ΚΥΚΛΑΔΙΚΑ ΕΙΔΩΛΙΑ ΚΑΙ ΗΛΙΟΣΠΗΛΙΕΣ Πανάρχαιοι ἀκριβέστατοι ὑπολογισμοὶ ἰσημεριῶν, τροπῶν, ἐποχῶν, χρόνου κ.τ.λ. στὴ Σύρο, ἐπιστημονικοῦ κέντρου τοῦ Κυκλαδικοῦ Πολιτισμοῦ ρόσφατη ἔρευνα τοῦ Ε.Μ.Π. ἔδειξε, ὅτι αὐτό, ποὺ ἐδῶ καὶ πολλὲς δεκαετίες χρησιμοποιοῦν οἱ χωρικοὶ γιὰ τὴν ἄντληση νεροῦ στὴν περιοχὴ Σὰ Μιχάλη τῆς Σύρου, δὲν εἶναι πηγάδι. Πρόκειται γιὰ τελειοτάτη πανάρχαια κατασκευή, ἕνα ἡλια- κὸ παρατηρητήριο, στὸ ὁποῖο ὑπολογίζεται ἡ φαινομένη κίνηση τοῦ Ἥλιου καθ’ ὅλο τὸ ἔτος, καὶ σηματοδοτοῦνται μὲ ἀκρίβεια οἱ ἐποχές, οἱ ἰσημερίες, οἱ τροπὲς κ.τ.λ. Τὸ «Ἡλιοτρόπιο τοῦ Φερεκύδη», ὅπως ὠνομάσθηκε (στὸ Σῦρο φιλόσοφο ἀποδίδεται ἡ κατασκευὴ ἢ ἡ τελειοποίηση μέρους τοῦ ἔργου), ἀποτελεῖ ἕναν ἀκόμη κρίκο τῆς μακρᾶς «ἁλυσίδας» τῆς ἀρχαίας συριανῆς ἐπιστημο- νικῆς παράδοσης, ὅπως περιγράφεται σὲ μυθολογικὲς καὶ ἱστορικὲς πηγὲς καὶ διασώζεται ἀποτυπωμένη σὲ βραχογραφίες, ἀλλὰ καὶ στὰ κυκλαδικὰ εἰ- δώλια, τὰ ὁποῖα δὲν κατασκευάζονταν γιὰ λατρευτικοὺς ἢ διακοσμητικοὺς ἁπλῶς λόγους, ὅπως νομίζεται, ἀλλὰ ἦταν ἀκριβέστατα φορητὰ ἐπιστημο- νικὰ ὄργανα, ποὺ χρησιμοποιοῦνταν γιὰ τοὺς ἴδιους ὑπολογισμούς, ὅπως καὶ τὸ Ἡλιοτρόπιο, μποροῦν δὲ νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἀκόμη καὶ σήμερα μὲ ἄριστα ἀποτελέσματα. Ἡ ἰδιαιτερότητα τῆς γεωγραφικῆς θέσης τῆς Σύρου Σύρος βρίσκεται ἀκριβῶς δυτικὰ τῆς Δήλου· τὴν περιγράφει στὴν «Ὀδύσσεια» ὁ πιστὸς χοιροβοσκὸς τοῦ Ὀδυσσέα, Εὔμαιος (τοῦ ὁποί- ου ὁ πατέρας ἦταν βασιλιᾶς ἐκεῖ) ἐπισημαίνοντας, ὅτι ἐκεῖ τρέπεται ὁ Ἥλιος: «Ὑπάρχει κάποιο νησί, ποὺ ὀνομάζεται Συρίη, ἂν κάπου τὸ ἄκουσες, καθύπερθεν τῆς Ὀρτυγίας [σ.σ. τὸ ἀρχαῖο ὄνομα τῆς Δήλου (Στράβων, Ι 486), ὅπου γεννήθηκε ἡ Ἄρτεμις, προσονομαζομένη ἐξ αὐτοῦ Ὀρτυγία (Σοφοκλέους, «Τραχίνιαι», 214)], ὅπου τρέπεται ὁ Ἥλιος» (ο 403-404). Ὁ Ἥλιος τρέπεται παντοῦ βεβαίως, ἀλλὰ ὁ Ὅμηρος τὸ ἐπισημαίνει γιὰ τὴ Σύρο, 22484  ΔΑΥΛΟΣ 317, Ὀκτώβριος 2008