ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Αμεση Δημοκρατία ἤ "Οργουελ. Ἢ ἔμμεση ἀντιπροσωπευτικὴ δημοκρατία, ποὺ κυριαρχεῖ στὸν πλανήτη µας δυὸ περίπου αἰῶνες, φαίνεται ὅτι ὁλοκλήρωσε τὴν τροχιά της ὡς πολιτειακὸ σύστηµα καὶ βαίνει πρὸς τὸ τέλος της. Οἱ λόγοι, γιὰ τοὺς ὁποίους τὸ σύστηµα τῆς ἀστικῆς αὐτῆς δημοκρατίας δὲν ἐπαρκεῖ πλέον, ἀναπτύχτηκαν ἀναλυτικὰ σὲ τρία προηγούμενα ἄρ- θρα στὸ 4αυλό. Γιὰ εἰδικώτερους λόγους, ὅμως, ἡ ἔμμεση δημοκρατία ἔφτασε σὲ ἀδιέ- ξοδο στὸν τόπο µας γιὰ τὸν πολὺ ἁπλὸ λόγο, ὅτι ἡ ἐξουσία δὲν μπορεῖ πιὰ νὰ ἐξουσιά- σει τὴν ἐξουσία. Τὸ πολιτειακό µας σύστηµα τείνει νὰ ἐξελιχτεῖ σὲ συνταγματικῶς κα- τοχυρωμένη «Κοινοβουλευτικὴ Μοναρχία», γεγονὸς ποὺ προδικάζει τὴν αὐτοκατάλυ- σή του, ὅπως ἀλάθητα βεβαιώνει ἡ ἱστορία, γιὰ τὶς περιπτώσεις ποὺ κακοὶ ὑπολογι- σμοὶ ἐπέτρεψαν τὴν ὑπερσυγκέντρωση τῆς ἐξουσίας. Ἢ μάστιγα τῶν ἀνθρωπίνων κοινωνιῶν. ἀνέκαθεν ἦταν ἡ ἐξουσία. Μέχρι πρὶν λί- γες δεκαετίες τὸ τέρας τῆς ἐξουσίας εἶχε τέσσερα κεφάλια. Καὶ συγκεκριμένα συναπο- τελεῖτο ἀπὸ τὴν ἐξουσία τοῦ κλήρου, τὴν ἐξουσία τοῦ ἀχαλίνωτου οἰκονομισμοῦ, τὴν ἐξουσία τοῦ ἐπίσης ἀχαλίνωτου ἐρωτισμοῦ καὶ τέλος ἀπὸ τὴν ἐξουθενωτικὴ παρουσία τῆς κρατικῆς ἐξουσίας. Σήμερα, χωρὶς νὰ εἴμαστε ὑπερβολικοί, μποροῦμε νὰ λέμε, ὅτι ἡ ἐξουσία τοῦ κλήρου ἔχει ξεθωριάσει ἤ εἶναι σχεδὸν ἀνύπαρκτη. Ἣ ἐξουσία τοῦ ἐρω- τισμοῦ λόγω καταχρήσεως αὐτοκαταλύθηκε᾽ ἡ ἀπεριόριστη ἐλευθεριότης ὁδήγησε στὸν κορεσμὸ καὶ στὴν ἀδιαφορία. Ἣ ἐξουσία τοῦ οἰκονομισμοῦ πνέει τὰ λοίσθια, μιᾶς καὶ τελικὰ κατέληξε σὲ ἀδικαίωτη σπατάλη καὶ χαμένους κόπους, ἀνακατεύον- τας θάλασσα. Ἡ κρατικιστικὴ ἐξουσία ὅμως παραμένει, καταβάλλοντας ἀπεγνωσμέ- νες προσπάθειες νὰ διατηρηθεῖ μὲ διάφορα τεχνάσματα, ψευδεπίγραφες ἐλευθερίες, μάταιες ὑποσχέσεις οἰκονομιστικοῦ περιεχομένου καὶ ἀντιφατικοὺς θεσμούς. Ἐδῶ χρειάζεται προσοχή. Τὸ τέρας τῆς κρατικῆς ἐξουσίας ἐνώπιον τοῦ κινδύνου καὶ τῆς μοίρας τοὺ νὰ ἐκλείψει, γίνεται σκληρὸ καὶ ἀδίστακτο. Ψευδολογώντας ὑπόσχεται τὰ πάντα ἤ ἀπειλεῖ γιὰ νὰ κρατηθεῖ. Κι ἐμεῖς πῶς ἀπαντᾶμε; Εὐτυχῶς ἤ δυστυχῶς ἡ ἀπάν- τηση εἶναι μία καὶ διλημματική: Ἢ θὰ πορευτοῦμε πρὸς μία δημοκρατία, στὴν ὁποία ἡ συμμετοχὴ τοῦ πολίτη στὰ κοινὰ θὰ εἶναι οὐσιαστικὴ καὶ συνειδησιακὴ πράξη, δηλ. πρὸς περισσότερη ἄμεση δημοκρατία καὶ ἐλευθερία, ποὺ ἀποδυναμώνει καὶ ἀναιρεῖ τὴν κρατικὴ ἐξουσία" ἤ θὰ καταποντιστοῦμε στὴν ἄβυσσο τοῦ κόσμου ποὺ περιγράφει ὁ Οργουελ στὸ «7984» καὶ ὅπου: «Δὲν ὑπάρχουν ἄλλες συγκινήσεις παρὰ μόνο ὁ φό- βος, ἡ λύσσα, ὁ θρίαμβος καὶ ὁ αὐτοεξευτελισμός. Ὅλα τὰ ἄλλα θὰ καταστραφοῦν. Ὅ- λα. Δὲν θὰ ὑπάρχει ἄλλη πίστη ἀπὸ τὴν πίστη στὸ κόμμα. Οὔτε γέλιο ἄλλο ἀπὸ τὸν καγ- χασμὸ γιὰ κάθε ἡττημένο ἐχθρό. Φανταστεῖτε ἕνα τεράστιο πέλμα ποὺ θὰ συντρίβει τὴν μορφὴ τοῦ ἀνθρώπου γιὰ πάντα». Ὑπενθυμίζω, ὅτι ἡ ὑπόθεση τῆς ἄμεσης δημοκρατίας εἶναι παλιὰ στὸν τόπο μας. Στὴν κλασσικὴ ἀρχαιότητα δὲν ἦταν μόνον ἡ ᾿Αθηναίων Πολιτεία ἄμεσα δημοκρατι- κή, ὅπως μᾶς τὴν περιγράφει ὁ ᾿Αριστοτέλης, ἀλλὰ ἑκατὸ τουλάχιστον ἀκόμη πόλεις - κράτη, γιὰ τὶς ὁποῖες δὲν ὑπάρχουν ἐπαρκεῖς πληροφορίες. ᾿Αλλὰ ἀκόμη καὶ ἡ δῆθεν «ὀλιγαρχικὴ» Σπάρτη τοῦ Λυκούργου ἦταν πολὺ πιὸ δημοκρατικὴ ἀπὸ τὶς σημερινὲς ἔμμεσες δημοκρατίες δυτικοῦ τύπου (ἀποκλείρυμε βεβαίως κάθε σύγκριση μὲ τὶς μαρ- ξιστικὲς λαϊκὲς δημοκρατίες τοῦ δογματισμοῦ, τοῦ φόβου καὶ τῆς ἀνελευθερίας). Κι ἀ- κόμη θὰ προσθέσω, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς ἄμεσης συμμετοχικῆς δημοκρατίας λειτούργησε θαυμάσια στὸν τόπο μας στὴν διάρκεια τῆς τουρκοκρατίας μὲ τὶς δημογεροντίες, ὡς κυτταρικὸ μπόλιασμα δημοκρατικότητας τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς. Ἢ ἄμεση δημοκρατία δὲν εἶναι ὑπόθεση τυπογραφείου, ὅπως συμβαίνει μὲ τὸ σύ-