ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΝΤΟΣ Ὑπάρχουν ἱστορικὲς προὐποθέσεις γιὰ δημοκρατία; " Ἢ ἑλληνικότητα εἶναι στενὰ συνυφασμμένη μὲ τὴ Δημοκρατία. 'Ἡ Δημοκρατία ὅμως δὲν ἔχει καμμιὰ βαθύτερη σχέση μὲ τὸ ἀγγλικῆς καταγωγῆς καὶ ὀλιγαρχικῆς ἔμπνευσης πολίτευμα, ποὺ εἶναι γνωστὸ μὲ τὸ ὄνομα «κοινοβουλευτικὴ ἤ ἀντιπροσωπευτικὴ ἤ ἔμμεση δημοκρατία». Ἡ σχέση εἶναι μονάχα ἐπιφανειακή, κι αὐτὸ γιατὶ τὸ ἀγγλικὸ πολίτευμα ἔχει δηλώσει «δημοκρατικό». ̓Αλλὰ φαίνεται πὼς ἡ γνωστὴ ρήση ποὺ ἄλλοι ἀποδίδουν στὸ ζωγράφο Γ. Τσαρούχη καὶ ὁ ἴδιος τὴν ἀποδίδει στὸν ἠθοποιὸ Καροῦσο Τζ.: «στὴν Ἑλλάδα εἶσαι ὅ,τι δηλώσεις» ἔχει ἰσχὺ καὶ γιὰ τὴ Μ. Βρεττανία Καὶ γιὰ ὅλο τὸν κόσμο. Εἶναι λοιπὸν τὸ σύγχρονο πολίτευμά μας δημοκρατικὸ ὄχι ἀπὸ τὸν ὁρισμό του οὔτε ἀπὸ τὶς προδιαγραφές του ἀλλὰ ἀπὸ τὴ δήλωσή του! Αν ὅμως θέλαμε κάποια στιγμὴ νὰ μελετήσουμε σοβαρὰ τὴ Δημοκρατία, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐμπιστευθοῦμε τὸν ̓Αριστοτέλη καὶ νὰ θεμελιώσουμε τὴν πολιτική μας διαπαιδαγώγηση πάνω στὴν «Αθηναίων Πολιτεία» τοῦ Σταγειρίτη. Κι αὐτό, γιατὶ ἔτσι μονάχα μποροῦμε νὰ μάθουμε τί εἶναι Δημοκαατία, ποιὲς εἶναι οἱ προδιαγραφὲς ποὺ τὴν προσδιορίζουν καὶ ποιὰ ἦταν ἡ συγκεκριμένη πολιτικὴ πρακτική, ποὺ ὁδήγησε στὴ γένεση τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Γιὰ τὴ σχέση τῆς ἑλληνικότητας καὶ τῆς Δημοκρατίας, τῆς ἄμεσης -- ὅπως θέλουμε νὰ τὴν ὀνομάζουμε, γιὰ νὰ βαυκαλιζόμαστε πὼς καὶ ἡ ἄλλη, ἡ ἔμμεση, εἶναι καὶ κείνη δημοκρατία, μιὰ καὶ ὁ ὄρος μᾶς εὐφραίνει --- ἔχουν ἀσχοληθεῖ κι ἄλλοι μελετητὲς μέσα ἀπὸ τὶς πραγματικὰ μὴ μισαλλόδοξες στῆλες τοῦ «4αυλοῦ». Καὶ παραπέμπω στὸ ἄρθρο τοῦ Γιάννη Κυριακάκου, «Δαυλός», 24 καθὼς καὶ στὶς σελίδες 16971712 τοῦ «4αυλοῦ», 35. Στὴ σύγκριση τῆς ἄμεσης καὶ τῆς ἔμμεσης Δημοκρατίας καταπιάστηκε καὶ ὁ γράφων, ἐλπίζοντας ὅτι συμβάλλει στὴ μελέτη τοῦ προβλήματος. Καὶ κλείνοντας τὸ μικρὸ αὐτὸ πόνημα, θὰ προσθέσω τὰ ἀκόλουθα. Καὶ τὰ δύο πολιτεύματα, τόσο τὸ ἑλληνικὀ (1ἄμεση] Δημοκρατία) ὅσο καὶ τὸ ἀγγλικὸ (ἔμμεση «δημοκρατία»), ξεκίνησαν μὲ βάση τὸ ἐθιμικὸ δίκαιο, κι οὔτε μποροῦσε νὰ γίνει διαφορετικά, γιατὶ πραγματικὰ τὸ ἔθιμο εἶναι ἡ μόνη πρωτογενὴς δικαιικὴ πηγή. Ἡ ἐξελικτικὴ πορεία ὅμως τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτεύματος εἶναι πληρέστερη ἀπὸ ἐκείνη τοῦ ἀγγλικοῦ. Τὸ ἑλληνικὸ πολίτευμα μέσα σὲ ἕξι περίπου αἰῶνες (1400 - 800 π.Χ.)()) διανύει ὅλο τὸν ἄξονα Μοναρχία ̓Ολιγαρχία - Δημοκρατία. Τὸ ἀγγλικὸ πολίτευμα ὅμως στὴν ἐξελικτική του πορεία ἀπὸ τὸ 1215 μέχρι σήμερα δὲν ἔχει διανύσει ὅλο τὸν ἄξονα -- παρὰ τὴν τριπλῆ διάκριση τῶν λειτουργιῶν τῆς ἐξουσίας, ποὺ τὴν ἀντιγράφει βέβαια ἀπὸ τὴ Δημοκρατία, ἀλλὰ καὶ τὴν παραποιεῖ καταφανῶς, καὶ οἱ ἐνδείξεις γιὰ πιὸ πέρα ἐξέλιξή του εἶναι πολὺ πενιχρές. Κι οὔτε μποροῦμε νὰ δεχθοῦμε ὅτι ἡ ἐξέλιξη θὰ πραγματοποιηθεῖ κατὰ τρόπο νομοτελειακό, ὅπως δέχεται ἡ μαρξικὴ φιλοσοφία γιὰ τὴν ἱστορικὴ ἐξελικτικὴ πορεία. Τὰ αἴτια ποὺ ὁδήγησαν τὰ δύο πολιτεύματα σὲ διαφορετικὴ ἐξέλιξη δὲ μποροῦμε νὰ τὰ καθορίσουμε, ἔτσι ὥστε νὰ προβλέΨουμε ἀνάλογη ἐξέλιξη καὶ στὸ ἀγγλικὸ πολίτευμα. Τὸ μόνο ποὺ μποροῦμε νὰ κάνουμε εἶναι νὰ διαπιστώσουμε τὴν ὅποια ἑ- . ξέλιξη «ἐκ τῶν ὑστέρων» καὶ νὰ προβοῦμε σὲ διάφορες κρίσεις, πιστεύοντας πὼς βρήκαμε τὰ αἴτια. Στὴν οὐσία συμβαίνει καὶ μὲ τὰ πολιτεύματα ὅ,τι συμβαίνει συχνὰ μὲ τὰ ἀνθρώπινα: κυριαρχεῖ ἡ ἀπροσδιοριστία. Δὲ μποροῦμε «ἐκ τῶν προτέρων» νὰ προκαθορίσουμε τὴν ἐξέλιξη τῶν ἀνθρώπινων " Τὸ ἄρθρο αὐτὸ τοῦ κ. ̓Αλέξ. Κόντου εἶναι τὸ τέταρτο καὶ τελευταῖο τῆς σειρᾶς μὲ θέμα τὴν ἅμεση δημοκρατία, ποὺ δημοσιεύθηκαν στὰ τέσσερα τελευταῖα τεύχη τοῦ «4αυλοῦ».