ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΣΜΟΣ Ἀπὸ τὸν πολίτη στὸν Homo Oeconomicus Οἰκονομία δὲν μποροῦσε νὰ ἐξαιρεθῇ γιὰ τὴν ἑλληνικὴ ἰδιοσυγκρασία, ἡ ὁποία ἱκανοποιεῖτο μὲ τὴν σύνθεση τῶν πραγμάτων σὲ ἕνα πεδίο ἀνώτερης ἑνοποίησης, καὶ νὰ μεί- νῃ εὐλαβικὰ ἀνέγγιχτη σὰν μία σχεδὸν μεταφυσικὴ ἔννοια, σὰν ἕνα «πεπρωμένο», πρὸς τὸ ὁποῖο ἡ κοινωνία ὤφειλε νὰ κινηθῇ. Ἡ Οἰκονομία δὲν ἀποτελοῦσε γιὰ τὸν ἑλληνικὸ νοῦ αὐτοσκοπό, αὐτονομημένο ἀπὸ τὸν παράγοντα ἄνθρωπο καὶ τὶς ἀνάγκες του καὶ γι’ αὐτὸ δὲν ἀντιμετωπιζόταν σὰν αὐθύπαρκτη ἔννοια, ἡ ὁποία διέθετε, δῆθεν ἀφ’ ἑαυτῆς, μιὰ ὁποιαδήποτε ἐγγενῆ ἀξία. Ἡ Οἰκονομία ἔπρεπε καὶ αὐτὴ νὰ ὑπαχθῇ στὸ σύνολο τῶν λοιπῶν ζωτικῶν δραστηριοτήτων καὶ ἀναζη- τήσεων, ποὺ ἀφοροῦν σὲ μία κοινωνία, καὶ νὰ συλλειτουργήσῃ μὲ αὐτές, χωρὶς νὰ θεωρῆται σὲ καμμία περίπτωση ἡ πεμπτουσία τους. Ἡ ἴδια ἡ λέξη «Οἰκονομία» (π.χ. στοὺς Ξενοφῶντα(1) καὶ Ἀριστοτέλη(2)) δὲν σήμαινε τίποτε ἄλλο ἀπὸ διαχείριση τῶν ὑποθέσεων τοῦ οἴκου καὶ φυσικὰ ὄχι μόνο τῶν χρημα- τικῶς ἐκπεφρασμένων. Κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο ἡ ἐπέκταση τῆς χρήσης τῆς λέξης γιὰ τὸ σύνολο τῆς κοινωνίας ἐπέβαλε μία διεύρυνση τῆς ἔννοιάς της: Οἰκονομία τῆς πόλεως εἶναι ἡ διαχείριση τῶν ὑποθέσεων τῆς πόλεως, χωρὶς τὸν αὐθαίρετο καὶ παραπλανητι- κὸ κατατεμαχισμό τους σὲ χρηματικῶς καὶ μὴ χρηματικῶς ἐκπεφρασμένες. Ἐπειδὴ ἡ Πόλη (=κοινωνία) νοεῖτο ὡς ἑνιαῖος οἶκος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἐπιτυγχάνεται μὲ πολιτικὸ τρόπο ἡ ἔμπρακτη ταύτιση ἀτομικοῦ καὶ συλλογικοῦ συμφέροντος, ἡ οἰ- κονομικὴ δραστηριότητα ὤφειλε νὰ ὑποτάσσεται σὲ αὐτὴ τὴν ἀναγκαιότητα. Ὅπως ἔχει ἐπισημανθῆ(3), στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα ἡ Οἰκονομία γίνεται ἀντιληπτὴ ὡς ἐνσωματωμένη στὴν κοινωνία καὶ ὄχι ὡς ξεχωριστὸς τομέας ὑπεράνω αὐτῆς. Πρᾶγμα ποὺ ὑποχρεώνει στὴν ἐξέταση τῆς Οἰκονομίας ὡς ἐξαρτώμενης καὶ ἐκπορευόμενης ἀπὸ τὴν Πολιτική, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν τέχνη τῆς (αὐτο)διοίκησης –ὄχι τοῦ ἐξουσιασμοῦ– τῶν κοινωνιῶν. Αὐτὸ ἔρχεται σὲ πλήρη ἀντίθεση μὲ τὰ δεδομένα τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, ὅπου ἡ πολιτικὴ ἔχει ἐκφυλλιστῆ σὲ παιδὶ γιὰ τὰ θελήματα τῶν οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν καὶ ἡ οἰκονομικὴ ὁρολογία ἔχει ἀποκτήσει τὴν μυστικοπάθεια καὶ τὴν ἀσάφεια τῆς ΔΑΥΛΟΣ 307, Νοέμβριος 2007  21483