Ç ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΕΞΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ (1828-1870) Διαφωτισμός: Ἡ μόνη συνεπὴς προσπάθεια ἀναζήτηση τῶν χαρακτηριστικῶν, ποὺ θὰ συνέθεταν μία σύγχρονη ἑλληνικὴ ἐθνικὴ ὑπόσταση καὶ φυσιογνωμία, εἶ- χε ἤδη ἀρχίσει νὰ ἐκδηλώνεται λίγο μετὰ τὰ μέσα τοῦ 18ου αἰῶνα. Προοδευτικὰ καὶ μέχρι τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστα- σης ἡ ἀναζήτηση αὐτὴ πῆρε τὴ μορφὴ εὐθείας σύγκρουσης ἀνάμεσα στὶς πνευματικὲς δυνάμεις τοῦ Διαφωτισμοῦ (ὅπως αὐτὸς ἐκφρά- στηκε στὴ νεοελληνικὴ ἐκδοχή του) καὶ σὲ αὐτὲς τῆς ὀπισθοδρομικῆς καὶ τουρκόφρονoς χριστιανορθόδοξης Ἐκκλησίας. Τὰ γνωστότερα –ἀλλὰ ὄχι καὶ τὰ μόνα– κείμενα πολεμικῆς ἀπὸ τὴν πλευρὰ τοῦ Διαφωτισμοῦ εἶναι ἡ «Ἀδελφικὴ Διδασκαλία» τοῦ Ἀδαμάντιου Κοραῆ, οἱ «Κρίτωνος Στοχα- σμοί», ὁ «Ρωσσοαγγλογάλλος» καὶ φυσικὰ ἡ περίφημη «Ἑλληνικὴ Νομαρ- χία» τοῦ Ἀνωνύμου τοῦ Ἕλληνος. Ὁ Διαφωτισμὸς ἐξέφραζε τὴν ἀναγεννημένη ἐμπιστοσύνη στὴ δύναμη τοῦ ἐπι- στημονικοῦ ὀρθολογισμοῦ, τὴν ἐλευθερία τοῦ στοχασμοῦ καὶ τὴν ἀπόρριψη κάθε αὐθεντίας καὶ εἰδικὰ τῆς θεοκρατικῆς (στάση, ποὺ ποίκιλλε ἀπὸ τὴν λυσσαλέα κριτικὴ στὴν χριστιανικὴ Ἐκκλησία μέχρι τὴν ὁλοκληρωτικὴ ἀπόρριψη τοῦ Χρι- στιανισμοῦ καὶ τῆς θρησκείας ἐν γένει ἢ τὴν εἰσαγωγὴ φιλοσοφικῶν-θεολογικῶν συστημάτων ὅπως π.χ. ὁ Ντεϊσμὸς ἢ τὸ Θεοσεβικὸ σύστημα τοῦ Θεόφιλου Καΐρη)(1). Τὰ προηγούμενα δὲν ἀρκοῦν, γιὰ νὰ χρίσουν τὸν Διαφωτισμὸ διάδοχο –ὅπως ἔχει συχνὰ παρερμηνευτῆ– τοῦ Ἑλληνικοῦ Πνεύματος (μάλιστα ἀπὸ μία, ὄχι δυσμενῶς διακείμενη, ἱστοριογραφικὴ τάση ἔχει χαρακτηριστῆ ὡς ἕνα κίνημα μὲ ἁπλοϊκὲς καὶ ἀρκετὰ ὠφελιμιστικὲς ἀρχὲς(2)). Ἡ μορφὴ ποὺ ἔλαβε ὅμως στὴν ἑλληνικὴ ἐκδοχή του διέθετε καὶ τὸ ἐπιπλέον στοιχεῖο τῆς δυναμικῆς ἀνάκλησης τοῦ προγονικοῦ πνεύμα- ΔΑΥΛΟΣ 304, Ἰούλιος-Αὔγουστος 2007  21161