦτα σκέψεις καὶ ἰδέες, τὶς ὁποῖες μπορεῖ κανεὶς νὰ ἀντιληφθῇ καλύτερα σὲ μιὰ πιὸ ὥριμη ἡλικία καὶ ὄχι τόσο καλὰ στὰ χρόνια τῆς ἐφηβείας. Ὁ ἰδεολογικὸς κόσμος τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἐποχῆς καθρεφτίζεται ἀνάγλυφα ‣ 21096  ΔΑΥΛΟΣ 303, Ἰούνιος 2007