ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΔΕΠΟΣ Ὃ μαρασμὸς μιᾶς ἰδεολογίας ΟΙ λόγοι γιὰ τοὺς ὁποίους ὁ ὑπαρκτὸς σοσιαλισμὸς δὲν μπόρεσε νὰ ἱκανοποιήσει τὸ αἴτημα ποὺ εἶχε θέσει ὁ παλιὸς οὐτοπιστικὸς σοσιαλισμὸς γιὰ μιὰ κοινῶνία ἰσότητας, ἀδελφότητας καὶ ἐλευθερίας εἶναι πολλοί. Μερικοὶ ἀπὸ τοὺς λόγους αὐτοὺς θὰ ἐκτεθοῦν στὴ συνέχεια. Ἐκεῖνο πάντως ποὺ προκαλεῖ ἐντύπωση στὸ σημερινὸ παρατηρητὴ εἶναι ἡ μεγάλη ρευστότητα τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν κανόνων καὶ ἡ ἀπόσταση μεταξὺ τῶν λόγων καὶ τῶν διακηρύξεων ἀπὸ τὴ μιὰ μὲ τὰ ἔργα καὶ τὶς πραγματικότητες ἀπ ̓ τὴν ἄλλη. Ἡ τεράστια φιλολογία, ποὺ ἀναπτύχθηκε στὸ μεταξύ, μᾶλλον συσκότισε παρὰ ξεκαθάρισε τὰ προβλήματα. Κατὰ τὸ μαρξισμὸ τὸ χρῆμα δὲν ἀντιπροσωπεύει παρὰ ἐμπορεύματα (ἰδιοκτησίες). ̓Αλλὰ τὰ ἐμπορεύματα, γιὰ νὰ γίνουν, χρειάστηκαν ἐργασία. "Ὅποιος ἑπομένως ἔχει ποχὺ χρῆμα, μὲ τὸ ὁποῖο ἔγινε ἤ μπορεῖ νὰ γίνει ἰδιοκτήτης ἐμπορευμάτων, ἔχει σφετεριστεῖ τὸν κόπο τῶν ἐργατῶν ποὺ κρύβεται μέσα στὰ ἐμπορεύματα ποὺ κατέχει ἤ μπορεῖ ν ̓ ἀγοράσει. Πρόκειται ἐδῶ γιὰ τὸ φαινόμενο, ποὺ ὁ μαρξισμὸς ὀνόμασε «ὑπεραξία» καὶ στὸ ὁποῖο θέλησε νὰ στηρίξει τὴν ἄποψή του γιὰ τὴν κοινωνικὴ ἀδικία, ποὺ ὑπάρχει μέσα στοὺς κόλπους τῆς κοινωνίας τῆς ἐποχῆς μας. Κοινωνία, ποὺ ὀνομάζει «ἀστική» ἀπὸ τὴν ὕπαρξη μεγάλων βιομηχανικῶν πόλεων (ἄστεα) ἤ κεφαλαιοκρατική. Τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἐπαγγέλματα τῶν πόλεων ὁ κομμουνισμός, μὲ μιὰ πολὺ χοντροκομμένη καὶ μονόπλευρη γενίκευση, τοὺς θεώρησε συλλήβδην «ἐκμεταλλευτές» καὶ «παράσιτα» καὶ ζήτησε τὴν ἄμεση ἐξαφάνισή τους. Ἡ ὑπαλληλία τοῦ Κράτους καὶ τῆς Οἰκονομίας, οἱ βιομήχανοι, οἱ πνευματικὰ ἐργαζόμενοι ἦταν οἱ καταδικασμένες τάξεις. Οἱ χειρώνακτες ἐργάτες τῶν βιομηχανικῶν περιχώρων ἡήταν ἡ εὐνοούμενη τάξη. ̓Αλλὰ τὶ θὰ γινόταν μετά; Πρὶν ἀπ ̓ τὸν μαρξισμὸ ὁ οὐτοπιστικὸς σοσιαλισμὸς εἶχε περιγράψει μόνο σὰν γενικὸ κανόνα ποὺ θὰ ρύθμιζε τὴ μελλοντικὴ κοινωνία (ὅπως τὴν ἤθελε καὶ τὴν ἔβλεπε) ὅτι «ὁ καθένας θὰ ἀμείβεται σύμφωνα μὲ τὴν ἐργασία ποὺ θὰ προσφέρει. Καὶ κεῖνος ποὺ δὲν θὰ δουλεύει, δὲν θὰ τρώει». ̓Ο κανόνας αὐτὸς ὅμως δὲν ἔλεγε καὶ σπουδαῖα πράγματα. ̓Αφοῦ ὁ καθένας ἔπρεπε νὰ πληρωθεῖ ἀνάλογα μὲ τὴν ἐργασία του, πόσα ἔπρεπε νὰ πάρει τάχα ὁ διευθυντὴς μιᾶς βιομηχανίας, ὁ ἐπιστήμονας, ὁ ἐφευρέτης, ὁ μεγάλος καλλιτέχνης ἤ ὁ παιδαγωγός: Τότε, σύμφωνα μὲ τὸν παραπάνω κανόνα. ὁ Φλέμιγκ θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσπράξει ὅλα τὰ ἔσοδα τῆς πενικιλλίνης του, ὁ Μαρκόνι ὁ λων τῶν ραδιοφώνων τοῦ Κόσμου κι ὁ Ἕν. τισοὸν ὅλων τῶν ἡλεκτρικῶν λαμπτήρων. αἰωνίως. Ἔτσι ἡ περίφημη «κοινωνικὴ δικαιοσύνη» καὶ «ἐξίσωση» τοῦ οὐτοπιστικοῦ σοσιαλισμοῦ καταντοῦσε πολὺς θόρυβος γιὰ τὸ τίποτε: Ἢ θεραπεία ξαναγεννοῦσε τὴν ἀρρώστια. Ὅταν λές, ὅτι ὁ καθένας πρέπει νὰ παίρνει ἀνάλογα μὲ τὴν ἐργασία του καὶ τὴν κοινωνική του προσφορά, εἶναι σὰ νὰ λές, ὅτι ὁ τραπεζίτης, ποὺ διατηρεῖ τὴν πίστη σὲ μιὰ χώρα καὶ τὸν οἰκονομικὸ ρυθμό (ἔργο τεράστιο), δίκαια παίρνει ὅσα παίρνει... ́Ο σοσιαλιστικὸς λοιπὸν κανόνας, ὅτι «ὁ καθένας πρέπει νὰ παίρνει ἀνάλογα μὲ ὅσα προσφέρει -- καὶ ὅταν δὲν προσφέρει τίποτα, νὰ μὴν παίρνει τίποτα», κανόνας ποὺ τὸν υἱοθέτησε ἀτόφυο ὁ Λενινισμός (βλ. Λένιν «Κράτος καὶ Ἐπανάσταση»), εἷναι τόσο ἀόριστος καὶ τόσο γενικός, τόσο διαφοροποιητικὸς καὶ ἀτομιστικὸς μαζὶ στὴ διατύπωσή του, ὥστε ὄχι μία ἀλλὰ ἑκατὸ θὰ χρειάζονταν ἀλληλοδιάδοχες ἐπαναστάσεις, τὸ ἴδιο «παγκόσμιες» καὶ τὸ ἴδιο «κοινωνικές», γιὰ νὰ τοῦ δώσουν πιὸ συγκεκριμένο περιεχόμενο, στὴν ἐνστικτώδη ἐπιδίωξή του γιὰ μιὰ κοινωνικὴ ἰσότητα. ̓Αλλὰ αὐτὲς οἱ ἑκατὸ ἐπαναστάσεις τὶ ἄλλο θὰ μποροῦσαν ἀραγε νὰ εἶναι, στὴν πράξη, ἐκτὸς ἀπὸ ἕνα εἶδος εἰρηνικῆς ἐξελικτικῆς καὶ μεταρρυθμιστικῆς πορείας; Ὅταν μίαν ἐπανάσταση τὴν μακραίνεις χρονικὰ καὶ τὴν διαιρεῖς σὲ πολλὲς μερικώτερες φάσεις, δὲν εἶναι κιόλας σὰν νὰ τὴν ἐξαφανίζεις; Γιατὶ μιὰ ἐπανάσταση ἑκατὸ φάσεων παύει νὰ εἶναι πιὰ ἐπανάσταση κι’ εἶναι μιὰ κοινωνικὴ ἐξελικτικὴ μεταβολή. ((Απὸ αὐτὲς ποὺ γίνονται ἀόρατα κάθε μέρα). Καὶ τότε ἡ «ἀπότομη» προλεταριακὴ ἑπανάσταση τοῦ μαρξισμοῦ εἶναι