ΑΝΕΞΙΘΡΗΣΚΙΑ ΚΑΙ ÐÏËÕÈÅÚÓÌÏÓ ί σημαίνει ἀκριβῶς ὁ ὅρος ἀνεξιθρησκία; Ἡ λέξη «ἀνεξιθρη- σκία» εἶναι παρασύνθετη καὶ παράγεται ἀπὸ τὴ σύνθετη λέξη «ἀνεξίθρησκος». Ἡ λέξη «ἀνεξίθρησκος» εἶναι ἐπίθετο καὶ εἶναι σύνθετη ἀπὸ τὸ οὐσιαστικὸ «θρησκεία», τὸ ἐπίσης οὐσιαστικὸ «ἕξις», ποὺ εἶναι τὸ ἀντίστοιχο ἀφῃρημένο οὐ- σιαστικὸ τοῦ ρήματος «ἔχω» καὶ τὴν πρόθεση “ἀνά”. Τὰ δύο τελευταῖα συνθέτουν τὸ λεκτικὸ «ἀνεξι-», ποὺ σημαίνει ἀν-οχή, ἀν-εκτικότητα. Ἔτσι ἡ λέξη «ἀνεξιθρησκία» σημαίνει «νὰ ἀνέχεσαι τὴν (ὅποια) θρησκεία». Στὴν λατινογενῆ Εὐρώπη καὶ στὸ εἰσαγμένο ἀπὸ τὴν Εὐρώπη, μετὰ τὴ Μάχη τοῦ Χάστιγκς (1066), λόγιο τμῆμα τῆς Ἀγγλικῆς, ποὺ ἔγινε κι αὐτὸ λατινογενές, ἀπὸ τὴ λατινικὴ λέξη tolerantia, βγῆκαν οἱ ἀντίστοιχες λέξεις τῶν Εὐρωπαϊκῶν Γλωσσῶν. Ἡ λέξη αὐτὴ δὲ σημαίνει ἀκριβῶς «ἀνεξιθρησκία»· σημαίνει ἀνοχή, ἀνεκτικότητα. Ὅπου ὁ πολυθεϊσμὸς ὑπῆρξε ἡ λύση στὶς ὑπερβατικὲς ἀνησυχίες τοῦ ἀνθρώπου, ἡ ἔλευση κάποιας νέας θεότητας δὲ θὰ ὑπονόμευε τὴν ἑκάστοτε καὶ ἑκασταχοῦ κρατικὴ δομή, δὲν ἔθετε σὲ κίνδυνο τὴν ἐξουσία, ποὺ εἶχε ἐναγκαλισθῆ τὴν πολυθεϊστικὴ θρη- σκεία. Ἡ Ἱστορία ἔχει ἀποδείξει, πὼς στὶς κρατικὲς δομές, ὅπου ὑπῆρχε πολυθεϊσμός, ἡ ἀνεξιθρησκία ἦταν ἡ ἁπτὴ πραγματικότητα. Ἔτσι ὁ Σωκράτης πήγαινε στὴ γιορτὴ τῆς Θρακιώτισσας θεᾶς Βένδιδας στὸν Πειραιᾶ, καὶ ναοὶ τῆς αἰγυπτιακῆς θεᾶς Ἴσιδας καὶ ἄλλων Αἰγυπτίων θεῶν ὑπάρχουν σ’ ὅλη τὴν Ἑλλάδα. Καὶ γρήγορα δημιουργοῦν- ταν σχέσεις καὶ ἀφομοιώσεις, ἐξομοιώσεις ἀνάμεσα στὶς θεότητες, ποὺ ἔρχονταν ἀπὸ διάφορα μέρη καὶ πολιτισμοὺς καὶ συναντιῶνταν σὲ ἄλλα μέρη καὶ πόλεις. Ἔτσι κατὰ τὴ Ρωμαιοκρατία ἡ ἀνεξιθρησκία ἦταν ἡ κύρια κρατικὴ θρησκευτικὴ πολιτική. Οἱ διωγμοὶ τῶν χριστιανῶν, ὅπως καὶ τὸ Κρυφὸ Σχολειό, εἶναι σύγχρονα μυθεύματα. Οἱ Ρωμαῖοι αὐτοκράτορες προέβησαν σὲ κάποιους διωγμοὺς χριστιανῶν, ὅταν οἱ χριστιανοὶ δὲν ἤθελαν νὰ γίνουν στρατιῶτες. Καὶ οἱ διωγμοὶ αὐτοὶ δὲν ἦσαν ποτὲ γενικευμένοι. Ἔτσι οἱ διωγμένοι μποροῦσαν νὰ πᾶνε σὲ ἄλλη ρωμαϊκὴ ἐπαρχία καὶ νὰ ζήσουν ἀπερίσπαστοι. Ὁ αὐτοκράτορας Φίλιππος ὁ Ἄραβας ἦταν χριστιανὸς καὶ ὁ αὐτοκράτορας Γαλιηνός, ἔχοντας χριστιανὴ γυναῖκα, ἔδωσε ἀπόλυτη ἐλευθερία σ’ ὅλες τὶς θρησκεῖες καὶ ἐξέδωσε ρητὰ ἢ ἔμμεσα τὸ πρῶτο Διάταγμα Ἀνεξιθρησκί- ας. Ὁ Χριστιανισμός, ἐνισχυμένος ἀπὸ τὰ αὐτοκρατορικὰ δῶρα καὶ θεσμούς, γιὰ 40 χρόνια θὰ δράσῃ ἀνενόχλητος καὶ θὰ ἑδραιωθῇ στὴ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία. Ὁ μόνος σημαντικὸς ἀντιχριστιανικὸς διωγμὸς ἦταν ἐκεῖνος τοῦ Διοκλητιανοῦ στὰ τέλη τοῦ 3ου αἰ. Ὁ Μαξέντιος ἄλλωστε πρὶν τὸ Μεγάλο Κωνσταντῖνο ἐξέδωσε τὸ δεύτε- ρο Διάταγμα Ἀνεξιθρησκίας. Τὸ Διάταγμα Ἀνεξιθρησκίας τοῦ Μεδιολάνου τοῦ Μ. Κωνσταντίνου ἦταν τὸ τρίτο. ΔΑΥΛΟΣ 316, Σεπτέμβριος 2008  22437