Ï ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΝΥΧΙΑ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ: ΣΤΑ ΠΡΟΘΥΡΑ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ; ρὶν ἀπὸ χρόνια ἔτυχε νὰ βρεθῶ στὸ ἀεροδρόμιο τῆς Μυτιλήνης, ὅταν προσγειώθηκε ἕνα νέου τύπου ἐπιβατηγὸ ἀεροπλάνο, ποὺ ἐκτελοῦσε δοκιμαστικὴ πτήση ἐν ὄψει τῆς ἀγορᾶς του ἀπὸ τὴν τότε «Ὀλυμπια- κή» τοῦ Ἀριστοτέλη Ὠνάση. Ἀπὸ τὸ ἀεροπλάνο βγῆκαν γιὰ λίγο οἱ ἀρχιπιλότοι καὶ ἀρχιμηχανικοὶ τῆς «Ὀλυμπιακῆς» καὶ συνάδελφοί τους τῆς ἰαπωνικῆς κατασκευάστριας ἑταιρείας μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν νεαρὸ Ἀλέξαν- δρο, μοναχογυιὸ τοῦ Ὠνάση, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, βρῆκε σὲ λίγον καιρὸ τραγι- κὸ (κάτω ἀπὸ ὕποπτες συνθῆκες) θάνατο. Ὁ Ἀλέξανδρος Ὠνάσης κοίταξε πρὸς τὴν πόλη, εἶδε τὸ γενοβέζικο κάστρο τῶν μεσαιωνικῶν τυράννων τῆς Λέσβου Γα- τελούζων καὶ ρώτησε ἕναν παρατυχόντα ντόπιο δημοσιογράφο: «Τί εἶναι αὐτό;» Ὁ δημοσιογράφος τοῦ ἐξήγησε· καὶ πρόσθεσε περήφανα ὅτι τὸ τότε ὑπὸ σύστασιν Ὑπουργεῖο Πολιτισμοῦ χρηματοδότησε τὴ συντήρησή του καὶ τὴν ἔνταξή του στὸ πρόγραμμα «Ἦχος καὶ Φῶς», δηλαδὴ τὸν φωτισμό του μὲ προβολεῖς τὶς νύχτες. Ὁ νεαρὸς Ὠνάσης εἶπε ἁπλᾶ: «Νὰ πῇς σ’αὐτοὺς τοὺς μ... ὅτι πληρώνω, γιὰ νὰ ξηλω- θῇ καὶ νὰ πεταχτῇ στὴ θάλασσα.» Καὶ πρόσθεσε, μπροστὰ στὴν γενικὴ ἔκπληξη τῶν παρόντων: «Αὐτὸ εἶναι μνημεῖο τοῦ Μεσαίωνα, τῆς ἐξαφανίσεως τοῦ Πολιτι- σμοῦ, τῆς κατακτητικῆς βίας καὶ τοῦ βαθιοῦ σκοταδιοῦ τῆς ἀνθρωπότητας.» Πολλὲς φορὲς ἀπὸ τότε θυμήθηκα τὰ λόγια τοῦ νέου αὐτοῦ ἀνθρώπου, προσπα- θῶντας νὰ βρῶ τὰ ἐλατήρια, ποὺ τὸν ἔκαναν νὰ πάρῃ αὐτὴν τὴν ἐκ διαμέτρου ἀν- τίθετη θέση ἀπὸ ἐκείνη ποὺ εἶχαν πάρει οἱ ἁρμόδιοι γιὰ τὸν Πολιτισμὸ ἄνθρωποι τῆς Ἐξουσίας. Εἶναι προφανές, ὅτι ἐδῶ ἕνα πρόσωπο, ποὺ ἐπὶ πλέον εἶναι καὶ δη- μιουργὸς (ἐπιχειρηματικὴ δημιουργία), δὲν θεωρεῖ μνημεῖα πολιτισμοῦ ἔργα τοῦ Μεσαίωνα ποὺ ἀποπνέουν ἐξουσιασμό, δύναμη ἐπιβολῆς, ἀλαζονεία, χωρὶς νὰ διακρίνωνται καὶ ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ πολιτισμικοῦ γίγνεσθαι, τοῦ κάλλους, τῆς λεπτότητας καὶ τῆς αἰσθητικῆς (τέτοιο ἀκριβῶς εἶναι τὸ γενοβέζικο κάστρο τῆς Μυτιλήνης καὶ τὰ παρόμοια ἔργα τοῦ Μεσαίωνα, ὅπου Γῆς). Ἐξ ἄλλου στὴν περί- πτωση αὐτὴ ἡ Ἐξουσία δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ κάνῃ αὐτὴ τὴ διάκριση καὶ βλέπει τὸν Πολιτισμὸ «χωρὶς πολιτισμό», ὡς κάποιον δηλαδὴ «τομέα» ἢ «δραστηριότητα», ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει ἁπλῶς «διοικητική» ἁρμοδιότητα. * * * ἐγγενὴς ἀδυναμία τῆς Ἐξουσίας νὰ ἀντιληφθῇ τί εἶναι ὁ Πολιτισμός, αὐτὸ δηλαδὴ τὸ φαινόμενο ποὺ ἐξελισσόμενο ἀντιπροσωπεύει τὴν ἴδια τὴν ἐξέλιξη καὶ πρόοδο τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ νὰ βγῇ ἀπὸ τὴν κατάσταση τοῦ κτήνους (κανένα ἄλλο ζῷο δὲν παράγει πολιτισμό), φαίνεται παντοῦ, ὅπου ἡ Πολιτικὴ Διοίκηση ἐπιχειρεῖ νὰ «διοικήσῃ» τὸν Πολιτισμό. Βλέπομε, ὅτι ἡ ἄσκηση τῆς διοίκησης αὐτῆς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ χειρισμοὶ καθαρὰ πολιτικῆς, ὀργανωτικῆς καὶ οἰκονομικῆς φύ- σης, ποὺ ἀσκοῦνται πάνω στὴν δημιουργικότητα τῶν προσώπων. Καὶ ἐν τέλει κα- ταλήγουν νὰ εἶναι ἁπλῶς χειρισμοὶ ἐλέγχου καὶ ὑποταγῆς τοῦ ἀτόμου-δημιουργοῦ εἴτε μέσῳ τῆς οἰκονομικῆς ἐξάρτησής του εἴτε μέσῳ τῆς ἐξουσιαστικῆς ἀντιμετώπι-