ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ. Ὃ δογματισμὸς δὲν ἔχει θέση στὴν Παιδεία ΑΤ τὴ στιγμὴ ποὺ ὁ ἄνθρωπος κατόρθωσε νὰ διαμορφώσει καὶ τὴν πιὸ στοιχειώδη μορφὴ κοινωνικοῦ συνόλου, ἀντιμετώπισε τὸ πρόβλημα τῆς μεταβίβασης τῆς πείρας τῶν παλαιότερων στοὺς νεωτέρους, δηλαδὴ τὴ συνεχῆ ἀνάπτυξη μιᾶς διαδικασίας μὲ σκοπὸ τὴ διαιώνιση τῶν γνωστικῶν κατακτήσεώς του μέσα στὸ φυσικὸ καὶ κοινωνικὸ περιβάλλον. Δὲν ἀναφύονται πολλὲς ἀντιρρήσεις, ἄν δεχθοῦμε τὴ γενικὴ θεώρηση, πὼς ἡ παιδεία εἶναι ἡ κοινωνικὴ λειτουργία, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν καλύτερη καὶ εὐκολώτερη προσαρμογὴ τῶν νεωτέρων στὶς φυσικὲς καὶ κοινωνικὲς συνθῆκες, μὲ τὴ βοήθεια τῆς συστηματο”:' ποιημένης ἐμπειρίας τῶν παλαιοτέρων. Οἱ μεγάλες διαφωνίες ἐμφανίζονται στὴν προσπάθεια ἀναζήτησης τοῦ τρόπου προσφορᾶς τῆς γνώσης, καὶ ἰδίως ὅταν θέλουμε νὰ καθορίσουμε τοὺς σκοποὺς τῆς παιδείας. Ἡ ὀργανωμένη κοινωνία μὲ ἐκφραστή της τὸ κράτος ἔχει ὡς σκοπό, μὲ τὴν παιδεία ποὺ ἐπιβάλλει, νὰ καταστήσει τὸ νέο ἱκανὸ νὰ προσαρμοστεῖ στὶς πνευματικὲς καὶ οἰκονομικὲς ἀνάγκες γιὰ τὴν ἐξελικτική της πορεία, ἡ ὁποία ὁφείλει νὰ διατηρήσει τὴν ἱστορικὴ συνέχεια τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου. Ἡ κρατικἡ ἐκπαίδευση ἐπειδὴ διαμορφώνεται ἀπὸ τὴ βούληση τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, καλλιεργεῖ τὴν πνευματικὴ καὶ ψυχικὴ συγκρότηση τῶν νέων ἀνάλογα μὲ τὶς ἠθικοπολιτιστικὲς καὶ πολιτικοοικονομικὲς ἀδίες ποὺ ἐπικρατοῦν, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπονται ἐκτροπές, οἱ ὁποῖες νὰ ὁδηγοῦν σὲ ἐπαναστατικὲς ἀλλαγές. Τὸ κρατικὸ σχολεῖο ἐλέγχεται ὄχι μόνο στὴ γνώση τὴν ὁποία θὰ δώσει, ἀλλὰ καὶ στὸν τρόπο ποὺ θὰ τὴν προσφέρει, ὥστε ὁ νέος, ποὺ ἑτοιμάζεται γιὰ νὰ ἐνσωματωθεῖ στὴν κοινωνικὴ ὁμάδα, νὰ μὴν ἔχει καμμιὰ ἀμφιβολία γιὰ τὴν ἐγκυρότητα τῶν ἀξιῶν, ποὺ διάλεξε τὸ κράτος ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴ βούληση τοῦ ἐκπαιδευομένου. Ἣ ἐπέμβαση τῆς πολιτείας σὲ πολλὲς περιπτώσεις βάζει φραγμοὺς στὴν ἐλεύθερη σκέψη, τὴν ὁποία κατευθύνει δογματικὰ σὲ καθορισμένη θεώρηση τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου. Ἣ ἐποπτεία τῆς ἐξουσίας γίνεται πιεστικότερη καὶ αὐταρχικότερη, ὅσο τὸ καθεστὼς ποὺ ἀντιπροσωπεύει εἶναι ἀνελεύθερο καὶ ἀντιδραστικό. Π.χ. σὲ ὅλα τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα ἡ ἐκπαίδευση εἶναι μονολιθική, ἐλάχιστα ἐρευνητικὴ καὶ κατεξοχὴν ἀντιδραστική. ̓Ακόμα καὶ σὲ δημοκρατικὲς χῶρες ὁ κρατικὸς ἔλεγχος στὴν ἐκπαίδευση ἀποβαίνει σὲ περισσότερες περιπτώσεις περιοριστικός, ἄν ὄχι αὐταρχικός. Ἔτσι ὁ νέος ἄνθρωπος ἀνυπεράσπιστος δέχεται τὸ σχῆμα τῆς μόρφωσης, ποὺ τοῦ ἐπιβάλλει ὁ κρατικὸς παρεμβατισμός, τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι βέβαιο, πὼς ἀνταποκρίνεται τόσο στὴ φύση τοῦ νέου ἀνθρώπου ὅσο καὶ στὶς ἀπαιτήσεις τῆς ἐλεύθερης σκέψης. Τὰ ἐλαττώματα τοῦ κρατικοῦ σχολείου προφανῶς εἶναι πολλὰ καὶ ποικίλα! θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ τὰ μελετήσει σὲ εἰδικὲς πραγματεῖες, μὴ .. μὴ (9) ορουμὲ πὼς μέσα στὸν περιορισμένο χῶρο ἑνὸς ἄρθρου εἶναι ἀπαραίτητο νὰ δοῦμε μερικὲς περιπτώσεις ἐκπαιδευτικῆς κακοποίησης τοῦ νέου ἀνθρώπου. Πολλοὶ σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐκπαίδευση τοῦ παρεμβατισμοῦ πιστεύουν σ ̓ ἕνα ἀπολύτως ἀδέσμευτο ἐκπαιδευτικὸ σύστημα, ὅπου ὁ μαθητὴς μπορεῖ νὰ ἀπελευθερώνει ὅλες τὶς ἐσωτερικές του παρορμήσεις, ὥστε νὰ ἐπιλέγει τὸ δικό του δρόμο, χωρὶς τὴν διορθωτικὴ παρέμβαση τοῦ δασκάλου. Ἣ θεωρία αὐτὴ φαίνεται πὼς ἐξασφαλίζει μιὰ τέλεια μορφὴ ἐκπαίδευσης, ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ μᾶς δώσει ἐλεύθερους καὶ ὁλοκληρωμένους ἀνθρώπους, ἕτοιμους νὰ χαροῦν τὴ ζωή, χωρὶς συμπλέγματα καὶ ψυχικὰ τραύματα, ποὺ προκαλεῖ κάθε περιοριστικὴ ἐκπαίδευση. Δυστυχῶς ὅμως ἡ παιδεία ποὺ στηρίζεται στὴν παραπάνω ἘΓΟ κ. Λάμπρος Ντόκας εἶναι καθηγητὴς τῆς Μαθηματικῆς ̓Αναλύσεως τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν.