1821: ΟΙ ΑΘΡΗΣΚΟΙ ΕΛΕΥΘΕΡΩΤΕΣ ΚΑΙ Ç ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΣΚΛΑΒΙΑ ΜΑΣ « γὼ εἰμὶ ἡ θύρα τῶν προβά- των. Πάντες ὅσοι ἦλθον πρὸ ἐμοῦ κλέπται εἰσὶ καὶ λῃσταί... ἐγὼ εἰμὶ ὁ ποιμὴν ὁ καλός.» (Ἰωάνν., Γ 7). Κά- πως ἔτσι ἀπὸ τοὺς κλέφτες καὶ τοὺς λῃστές, ποὺ δὲν ἀρέσκονταν στὴν δουλεία τοῦ ποιμέ- να τοῦ «καλοῦ», ξεκίνησε ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Ἄνθρωποι ποὺ ἔνιωσαν στὸ πετσί τους τί πάει νὰ πῇ νὰ εἶσαι πρόβατο καὶ ἐγκατέ- λειψαν τὴν «αὐλὴν τῶν λογικῶν προβάτων» («Ἀκαθ. Ὕμνος»), γιὰ νὰ βγοῦνε στὸ κλαρὶ ὡς λύκοι, ἐπιβεβαιώνοντας τὴν λαϊκὴ παροι- μία ποὺ λέει, «ὅταν τὸ ἀρνὶ πάρῃ τὰ βουνὰ γίνεται λύκος». Καὶ ἦταν ἐκεῖ, στὶς βουνοκορφές, ποὺ οἱ κλέφτες μιλοῦσαν λίγο, ἀλλὰ μιλοῦσαν Ἑλλη- νικά. Ἐκεῖ, στὰ βουνά, χτυποῦσε ἐλεύθερα ἡ καρδιὰ τοῦ Ἕλληνα, ἐκεῖ συνέχιζε ἡ ἀδούλω- τη Ἑλλάδα. Ἄνθρωποι ἐλεύθεροι ἐν μέσῳ δούλων ρωμιῶν, προδοτῶν κοτζαμ- πάσηδων, φορομπηχτῶν παπάδων καὶ σπιούνων κεχαγιάδων, ποὺ προτίμη- σαν μιᾶς ὥρας ἐλεύθερη ζωὴ παρὰ σαράντα χρόνια σκλαβιὰ καὶ φυλακή. * * * νθρωποι ποὺ «δὲν εἶχαν τὸν θεό τους». Ἀθεόφοβους τοὺς ἀνέβαζαν, ἀθεόφοβους τοὺς κατέβαζαν. Οὔτε στὰ ξωκλήσια δὲν πηγαίνανε, γιατὶ εἶχε παγανιές, παγίδα δηλαδὴ γιὰ τοὺς «παγκάνι». Ἦταν ὅμως πράγματι ἔτσι; Πράγματι ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι, ποὺ ὡς κλέφτες δὲν εἶχαν πατήσει τὸ πόδι τους σὲ ἐκκλησία (εἶχε μπάτσους) οὔτε εἶχαν μεταλάβει (δήλωση μετάνοιας) οὔτε εἶ- χαν ἐξομολογηθῆ (ρουφιανιά), ποὺ ζοῦσαν στὶς σπηλιὲς καὶ ποῦ καὶ ποῦ στὰ μουλωχτὰ καὶ σὲ κανένα κρεβάτι, ἦταν ἄθεοι; Ἢ μήπως ἦταν ἄθρησκοι; Διότι κατὰ τὴν γνώμη μου αὐτὸ ἦταν. Ἦταν ἄθρη-