ΗΛΙΑΣ ΛΔ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Θαύμας - Ἠλέκτρα - Ἶρις - "Αρπυιαι (Ἠλεκτρισμός; -- Τηλεπικοινωνιακὸς δορυφόρος; -- Μετεωρολογικἁ ὄργανα;) «Οὐκ ἄλλη ἀρχὴ τῆς φιλοσοφίας ἤ τὸ θαυμάζειν» [Πλάτων, Θεαίτητος]. Ι Σοφὸς Οὐρανίων ἀπὸ τὴν γενιὰ τοῦ Πόντου καὶ ἀδελφὸς τοῦ Νηρέως ἦταν ὁ Θαύμας. (Θεογονία, στίχ. 233 - 237): «Νηρέα δ ̓ ἀψευδέα καὶ ἀληθέα γείνατο Πόντος, πρεσβύτατον παίδων... αὖτις δ ̓ αὖ Θαύμαντα μέγαν». [ΞΞ τὸν Νηρέα τὸν ἀξιόπιστο, ποὺ μόνο τὴν ἀλήθεια λέγει, τὸν γέννησε ὁ Πόντος..., μετὰ δὲ ἀμέσως τὸν σπουδαῖο, τὸν μέγαν Θαύμαντα]. Καὶ ἡ Θεογονία συνεχίζει (στίχ. 265 -269): «Θαύμας δ ̓ Ὠκεανοῖο βαθυρρείταο θύγατρα ἠγάγετ ̓ Ἠλέκτρην ἢ δ ̓ ὠκεῖαν τέκε Ἶριν ἠυκόμους θ ̓ Αρπυίας ̓Αελλὼ τ ̓ Ὠκυπέτην αἵ ρ ̓ ἀνέμων πνοιῇσι καὶ οἰωνοῖς ἅμ ̓ ἕπονται ὠκείῃς πτερύγεσσι" μεταχρόνιαι γὰρ ἴαλλον». [Ξ Καὶ ὁ Θαύμας τὴν ἀνήκουσα στὸν θαθύρροο Ὠκεανὸ θυγατέρα του ̓Ἠλέκτρα ὁδήγησε νὰ φέρει στὸ φῶς τὴν ταχύτατη Ἴριδα καὶ τὰς εὐκόμους ̓Αρπυίας ̓Αελλὼ καὶ Ὠκυπέτην, οἱ ὁποῖες εὔκολα τὶς πνοὲς τῶν ἀνέμων καὶ τῶν ὀρνέων (τὸν τρόπο πτήσεως) συγχρόνως ἀκολουθοῦν μὲ ταχύτατα πτερά ̓ διότι μετεωριζόμενες πέμπουν.|. Τί ὅμως μπορεῖ νὰ ὑποκρύπτουν οἱ στίχοι αὐτοί; Θαύμας: Τὸ ὄνομα ἔχει προέλθει ἀπὸ τὴ ρίζα θα/- ---, ποὺ ἐξ αὐτῆς παρήχθησαν τὸ ρῆμα «θάομαι», ποὺ σημαίνει θαυμάζω καὶ ἡ λέξη «θαῦμα». Ὃ ̓Αριστοτέλης θεωρεῖ, ὅτι τεκμήριο τοῦ ἀνθρώπινου πόθου πρὸς μάθησιν εἶναι ὁ θαυμασμός, ἡ συγκίνηση ποὺ μᾶς δίνουν οἱ αἰσθήσεις μας: «πάντες οἱ ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει. Σημεῖον δ ̓ ἡ τῶν αἰσθήσεων ἀγάπησις» (Μετὰ τὰ φυσικά Α,]). Ὃ Δημόκριτος παρ ̓ ὅλο ποὺ θεωροῦσε ὅτι οἱ αἰσθήσεις μας μᾶς ἐξαπατοῦν, ἔλεγε ὅτι ἡ γνώμη (δόξις) στὸν κάθε ἄνθρωπο σχηματίζεται μὲν ἀπὸ τὴ τυχαία ροὴ τῶν πραγμάτων ποὺ ὑποπίπτουν στὶς αἰσθήσεις μας, ἀλλὰ καὶ ποὺ ἐξετάζονται νοητικῶς: «ἐτεῆ οὐδὲν ἴσμεν περὶ οὐδενὸς ἀλλ ̓ ἐπιρυσμίη ἑκάστοισιν δόξις» (ἀπ. 7, Η. Ὀίε[ς). Ὃ θαυμασμὸς τέλος κατὰ τὸν 'Ἡράκλειτο εἶναι φαινόμενο συνδεδεμένο μὲ τὴν καλλιέργεια τῆς ψυχῆς: «κακοὶ μάρτυρες ἀνθρώποισιν ὀφθαλμοὶ καὶ ὦτα βαρβάρους ψυχὰς ἐχόντων» (ἀπ. 107, Η. Ὀιείς). Ἔξ αὐτῆς τῆς αἰτίας ἀσφαλῶς καὶ ἡ Θεογονία τοποθετεῖ πλάι στὸ ὄνομα τοῦ καλλιεργημένου καὶ σοφοῦ (κατὰ Πλάτωνα) Θαύμαντος τὸ προσωνύμιο «μέγας». Π Ὃ σοφὸς Θαύμας ἐν συνεχεία, κατὰ τὸ κείμενο, ὁδηγεῖ τὴν θυγατέρα τοῦ «βαθύρρου Ὠκεανοῦ», ποὺ ὀνομάζεται « Ἠλέκτρα», νὰ φέρει στὸ φῶς πρῶτα τὴν ταχύτατη ἜἼριδα. Θὰ σταθῶ ἐδῶ. Στὸ κείμενο ὁ Ὠκεανὸς ἀποκαλεῖται «βαθύρροος», δηλαδὴ εἶχε κίνηση ροϊκὴ στὰ βάθη του. Τὸ ὄνομα «Ηλέκτρα» παράγεται ἀπὸ τὸ «ἠλέκτωρ», ποὺ ἔτσι ἀποκαλεῖται ὁ Ἥλιος: «ὡς τ ̓ ἠλέκτωρ Ὑπερίων», λέγει ὁ “Ὅμηρος στὴν Ἰλιάδα (Τ, 398) γιὰ τὸν ̓Αχιλλέα. 'Ὑπερίων ὅμως εἶναι ὁ γεννήτωρ τοῦ δικοῦ μας πλανητικοῦ συστήματος καὶ δὲν εἶναι ὁ Ἥλιος, ὅπως κατέληξε νὰ θεωρεῖται ἀργότερα: Ἣ Θεογονία (στίχ. 371 - 374) γράφει: