ΡΩΞΑΝΗ Δ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ̓Αριστοτελικὲς πολιτικὲς ἔννοιες στὴν πολιτειακὴ θεωρία τοῦ Βενιαμίν Λεσβίου Στὰ Στοιχεῖα ̓Ηθικῆς τοῦ Βενιαμίν Λεσβίου (1759-1824)!), ἔργο ποὺ χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἕναν συγκερασμὸ ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς, σύμφωνα μὲ τὸ ἠθικὸ καὶ πολιτικὸ πρότυπο τοῦ Διαφωτισμοῦ καθὼς ὑπῆρξε καὶ τὸ πρότυπο τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς φιλοσοφίας, ὃ συναντᾶ κανεὶς τὸν πολιτικὸ στοχασμὸ τοῦ Βενιαμίν Λεσβίου καὶ εἰδικότερα τὴν πολιτειακή του θεωρία. Ὁ Βενιαμίν ἀναλύει βασικὲς ἔννοιες, ὅπως τῆς πολιτείας, τῆς πολιτικῆς κοινωνίας, τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ νόμου, στὸ ἔκτο καὶ τελευταῖο κεφάλαιο τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖο τιτλοφορεῖται «Περί πολιτείας». “Ὅπως θὰ δοῦμε, ὁ Βενιαμίν διατηρεῖ στὶς ἀναλύσεις του αὐτὲς τὴν ἀριστοτελικὴ διδασκαλία καὶ παραμέ-' νει μέσα στὰ πλαίσια τῆς ἀριστοτελικῆς προβληματικῆς. Ὁ Βενιαμίν ἀποδίδει στὸν ὅρο πολιτεία τὴν διττὴ ἀριστοτελικὴ σημασία. Ἡ πολιτεία, γιὰ τὸν Βενιαμίν, ὑποδηλώνει ἀφενὸς τὴν διαδικασία καὶ ἀφετέρου τὸ εἶδος τῆς πολιτικῆς κοινωνίας.ὁ Ὡς πρὸς τὴν πρώτη σημασία τῆς πολιτείας, ὁ Βενιαμίν ρητὰ ᾱναφέρεται στὸν ̓Αριστοτέλη γράφοντας: «ὥστε πολιτεία εἶναι ἐκτέλεσις τῶν νόμων, εἴτε τῶν συνθηκῶν τῶν πολιτῶν. Καὶ κατὰ τὸν ̓Αριστοτέλη, πολιτεία εἶναι τάξις πόλεως καὶ τῶν λοιπῶν ἀρχῶν». 3 Ὃ Βενιαμίν συνδέει ἄμεσα τὴν ἔννοια τῆς πολιτείας μὲ ἐκείνη τοῦ πολιτεύματος: «πολίτευμα πάλιν καὶ πολιτεία», ἀναφέρει ὁ Βενιαμίν, «λαμβάνονται παρὰ τοῦ ̓Αριστοτέλους λέξεις τῆς αὐτῆς σημασίας». Ἡ ἀντίληψη αὐτὴ τοῦ Βενιαμίν γιὰ τὴν ἀριστοτελικὴ ταύτιση τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς πολιτείας ἀνταποκρίνεται στὴν ἀριστοτελικὴ σκέψη ὅπως διατυπώνεται στὰ Πολιτικά: «Κύριον μὲν γὰρ πανταχοῦ τὸ πολίτευμα τῆς πόλεως, πολίτευμα δ ̓ ἐστίν ἡ πολιτεία», γράφει ὁ ̓Ἀριστοτέληςδ). Στὸν προσδορισμὸ τῆς ἔννοιας τῆς πολιτείας ὡς διάρθρωσης τῶν ἐξουσιῶν, ὁ Βενιαμίν χρησιμοποιεῖ ἀρχαίους ἑλληνικοὺς ὅρους, ὅπως π.χ. τὸν ὅρο μόριον. «Τρία εἶναι τὰ μόρια τῆς πολιτείας, βουλευτικόν, τελεσιουργικὸν εἴτε πρακτικόν, καὶ δικαστικόν»7) γράφει ὁ Βενιαμίν υἱοθετώντας τὴν ἀριστοτελικὴ τριπλὴ κατάταξη τῶν ἐξουσιῶν.δ Ὁ Βενιαμίν διακρίνει τρία εἴδη πολιτεύματος ἀνάλογα μὲ τὴν συγκέντρωση τῆς ἐξουσίας στὰ χέρια ἑνὸς ἤ περισσοτέρων ἀτόμων καὶ ἀναφέρεται στὴν μοναρχία, στὴν ἀριστοκρατία καὶ τὴν δημοκρατία. «Τώρα τὰ τρία ταῦτα μόρια τῆς πολιτείας», διευκρινίζει ὁ Βενιαμίν, «ἤ εἶναι ἀποταμιευμένα ἅπαντα εἰς χεῖρας ἑνὸς μόνον, ἢ πολλῶν, ἤ παντὸς τοῦ δήμου ἐκ τοῦ ὁποίου δηλονότι προκύπτουσι τρία εἴδη πολιτείας: μοναρχίαν, ἀριστοκρατίαν καὶ δημοκρατίαν». Χωρὶς νὰ χρησιμοποιεῖ ἀριστοτελικὰ κριτήρια, ὅπως τὴν ἕκταση τῆς ἐπικράτειας, τὸν ἀριθμὸ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὸ κλίμα, ὁ Βενιαμίν παραμένει μέσα στὴν πολιτειακή του θεωρία στὸ πνεῦμα τοῦ ἀριστοτελικοῦ χωρίου: «Λέγω δ ̓ οἷον ἐν μὲν ταῖς δημοκρατικαῖς κύριος ὁ δῆμος, οἱ δ ̓ ὀλίγοι τοὐναντίον ἐν ταῖς ὀλιγαρχίαις» "Ὁ καὶ υἱοθετεῖ, μποροῦμε νὰ ποῦμε, τὰ πλαίσια τῆς ἀριστοτελικῆς τυπολογίας. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸν ὄρο τοῦ μορίου, ὁ Βενιαμίν χρησιμοποιεῖ ἀκόμη ἐκεῖνον τῆς «παρέκβασης» τῶν πολιτευμάτων, τῆς κακῆς λειτουργίας καὶ ὀργάνωσης ἡ ὁποία ἀντιστοιχεῖ στὸ κάθε εἶδος τῶν πολιτευμάτων. « Ὥστε ἡ τυραννίς, ἡ ὁλιγαρχία καὶ ἡ ἀναρχία εἶναι παρεκβάσεις τῶν τριῶν πολιτειῶν», γράφει ὁ Βενιαμίν !!) ἀκολουθώντας κατὰ γράμμα τὸν ̓Αριστοτέλη στὰ Πολιτικὰ: «Παρεκβάσεις δὲ τῶν εἰρημένων τυραννίς μὲν βασιλείας, ὀλιγαρχία δὲ ἀριστοκρατίας, δημοκρατία δὲ πολιτείας». 12) Στὴν δημιουργία τῶν πολιτειακῶν παρεκβάσεων, ὁ Βενιαμίν ἀναφέρεται, ὅπως καὶ ὁ ̓Αριστοτέλης, στὸ ρόλο ποὺ παίζει στὴν διαδικασία αὐτὴ ἡ κακὴ λειτουργία τῶν νόμων. «Ἂν λοιπόν», γράφει ὁ Βενιαμίν, «τὸ κύριον τῆς πόλεως δὲν εἶναι οἱ νόμοι ἀλλ ̓ ἡ ὄρεξις τοῦ πολιτευτοῦ, τότε ἡ μὲν μοναρχία ὀνομάζεται τυραννίς, ἡ δὲ ἀριστοκρατία ὀλιγαρχία, ἡ δὲ δημοκρατία ἀναρχία». 13) ὋὉ Βενιαμίν διατυπώνει, ὡστόσο, τὶς ἐπιφυλάξεις του γιὰ τὴν πραγματοποίηση τῆς ἀριστοκρατίας καὶ τῆς δημοκρατίας. « ̓Αριστοκρατία», ἀναφέρει ὁ Βενιαμίν, «εἶναι πολιτεία, ἔνθα οἱ ἀρχαὶ δίδονταί εἰς τοὺς ἀρίστους μόνον... Ἐγὼ ὅμως λέγω, ὅτι ἡ τοιαύτη πολιτεία εἶναι φανταστή» [“. Θεωρεῖ ὁ Βενιαμίν, ὅτι οἱ ἀριστοκρατίες εἶναι,