ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΔΕΠΟΣ Ὃ μαρασμὸς μιᾶς ἰδεολογίας ΟΙ λόγοι γιὰ τοὺς ὁποίους ὁ ὑπαρκτὸς σοσιαλισμὸς δὲν μπόρεσε νὰ ἱκανο- ποιήσει τὸ αἴτημα ποὺ εἶχε θέσει ὁ παλιὸς οὐτοπιστικὸς σοσιαλισμὸς γιὰ μιὰ κοινῶ- νία ἰσότητας, ἀδελφότητας καὶ ἐλευθερίας εἶναι πολλοί. Μερικοὶ ἀπὸ τοὺς λόγους αὐ- τοὺς θὰ ἐκτεθοῦν στὴ συνέχεια. Ἐκεῖνο πάντως ποὺ προκαλεῖ ἐντύπωση στὸ σηµε- ρινὸ παρατηρητὴ εἶναι ἡ µεγάλη ρευστότη- τα τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν κανόνων καὶ ἡ ἀπό- σταση μεταξὺ τῶν λόγων καὶ τῶν διακηρύ- ξεων ἀπὸ τὴ μιὰ μὲ τὰ ἔργα καὶ τὶς πραγµα- τικότητες ἀπ᾽ τὴν ἄλλη. Ἡ τεράστια φιλο- λογία, ποὺ ἀναπτύχθηκε στὸ μεταξύ, μᾶλ- λον συσκότισε παρὰ ξεκαθάρισε τὰ προ- βλήματα. Κατὰ τὸ μαρξισμὸ τὸ χρῆμα δὲν ἀντι- προσωπεύει παρὰ ἐμπορεύματα (ἰδιοκτη- σίες). ᾽Αλλὰ τὰ ἐμπορεύματα, γιὰ νὰ γί- νουν, χρειάστηκαν ἐργασία. "Ὅποιος ἑπο- µένως ἔχει ποχὺ χρῆμα, μὲ τὸ ὁποῖο ἔγινε ἤ μπορεῖ νὰ γίνει ἰδιοκτήτης ἐμπορευμάτων, ἔχει σφετεριστεῖ τὸν κόπο τῶν ἐργατῶν ποὺ κρύβεται µέσα στὰ ἐμπορεύματα ποὺ κατέχει ἤ μπορεῖ ν᾽ ἀγοράσει. Πρόκειται ἐ- δῶ γιὰ τὸ φαινόμενο, ποὺ ὁ μαρξισμὸς ὀνό- µασε «ὑπεραξία» καὶ στὸ ὁποῖο θέλησε νὰ στηρίξει τὴν ἄποψή του γιὰ τὴν κοινωνικὴ ἀδικία, ποὺ ὑπάρχει µέσα στοὺς κόλπους τῆς κοινωνίας τῆς ἐποχῆς µας. Κοινωνία, ποὺ ὀνομάζει «ἀστική» ἀπὸ τὴν ὕπαρξη µε- γάλων βιομηχανικῶν πόλεων (ἄστεα) ἤ κε- φαλαιοκρατική. Τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἐ- παγγέλµατα τῶν πόλεων ὁ κομμουνισµός, μὲ μιὰ πολὺ χοντροκομμένη καὶ µονόπλευ- ρη γενίκευση, τοὺς θεώρησε συλλήβδην «ἐ- κμεταλλευτές» καὶ «παράσιτα» καὶ ζήτησε τὴν ἄμεση ἐξαφάνισή τους. Ἡ ὑπαλληλία τοῦ Κράτους καὶ τῆς Οἰκονομίας, οἱ βιοµή- χανοι, οἱ πνευματικὰ ἐργαζόμενοι ἦταν οἱ καταδικασµένες τάξεις. Οἱ χειρώνακτες ἐργάτες τῶν βιομηχανικῶν περιχώρων ἡή- ταν ἡ εὐνοούμενη τάξη. ᾿Αλλὰ τὶ θὰ γινό- ταν µετά; Πρὶν ἀπ᾿ τὸν μαρξισμὸ ὁ οὐτοπιστικὸς σοσιαλισμὸς εἶχε περιγράψει µόνο σὰν γε- νικὸ κανόνα ποὺ θὰ ρύθμιζε τὴ μελλοντικὴ κοινωνία (ὅπως τὴν ἤθελε καὶ τὴν ἔβλεπε) ὅτι «ὁ καθένας θὰ ἀμείβεται σύμφωνα μὲ τὴν ἐργασία ποὺ θὰ προσφέρει. Καὶ κεῖνος ποὺ δὲν θὰ δουλεύει, δὲν θὰ τρώει». ᾿Ο κα- νόνας αὐτὸς ὅμως δὲν ἔλεγε καὶ σπουδαῖα πράγματα. ᾿Αφοῦ ὁ καθένας ἔπρεπε νὰ πληρωθεῖ ἀνάλογα μὲ τὴν ἐργασία του, πό- σα ἔπρεπε νὰ πάρει τάχα ὁ διευθυντὴς μιᾶς βιομηχανίας, ὁ ἐπιστήμονας, ὁ ἐφευρέτης, ὁ μεγάλος καλλιτέχνης ἤ ὁ παιδαγωγός: Τότε, σύμφωνα μὲ τὸν παραπάνω κανόνα. ὁ Φλέμιγκ θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσπράξει ὅλα τὰ ἔσοδα τῆς πενικιλλίνης του, ὁ Μαρκόνι ὁ λων τῶν ραδιοφώνων τοῦ Κόσμου κι ὁ Ἕν. τισοὸν ὅλων τῶν ἡλεκτρικῶν λαμπτήρων. αἰωνίως. Ἔτσι ἡ περίφημη «κοινωνικὴ δι- καιοσύνη» καὶ «ἐξίσωση» τοῦ οὐτοπιστι- κοῦ σοσιαλισμοῦ καταντοῦσε πολὺς θόρυ- βος γιὰ τὸ τίποτε: Ἢ θεραπεία ξαναγεννοῦ- σε τὴν ἀρρώστια. Ὅταν λές, ὅτι ὁ καθένας πρέπει νὰ παίρνει ἀνάλογα μὲ τὴν ἐργασία του καὶ τὴν κοινωνική του προσφορά, εἶναι σὰ νὰ λές, ὅτι ὁ τραπεζίτης, ποὺ διατηρεῖ τὴν πίστη σὲ μιὰ χώρα καὶ τὸν οἰκονομικὸ ρυθμό (ἔργο τεράστιο), δίκαια παίρνει ὅσα παίρνει... ΄Ο σοσιαλιστικὸς λοιπὸν κανόνας, ὅτι «ὁ καθένας πρέπει νὰ παίρνει ἀνάλογα μὲ ὅσα προσφέρει -- καὶ ὅταν δὲν προσφέρει τίποτα, νὰ μὴν παίρνει τίποτα», κανόνας ποὺ τὸν υἱοθέτησε ἀτόφυο ὁ Λενινισµός (βλ. Λένιν «Κράτος καὶ Ἐπανάσταση»), εἷ- ναι τόσο ἀόριστος καὶ τόσο γενικός, τόσο διαφοροποιητικὸς καὶ ἀτομιστικὸς μαζὶ στὴ διατύπωσή του, ὥστε ὄχι µία ἀλλὰ ἑ- κατὸ θὰ χρειάζονταν ἀλληλοδιάδοχες ἐπα- ναστάσεις, τὸ ἴδιο «παγκόσμιες» καὶ τὸ ἴ- διο «κοινωνικές», γιὰ νὰ τοῦ δώσουν πιὸ συγκεκριµένο περιεχόµενο, στὴν ἐνστι- κτώδη ἐπιδίωξή του γιὰ μιὰ κοινωνικὴ ἰσό- τητα. ᾿Αλλὰ αὐτὲς οἱ ἑκατὸ ἐπαναστάσεις τὶ ἄλλο θὰ μποροῦσαν ἀραγε νὰ εἶναι, στὴν πράξη, ἐκτὸς ἀπὸ ἕνα εἶδος εἰρηνικῆς ἐξε- λικτικῆς καὶ μεταρρυθμιστικῆς πορείας; Ὅταν μίαν ἐπανάσταση τὴν μακραίνεις χρονικὰ καὶ τὴν διαιρεῖς σὲ πολλὲς μερι- κώτερες φάσεις, δὲν εἶναι κιόλας σὰν νὰ τὴν ἐξαφανίζεις; Γιατὶ μιὰ ἐπανάσταση ἑ- κατὸ φάσεων παύει νὰ εἶναι πιὰ ἐπανάστα- ση κι’ εἶναι μιὰ κοινωνικὴ ἐξελικτικὴ μετα- βολή. ((Απὸ αὐτὲς ποὺ γίνονται ἀόρατα κάθε μέρα). Καὶ τότε ἡ «ἀπότομη» προλε- ταριακὴ ἑπανάσταση τοῦ μαρξισμοῦ εἶναι