ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΙΚΟΡΕΤΖΟΣ Ἢ φωνὴ τῆς Κύπρου Ἐπώδυνη εἶναι ἡ μνήμη, ὅταν οἱ ἱστορικὲς συγκυρίες τὴν καλοῦν ν᾿ ἀναπολεῖ ἄπο- φράδες ἡμέρες. Ἡ μνήμη αὐτή, ποὺ ἀνανεώθηκε τὸ ἐφετεινὸ καλοκαίρι, μὲ τὴ συµ- πλήρωση ἕνδεκα χρόνων ἀπὸ τὴν τουρκικὴ εἰσβολὴ στὸ μαρτυρικὸ νησί, ὅπως ἡ ΄Ελλά- δα τὸν ξενιτεµένο Σεφέρη, μᾶς πληγώνει. Μᾶς καλεῖ σὲ αὐτογνωσία καὶ περισυλλογή. ᾽Αλλά, τὸ σπουδαιότερο, μᾶς θέτει ἀντιμέτωπους μὲ τὶς πνευματικές µας εὐθύνες. Κα- τὰ πόσο κάναμε ἐμεῖς, οἱ ἄνθρωποι τοῦ λόγου καὶ τῆς τέχνης, τὸ χρέος µας ἀπέναντι στὴν ἐπιταγὴ τῆς ἱστορίας" ἄν ἀκούσαμε τὴ φωνή της, ἄν στείλαμε τὴ δίκαιη διαµαρ- τυρία µας ὥς τὰ τέσσερα σημεῖα τῆς γῆς, ἄν ὀρθώσαμε τὸ δικό µας ἠθικὸ ἀνάστημα, μπροστὰ στὸ διαρκὲς αὐτὸ ὄνειδος τῶν καιρῶν µας. Ἴσως κιόλας κάποιοι, φορεῖς ἤ ἄτομα, νὰ ἔκαμαν τὸ καθῆκον τους. Μπορεῖ νὰ πρόσφεραν στὸν ὡραῖο ἀγῶνα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου ὄχι εὐκαταφρόνητες ὑπηρε- σίες. Πρέπει ὅμως νὰ ὁμολογηθεῖ, ὅτι ἀποτελοῦν τὸ ἑλάχιστο. Φαίνεται ὅτι ὁ πνευµα- τικὸς κόσμος ἔχει κάπως κορεστεῖ ν᾿ ἀσχολεῖται μὲ τὸ δράµα τοῦ πολύπαθου νησιοῦ. Ὑπάρχει παντοῦ διάχυτη μιὰ σιωπηλἡὴ συνθηκολόγηση, μιὰ ἀνομολόγητη ἀποδο- χή, μιὰ ἀπάθεια, κάποια µοιρολατρεία. Ὑπάρχουν στιγμὲς, ποὺ ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ προσδοκία γιὰ τὴν ἐπικράτηση τῆς δικαιοσύνης συνταξιοδοτοῦνται. Ποὺ ἡ ἀγωνιστι- κότητα, ὁ οἶστρος, τὸ πάθος ὑποτονίζονται. Ἢ πληγὴ ὅμως τῆς Κύπρου ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένει χαίνουσα. Αν συμβεῖ νὰ βάλει κανεὶς τὸ χέρι του «ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων», ἡ ναρκωμένη συναισθηματικότητά του ἀφυπνίζεται, ἡ κραυγὴ τῆς ἀδικίας ὑψώνεται στεντόρεια, γε- μάτη ἀπόγνωση. ᾿Αρκεῖ νὰ δεῖ τὰ μνημεῖα τῆς τέχνης στὴν κατεχόμενη ζώνη «ἀτά- κτως ἐρριμμένα» νὰ ποδοπατοῦνται, τὶς ἐκκλησίες νὰ συλιοῦνται καὶ νὰ μετατρέπον- ται σὲ ἀποθῆκες καὶ ἀφοδευτήρια, τοὺς ἀρχαιολογικοὺς θησαυρούς νὰ τεμαχίζονται, νὰ πωλοῦνται «τῇδε κακεῖσε» ἤ νὰ βγαίνουν στοὺς πλειστηριασμοὺς τῶν «Σόθθμπυς». Τότε εἶναι ποὺ τὸ πνεῦμα ἐπαναστατεῖ καὶ οἱ συνειδήσεις ἐγείρονται. Βλέπουμε μὲ λύπη, ὅτι ἐλάχιστοι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ πνεύματος ἔχουν ἀπομείνει ὄρθιοι στὰ ἔμπεδα τοῦ ἀγώνα. Λίγοι ἐκεῖνοι ποὺ κρατοῦν ἀκόμα ἀναμμένη τὴ λυχνία τῆς μέρι- μνας καὶ τῆς προσευχῆς τους. Φαίνεται πὼς ὁ καταλύτης χρόνος, ποὺ διαβρώνει ἀνε- λέητα τὴν ἀνθρώπινη μοῖρα, ἔχει τὴν ἰδιότητα νὰ ἐπουλώνει καὶ τὶς μεγαλύτερες πλη- γές. Ἐθίζεται κανεὶς στὸν πόνο, τὸν ἀποδέχεται καὶ στὸ τέλος παύει νὰ τὸ αἰσθάνεται. Ἐδῶ ἀκριβῶς ἐλλοχεύει ὁ μεγάλος κίνδυνος: ὁ ἐθισμὸς νὰ γίνει ἀδιαφορία, τὸ καθῆ- κον νὰ καταντήσει καταναγκασμός. Ὃ θρῆνος ἄλλοτε γίνεται σιωπὴ κι ἄλλοτε πυροδοτεῖ τὴν ἀντίσταση. Εἶναι ἀνάγ- κη νὰ γίνει μιὰ ἀνανεωμένη κινητοποίηση. Ν᾽ ἀναληφθοῦν καινούργιοι ἀγῶνες, νὰ ξε- κινήσουν νέες σταυροφορίες. ᾿Ακόμα καὶ ἄν πιστεύουμε --- καὶ πολλοὶ τὸ πιστεύουν --- πὼς ἀποτελοῦν ρομαντισμοὺς καὶ οὐτοπίες, ἀκόμη κι ἄν βλέπουμε πὼς λακτίζουμε πρὸς κέντρα, ἀκόμη κι ἄν ὅλα ἀποτελοῦν δονκιχωτικὴ φενάκη. Ὑπάρχουν στιγμὲς στὴν ἱστορία, ποὺ στὸ τέλος δὲν δικαιώθηκε ἡ «λογικὴ» τοῦ ἰσχυροτέρου, ἀλλὰ ἡ «πα- ραφροσύνη» τοῦ ἀδικημένου. Οἱ παράφρονες τοῦ ᾽21 δὲν συνθηκολόγησαν ποτὲ, καὶ μ᾽ αὐτὸ τὸ τίμημα ἀντάλλαξαν τὴν ἐλευθερία τους. "Ας γίνει στὰ χέρια μας ὁ κάλαμος τῆς γραφῆς ὅ,τι τὸ ντουφέκι τοῦ στρατιώτη. Εἶναι καὶ τὸ πνεῦμα ποὺ συνεισφέρει στοὺς ἀγῶνες. ᾿Αρκεῖ νὰ βρίσκεται σὲ ἐγρήγορση καὶ νὰ ἐπαγρυπνεῖ. | Κάθομαι στὸ γραφεῖο µου καὶ βυθίζομαι σὲ περισυλλογὴ. Μπροστὰ στὸ χάρτη τοῦ