1940 ἶπαν στὸν ἁπλὸ Ἕλληνα στρατιώτη, στὸν ἀγρότη, στὸν βοσκό, στὸν «λαουτζίκο», ὅτι ὑπάρχουν ἐχθροὶ στὰ σύνορά του. Αὐτὸ ἦταν! Ἡ παγιδευμένη ψυχή τους ἀπελευθερώθηκε ἐκρηκτικά, καὶ ἡ βουή της ταρακούνησε τὴν μειοψηφία τῆς ὀλιγαρχίας, ποὺ ἐπιμένει νὰ κυβερνᾷ μέχρι σήμερα. Ἦταν ἡ ἑλληνικὴ συνείδηση, ποὺ παλλόταν μέσα στὸ στῆθος τοῦ Ἕλληνα στρατιώτη. Καὶ ἂς κρατοῦσε στὸ ἕνα χέρι τὸ ντουφέκι καὶ στὸ ἄλλο τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας. Αὐτό, τὸ δεύ- τερο, ἦταν ἡ διχοτομημένη, ἡ βίαια ἐκχριστιανισμένη καὶ διχασμένη ψυχή του, τὸ ἐπίκτητο, ἡ βάρβαρη καὶ ξενόφερτη θεοκρατία. Αὐτή, ἡ «Παναγία» τῆς ρωμιοσύνης, τοῦ ἔλε- γε νὰ γυρίσῃ καὶ τὸ ἄλλο μάγουλο, ἐκεῖνος ὅμως δὲν τῆς ἔδωσε σημασία. Ἀλλὰ αὐτὸ τὸ ἑλληνικὸ ἰδεῶδες καὶ ὁ ἀνόθευτος ἑλληνισμὸς τοῦ στρα- τοῦ μας ἐντοπίστηκαν ἀμέσως καὶ ἐξυμνήθηκαν ἀπὸ τὸν ξένο Τύπο, καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν ἐκείνων τῶν ξεχασμένων δημοσιογράφων, ποὺ βρῆκαν τὸ κουράγιο μέσα στὴν νικημένη Εὐρώπη νὰ δείξουν ἄφοβα τὴν ταυτό- τητα τῶν νικητῶν. Παντοῦ οἱ πολεμικὲς ἀφίσσες καὶ τὰ σκίτσα τοῦ ξένου Τύπου ἀπεικόνιζαν τοὺς Ἕλληνες ὡς γνήσιους ἀπογόνους τοῦ Λεωνίδα καὶ τοῦ Μιλτιάδη, λὲς καὶ δὲν εἶχε περάσει οὔτε μία ἡμέρα ἀπὸ τὸν Μα- ραθῶνα καὶ τὶς Θερμοπύλες (βλ. «Δ», τ. 305). Ἡ ἀποκάλυψη ὅμως αὐτὴ τάραξε τὴν ψυχὴ τῆς ἄρχουσας τάξης καὶ ἀπάντησαν μὲ χυδαιότητα. Οἱ στρατιῶτες τοῦ 1940 πέθαναν μέσα στὴν πικρία καὶ τὴν ἐγκατάλειψη, ζητιανεύοντας μέσα στοὺς δρόμους, μὲ τὰ κομμένα τους χέρια καὶ πόδια, ἀφοῦ εἶχαν συρθῆ καὶ στὴν σφαγὴ τοῦ «ἐμφυλίου». Μήπως καὶ ὁ Νικηταρᾶς δὲν ζητιάνευε γέρος καὶ μι- σότυφλος στὸν Πειραιᾶ γιὰ τὸν ἴδιο λόγο; Ὁ διασυρμὸς τῆς δόξας τοῦ ’40 συνεχίζεται μέχρι σήμερα μὲ τὶς ἴδιες δειλὲς ρωμαίικες ψυ- χὲς νὰ διαδίδουν, ὅτι οἱ στρατιῶτες ἐκεῖνοι πολέμησαν, ἐπειδὴ οἱ ἀξιωματικοὶ τοὺς ἀπειλοῦσαν μὲ τὰ περίστροφα στὸν κρόταφο! Τὸ τελείως ἀντίθετο ὅμως ἔγινε· καὶ τὸ ξέρουν, γιατὶ τὰ στρατι- ωτικὰ ἀρχεῖα καὶ τὰ ξένα τηλεγραφήματα βοοῦν ἐναντίον τους. Ἦταν ἡ ὁρμητικότητα τῶν στρατιωτῶν ποὺ ὑποχρέωσε τὴν ἀπρό- θυμη ἡγεσία νὰ κινηθῇ. Νὰ πολεμήσῃς μὲ τὸ πιστόλι στὸ κεφάλι, ἴσως νὰ γίνεται. Νὰ νικήσῃς ὅμως δὲν γίνεται, νὰ κατακτήσῃς τόσες πόλεις, πολεμῶντας μὲ τὸ ζόρι μέσα στὸ χιόνι ἄυπνος καὶ θεονήστικος, πάλι δὲν γίνεται. Ἐμεῖς ἁπλᾶ θὰ θυμώμαστε μὲ συγκίνηση τοὺς ἁγνοὺς θεμα- τοφύλακες τοῦ ἑλληνικοῦ ἰδεώδους, ποὺ τὸ 1940 ὠρθώθηκαν καὶ ἔμπηξαν ἕνα καυτὸ σίδερο στὰ σπλάχνα τῆς Ρωμιοσύνης, χωρὶς νὰ μάθουν ποτὲ γιὰ τὸν τεράστιο ρόλο τους, χωρὶς νὰ ξέρουν κἄν, τί σημαίνει ρωμιὸς καὶ τὸ γιατί ὁ ρωμιὸς δὲν εἶναι Ἕλληνας. Ἀγγελικὴ Ρέτουλα