ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΝΤΟΣ Ὑπάρχουν ἱστορικὲς προὐποθέσεις γιὰ δημοκρατία; " Ἢ ἑλληνικότητα εἶναι στενὰ συνυφασμµέ- νη μὲ τὴ Δημοκρατία. 'Ἡ Δημοκρατία ὅ- µως δὲν ἔχει καμμιὰ βαθύτερη σχέση μὲ τὸ ἀγγλικῆς καταγωγῆς καὶ ὀλιγαρχικῆς ἔμ- πνευσης πολίτευμα, ποὺ εἶναι γνωστὸ μὲ τὸ ὄνομα «κοινοβουλευτικὴ ἤ ἀντιπροσωπευ- τικὴ ἤ ἔμμεση δημοκρατία». Ἡ σχέση εἶναι μονάχα ἐπιφανειακή, κι αὐτὸ γιατὶ τὸ ἀγ- γλικὸ πολίτευμα ἔχει δηλώσει «δηµοκρατι- κό». ᾿Αλλὰ φαίνεται πὼς ἡ γνωστὴ ρήση ποὺ ἄλλοι ἀποδίδουν στὸ ζωγράφο Γ. Τσα- ρούχη καὶ ὁ ἴδιος τὴν ἀποδίδει στὸν ἠθο- ποιὸ Καροῦσο Τζ.: «στὴν Ἑλλάδα εἶσαι ὅ,τι δηλώσεις» ἔχει ἰσχὺ καὶ γιὰ τὴ Μ. Βρεττανία Καὶ γιὰ ὅλο τὸν κόσµο. Εἶναι λοιπὸν τὸ σύγχρονο πολίτευµά µας δηµο- κρατικὸ ὄχι ἀπὸ τὸν ὁρισμό του οὔτε ἀπὸ τὶς προδιαγραφές του ἀλλὰ ἀπὸ τὴ δήλωσή του! Αν ὅμως θέλαμε κάποια στιγμὴ νὰ µε- λετήσουµε σοβαρὰ τὴ Δημοκρατία, θὰ ἔ- πρεπε νὰ ἐμπιστευθοῦμε τὸν ᾿Αριστοτέλη καὶ νὰ θεμελιώσουμε τὴν πολιτική µας δια- παιδαγώγηση πάνω στὴν «Αθηναίων Πο- λιτεία» τοῦ Σταγειρίτη. Κι αὐτό, γιατὶ ἔτσι μονάχα μποροῦμε νὰ μάθουμε τί εἶναι Δη- µοκαατία, ποιὲς εἶναι οἱ προδιαγραφὲς ποὺ τὴν προσδιορίζουν καὶ ποιὰ ἦταν ἡ συγκε- κριµένη πολιτικὴ πρακτική, ποὺ ὁδήγησε στὴ γένεση τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πολιτι- σμοῦ. Γιὰ τὴ σχέση τῆς ἑλληνικότητας καὶ τῆς Δημοκρατίας, τῆς ἄμεσης -- ὅπως θέλου- με νὰ τὴν ὀνομάζουμε, γιὰ νὰ βαυκαλιζό- µαστε πὼς καὶ ἡ ἄλλη, ἡ ἔμμεση, εἶναι καὶ κείνη δημοκρατία, μιὰ καὶ ὁ ὄρος μᾶς εὐ- φραίνει --- ἔχουν ἀσχοληθεῖ κι ἄλλοι μελε- τητὲς μέσα ἀπὸ τὶς πραγματικὰ μὴ μισαλ- λόδοξες στῆλες τοῦ «4αυλοῦ». Καὶ παρα- πέμπω στὸ ἄρθρο τοῦ Γιάννη Κυριακάκου, «Δαυλός», 24 καθὼς καὶ στὶς σελίδες 1697- 1712 τοῦ «4αυλοῦ», 35. Στὴ σύγκριση τῆς ἄμεσης καὶ τῆς ἔμμεσης Δημοκρατίας κα- ταπιάστηκε καὶ ὁ γράφων, ἐλπίζοντας ὅτι συμβάλλει στὴ µελέτη τοῦ προβλήματος. Καὶ κλείνοντας τὸ μικρὸ αὐτὸ πόνηµα, θὰ προσθέσω τὰ ἀκόλουθα. Καὶ τὰ δύο πολιτεύματα, τόσο τὸ ἑλληνι- κὀ (1ἄμεση] Δημοκρατία) ὅσο καὶ τὸ ἀγγλι- κὸ (ἔμμεση «δηµοκρατία»), ξεκίνησαν μὲ βάση τὸ ἐθιμικὸ δίκαιο, κι οὔτε μποροῦσε νὰ γίνει διαφορετικά, γιατὶ πραγματικὰ τὸ ἔθιμο εἶναι ἡ μόνη πρωτογενὴς δικαιικὴ πη- γή. Ἡ ἐξελικτικὴ πορεία ὅμως τοῦ ἑλληνι- κοῦ πολιτεύματος εἶναι πληρέστερη ἀπὸ ἐ- κείνη τοῦ ἀγγλικοῦ. Τὸ ἑλληνικὸ πολίτευ- μα µέσα σὲ ἕξι περίπου αἰῶνες (1400 - 800 π.Χ.)()) διανύει ὅλο τὸν ἄξονα Μοναρχία - ᾿Ολιγαρχία - Δημοκρατία. Τὸ ἀγγλικὸ πο- λίτευµα ὅμως στὴν ἐξελικτική του πορεία ἀπὸ τὸ 1215 µέχρι σήµερα δὲν ἔχει διανύσει ὅλο τὸν ἄξονα -- παρὰ τὴν τριπλῆ διάκρι- ση τῶν λειτουργιῶν τῆς ἐξουσίας, ποὺ τὴν ἀντιγράφει βέβαια ἀπὸ τὴ Δημοκρατία, ἀλ- λὰ καὶ τὴν παραποιεῖ καταφανῶς, καὶ οἱ ἐν- δείξεις γιὰ πιὸ πέρα ἐξέλιξή του εἶναι πολὺ πενιχρές. Κι οὔτε μποροῦμε νὰ δεχθοῦμε ὅ- τι ἡ ἐξέλιξη θὰ πραγματοποιηθεῖ κατὰ τρό- πο νοµοτελειακό, ὅπως δέχεται ἡ μαρξικὴ φιλοσοφία γιὰ τὴν ἱστορικὴ ἐξελικτικὴ πο- ρεία. Τὰ αἴτια ποὺ ὁδήγησαν τὰ δύο πολιτεύ- µατα σὲ διαφορετικὴ ἐξέλιξη δὲ μποροῦμε νὰ τὰ καθορίσουµε, ἔτσι ὥστε νὰ προβλέ- Ψουμε ἀνάλογη ἐξέλιξη καὶ στὸ ἀγγλικὸ πολίτευμα. Τὸ µόνο ποὺ μποροῦμε νὰ κά- νουµε εἶναι νὰ διαπιστώσουμε τὴν ὅποια ἑ- . ξέλιξη «ἐκ τῶν ὑστέρων» καὶ νὰ προβοῦμε σὲ διάφορες κρίσεις, πιστεύοντας πὼς βρή- καμε τὰ αἴτια. Στὴν οὐσία συμβαίνει καὶ μὲ τὰ πολιτεύματα ὅ,τι συμβαίνει συχνὰ μὲ τὰ ἀνθρώπινα: κυριαρχεῖ ἡ ἀπροσδιοριστία. Δὲ μποροῦμε «ἐκ τῶν προτέρων» νὰ προ- καθορίσουμε τὴν ἐξέλιξη τῶν ἀνθρώπινων " Τὸ ἄρθρο αὐτὸ τοῦ κ. ᾽Αλέξ. Κόντου εἶναι τὸ τέταρτο καὶ τελευταῖο τῆς σειρᾶς μὲ θέµα τὴν ἅμεση δημοκρατία, ποὺ δημοσιεύθηκαν στὰ τέσσερα τελευταῖα τεύχη τοῦ «4αυλοῦ».