ΛΑΜΠΡΟΣ ΝΤΟΚΑΣ. Ὃ δογματισμὸς δὲν ἔχει θέση στὴν Παιδεία ΑΤ τὴ στιγμὴ ποὺ ὁ ἄνθρωπος κατόρθωσε νὰ διαμορφώσει καὶ τὴν πιὸ στοιχειώδη μορφὴ κοι- νωνικοῦ συνόλου, ἀντιμετώπισε τὸ πρόβλημα τῆς μεταβίβασης τῆς πείρας τῶν παλαιότερων στοὺς νεωτέρους, δηλαδὴ τὴ συνεχῆ ἀνάπτυξη μιᾶς διαδικασίας μὲ σκοπὸ τὴ διαιώνιση τῶν γνω- στικῶν κατακτήσεώς του µέσα στὸ φυσικὸ καὶ κοινωνικὸ περιβάλλον. Δὲν ἀναφύονται πολλὲς ἀντιρρήσεις, ἄν δεχθοῦμε τὴ γενικὴ θεώρηση, πὼς ἡ παιδεία εἶναι ἡ κοινωνικὴ λειτουργία, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν καλύτερη καὶ εὐκολώτερη προσαρ- μογὴ τῶν νεωτέρων στὶς φυσικὲς καὶ κοινωνικὲς συνθῆκες, μὲ τὴ βοήθεια τῆς συστηµατο”:' ποιηµένης ἐμπειρίας τῶν παλαιοτέρων. Οἱ µεγάλες διαφωνίες ἐμφανίζονται στὴν προσπά- θεια ἀναζήτησης τοῦ τρόπου προσφορᾶς τῆς γνώσης, καὶ ἰδίως ὅταν θέλουμε νὰ καθορί- σουµε τοὺς σκοποὺς τῆς παιδείας. Ἡ ὀργανωμένη κοινωνία μὲ ἐκφραστή της τὸ κράτος ἔχει ὡς σκοπό, μὲ τὴν παιδεία ποὺ ἐπιβάλλει, νὰ καταστήσει τὸ νέο ἱκανὸ νὰ προσαρµο- στεῖ στὶς πνευματικὲς καὶ οἰκονομικὲς ἀνάγκες γιὰ τὴν ἐξελικτική της πορεία, ἡ ὁποία ὁ- φείλει νὰ διατηρήσει τὴν ἱστορικὴ συνέχεια τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου. Ἡ κρατικἡ ἐκπαί- δευση ἐπειδὴ διαμορφώνεται ἀπὸ τὴ βούληση τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, καλλιεργεῖ τὴν πνευματικὴ καὶ ψυχικὴ συγκρότηση τῶν νέων ἀνάλογα μὲ τὶς ἠθικοπολιτιστικὲς καὶ πολιτικοοικονομικὲς ἀδίες ποὺ ἐπικρατοῦν, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπονται ἐκτροπές, οἱ ὁποῖες νὰ ὁδηγοῦν σὲ ἐπαναστατικὲς ἀλλαγές. Τὸ κρατικὸ σχολεῖο ἐλέγχεται ὄχι µόνο στὴ γνώ- ση τὴν ὁποία θὰ δώσει, ἀλλὰ καὶ στὸν τρόπο ποὺ θὰ τὴν προσφέρει, ὥστε ὁ νέος, ποὺ ἑτοι- µάζεται γιὰ νὰ ἐνσωματωθεῖ στὴν κοινωνικὴ ὁμάδα, νὰ μὴν ἔχει καμμιὰ ἀμφιβολία γιὰ τὴν ἐγκυρότητα τῶν ἀξιῶν, ποὺ διάλεξε τὸ κράτος ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴ βούληση τοῦ ἐκ- παιδευοµένου. Ἣ ἐπέμβαση τῆς πολιτείας σὲ πολλὲς περιπτώσεις βάζει φραγμοὺς στὴν ἐ- λεύθερη σκέψη, τὴν ὁποία κατευθύνει δογματικὰ σὲ καθορισμένη θεώρηση τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου. Ἣ ἐποπτεία τῆς ἐξουσίας γίνεται πιεστικότερη καὶ αὐταρχικότερη, ὅσο τὸ καθεστὼς ποὺ ἀντιπροσωπεύει εἶναι ἀνελεύθερο καὶ ἀντιδραστικό. Π.χ. σὲ ὅλα τὰ ὁλο- κληρωτικὰ καθεστῶτα ἡ ἐκπαίδευση εἶναι µονολιθική, ἐλάχιστα ἐρευνητικὴ καὶ κατεξο- χὴν ἀντιδραστική. ᾽Ακόμα καὶ σὲ δημοκρατικὲς χῶρες ὁ κρατικὸς ἔλεγχος στὴν ἐκπαί- δευση ἀποβαίνει σὲ περισσότερες περιπτώσεις περιοριστικός, ἄν ὄχι αὐταρχικός. Ἔτσι ὁ νέος ἄνθρωπος ἀνυπεράσπιστος δέχεται τὸ σχῆμα τῆς μόρφωσης, ποὺ τοῦ ἐπιβάλλει ὁ κρατικὸς παρεμβατισµός, τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι βέβαιο, πὼς ἀνταποκρίνεται τόσο στὴ φύση τοῦ νέου ἀνθρώπου ὅσο καὶ στὶς ἀπαιτήσεις τῆς ἐλεύθερης σκέψης. Τὰ ἐλαττώματα τοῦ κρατικοῦ σχολείου προφανῶς εἶναι πολλὰ καὶ ποικίλα! θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ τὰ µελετή- σει σὲ εἰδικὲς πραγματεῖες, μὴ .. μὴ (9) ορουμὲ πὼς µέσα στὸν περιορισμένο χῶρο ἑνὸς ἄρθρου εἶναι ἀπαραίτητο νὰ δοῦμε μερικὲς περιπτώσεις ἐκπαιδευτικῆς κακοποίησης τοῦ νέου ἀνθρώπου. Πολλοὶ σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐκπαίδευση τοῦ παρεμβατισμοῦ πιστεύουν σ᾽ ἕνα ἀπολύ- τως ἀδέσμευτο ἐκπαιδευτικὸ σύστημα, ὅπου ὁ μαθητὴς μπορεῖ νὰ ἀπελευθερώνει ὅλες τὶς ἐσωτερικές του παρορµήσεις, ὥστε νὰ ἐπιλέγει τὸ δικό του δρόµο, χωρὶς τὴν διορθωτικὴ παρέμβαση τοῦ δασκάλου. Ἣ θεωρία αὐτὴ φαίνεται πὼς ἐξασφαλίζει μιὰ τέλεια μορφὴ ἐκπαίδευσης, ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ μᾶς δώσει ἐλεύθερους καὶ ὁλοκληρωμένους ἀνθρώπους, ἕτοιμους νὰ χαροῦν τὴ ζωή, χωρὶς συμπλέγματα καὶ ψυχικὰ τραύματα, ποὺ προκαλεῖ κά- θε περιοριστικὴ ἐκπαίδευση. Δυστυχῶς ὅμως ἡ παιδεία ποὺ στηρίζεται στὴν παραπάνω ἘΓΟ κ. Λάμπρος Ντόκας εἶναι καθηγητὴς τῆς Μαθηματικῆς ᾿Αναλύσεως τοῦ Πανεπιστηµίου Πατρῶν.