ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΙΚΟΡΕΤΖΟΣ Ἢ φωνὴ τῆς Κύπρου Ἐπώδυνη εἶναι ἡ μνήμη, ὅταν οἱ ἱστορικὲς συγκυρίες τὴν καλοῦν ν ̓ ἀναπολεῖ ἄποφράδες ἡμέρες. Ἡ μνήμη αὐτή, ποὺ ἀνανεώθηκε τὸ ἐφετεινὸ καλοκαίρι, μὲ τὴ συμπλήρωση ἕνδεκα χρόνων ἀπὸ τὴν τουρκικὴ εἰσβολὴ στὸ μαρτυρικὸ νησί, ὅπως ἡ ́Ελλάδα τὸν ξενιτεμένο Σεφέρη, μᾶς πληγώνει. Μᾶς καλεῖ σὲ αὐτογνωσία καὶ περισυλλογή. ̓Αλλά, τὸ σπουδαιότερο, μᾶς θέτει ἀντιμέτωπους μὲ τὶς πνευματικές μας εὐθύνες. Κατὰ πόσο κάναμε ἐμεῖς, οἱ ἄνθρωποι τοῦ λόγου καὶ τῆς τέχνης, τὸ χρέος μας ἀπέναντι στὴν ἐπιταγὴ τῆς ἱστορίας" ἄν ἀκούσαμε τὴ φωνή της, ἄν στείλαμε τὴ δίκαιη διαμαρτυρία μας ὥς τὰ τέσσερα σημεῖα τῆς γῆς, ἄν ὀρθώσαμε τὸ δικό μας ἠθικὸ ἀνάστημα, μπροστὰ στὸ διαρκὲς αὐτὸ ὄνειδος τῶν καιρῶν μας. Ἴσως κιόλας κάποιοι, φορεῖς ἤ ἄτομα, νὰ ἔκαμαν τὸ καθῆκον τους. Μπορεῖ νὰ πρόσφεραν στὸν ὡραῖο ἀγῶνα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου ὄχι εὐκαταφρόνητες ὑπηρεσίες. Πρέπει ὅμως νὰ ὁμολογηθεῖ, ὅτι ἀποτελοῦν τὸ ἑλάχιστο. Φαίνεται ὅτι ὁ πνευματικὸς κόσμος ἔχει κάπως κορεστεῖ ν ̓ ἀσχολεῖται μὲ τὸ δράμα τοῦ πολύπαθου νησιοῦ. Ὑπάρχει παντοῦ διάχυτη μιὰ σιωπηλἡὴ συνθηκολόγηση, μιὰ ἀνομολόγητη ἀποδοχή, μιὰ ἀπάθεια, κάποια μοιρολατρεία. Ὑπάρχουν στιγμὲς, ποὺ ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ προσδοκία γιὰ τὴν ἐπικράτηση τῆς δικαιοσύνης συνταξιοδοτοῦνται. Ποὺ ἡ ἀγωνιστικότητα, ὁ οἶστρος, τὸ πάθος ὑποτονίζονται. Ἢ πληγὴ ὅμως τῆς Κύπρου ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένει χαίνουσα. Αν συμβεῖ νὰ βάλει κανεὶς τὸ χέρι του «ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων», ἡ ναρκωμένη συναισθηματικότητά του ἀφυπνίζεται, ἡ κραυγὴ τῆς ἀδικίας ὑψώνεται στεντόρεια, γεμάτη ἀπόγνωση. ̓Αρκεῖ νὰ δεῖ τὰ μνημεῖα τῆς τέχνης στὴν κατεχόμενη ζώνη «ἀτάκτως ἐρριμμένα» νὰ ποδοπατοῦνται, τὶς ἐκκλησίες νὰ συλιοῦνται καὶ νὰ μετατρέπονται σὲ ἀποθῆκες καὶ ἀφοδευτήρια, τοὺς ἀρχαιολογικοὺς θησαυρούς νὰ τεμαχίζονται, νὰ πωλοῦνται «τῇδε κακεῖσε» ἤ νὰ βγαίνουν στοὺς πλειστηριασμοὺς τῶν «Σόθθμπυς». Τότε εἶναι ποὺ τὸ πνεῦμα ἐπαναστατεῖ καὶ οἱ συνειδήσεις ἐγείρονται. Βλέπουμε μὲ λύπη, ὅτι ἐλάχιστοι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ πνεύματος ἔχουν ἀπομείνει ὄρθιοι στὰ ἔμπεδα τοῦ ἀγώνα. Λίγοι ἐκεῖνοι ποὺ κρατοῦν ἀκόμα ἀναμμένη τὴ λυχνία τῆς μέριμνας καὶ τῆς προσευχῆς τους. Φαίνεται πὼς ὁ καταλύτης χρόνος, ποὺ διαβρώνει ἀνελέητα τὴν ἀνθρώπινη μοῖρα, ἔχει τὴν ἰδιότητα νὰ ἐπουλώνει καὶ τὶς μεγαλύτερες πληγές. Ἐθίζεται κανεὶς στὸν πόνο, τὸν ἀποδέχεται καὶ στὸ τέλος παύει νὰ τὸ αἰσθάνεται. Ἐδῶ ἀκριβῶς ἐλλοχεύει ὁ μεγάλος κίνδυνος: ὁ ἐθισμὸς νὰ γίνει ἀδιαφορία, τὸ καθῆκον νὰ καταντήσει καταναγκασμός. Ὃ θρῆνος ἄλλοτε γίνεται σιωπὴ κι ἄλλοτε πυροδοτεῖ τὴν ἀντίσταση. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνει μιὰ ἀνανεωμένη κινητοποίηση. Ν ̓ ἀναληφθοῦν καινούργιοι ἀγῶνες, νὰ ξεκινήσουν νέες σταυροφορίες. ̓Ακόμα καὶ ἄν πιστεύουμε --- καὶ πολλοὶ τὸ πιστεύουν --πὼς ἀποτελοῦν ρομαντισμοὺς καὶ οὐτοπίες, ἀκόμη κι ἄν βλέπουμε πὼς λακτίζουμε πρὸς κέντρα, ἀκόμη κι ἄν ὅλα ἀποτελοῦν δονκιχωτικὴ φενάκη. Ὑπάρχουν στιγμὲς στὴν ἱστορία, ποὺ στὸ τέλος δὲν δικαιώθηκε ἡ «λογικὴ» τοῦ ἰσχυροτέρου, ἀλλὰ ἡ «παραφροσύνη» τοῦ ἀδικημένου. Οἱ παράφρονες τοῦ ̓21 δὲν συνθηκολόγησαν ποτὲ, καὶ μ ̓ αὐτὸ τὸ τίμημα ἀντάλλαξαν τὴν ἐλευθερία τους. "Ας γίνει στὰ χέρια μας ὁ κάλαμος τῆς γραφῆς ὅ,τι τὸ ντουφέκι τοῦ στρατιώτη. Εἶναι καὶ τὸ πνεῦμα ποὺ συνεισφέρει στοὺς ἀγῶνες. ̓Αρκεῖ νὰ βρίσκεται σὲ ἐγρήγορση καὶ νὰ ἐπαγρυπνεῖ. | Κάθομαι στὸ γραφεῖο μου καὶ βυθίζομαι σὲ περισυλλογὴ. Μπροστὰ στὸ χάρτη τοῦ