ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΝΤΟΣ | Ἢ εὐρύτερη πολιτικὴ Παιδεία στὴ Δημοκρατία (μὲ σημεῖα ἀναφορᾶς στὸ κλασσικὸ ἑλληνικὸ πρότυπο)” Τὸ νὰ γράψει κανεὶς περιληπτικἁ καὶ περιεκτικὰ γιὰ τὴν παιδεία δὲν εἶναι κάτι τὸ εὔκολο, ἀκόμα κι ἄν αὐτὸς ποὺ γράφει τυχαίνει ν ̓ ἀσχολεῖται ἐπαγγελματικὰ μὲ αὐτή. Καὶ δὲν εἶναι εὔκολο, γιατὶ στὴ σύγχρονη ἐποχὴ δὲν ὑπάρχει ἀρκετὴ τόλμη ἤ γνώση, ὥστε νὰ ὁρισθεῖ μὲ σαφήνεια τί εἶναι παιδεία καὶ νὰ προσδιορισθεῖ λεπτομερειακὰ ποιός εἶναι ὁ σκοπός της. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀτολμία καὶ ἄγνοια τόσο στὸν ὁρισμὸ τῆς παιδείας ὅσο καὶ στὸν προσδιορισμὸ τοῦ σκοποῦ της ὀφείλεται στὴν ἔλλειψη εἰλικρίνειας τῶν ἁπανταχοῦ ὀλιγαρχικῶν καθεστώτων, ποὺ μὲ τὸν ἕνα ἤ τὸν ἄλλο τρόπο --δηλαδὴ εἴτε μὲ πομπώδη ὀνόματα, ὅπως σοσιαλιστικὴ δήμοκρατία, λαϊκὴ δημοκρατία ἤ κοινοβουλευτικὴ δημοκρατία, εἴτε μὲ ψιχία κοινωνικῆς, ὅπως τὴ λένε, πολιτικῆς-- προσπαθοῦν νὰ πείσουν τοὺς ὑπηκόους τους ὅτι εἶναι προοδευτικά, φιλάνθρωπα, Φφιλολαϊκά, δημοκρατικά()), Γι’ αὐτό, γιὰ νὰ δοῦμε πιὸ ξεκάθαρα τί εἷναι παιδεία καὶ ποιός ὁ σκοπός της, θὰ πρέπει νὰ ἀνατρέξουμε σ ̓ ἕνα συγγραφέα ποὺ ἔζησε καὶ ἔγραψε ὑπὸ καθεστὼς δημοκρατίας" γιατὶ μόνο ἕνας διανοητὴς ποὺ κατέχει σαφῶς τί εἶναι δημοκρατία καὶ διαπνέεται ἀπὸ τὰ δημοκρατικὰ ἰδεώδη ἔχει τὴ δυνατότητα νὰ δεῖ μὲ ἀντικειμενικὰ (2 κριτήρια καὶ τὸ φαινόμενο τῆς παιδείας. Καὶ ἐπειδὴ δημοκρατία ὑπῆρξε μόνο στὴν ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα, ὑποχρεωτικὰ θὰ καταφύγουμε σ ̓ αὐτὴ τὴν ἐποχή, γιὰ νὰ βροῦμε σαφῆ καὶ εἰλικρινῆ ὁρισμὸ τῆς παι- δείας καὶ προσδιορισμὸ τοῦ σκοποῦ της. Νὰ λοιπὸν τί λέει σχετικὰ ὁ ̓Αριστοτέλης: «Καὶ τὸ σπουδαιότερο ἀπὸ ὅλα ὅσα ἔχουν λεχθεῖ γιὰ τὴ διατήρηση τῶν πολιτικῶν καθεστώτων --πράγμα ποὺ τώρα τὸ παραμελοῦν ὅλοι--- εἶναι τὸ νὰ διαπαιδαγωγεῖται κανεὶς ἀνάλογα μὲ τὸ πολιτικὸ καθεστώς. Γιατὶ δὲν ὑπάρχει κανένα ὄφελος καὶ ἀπὸ τοὺς πιὸ εὐεργετικοὺς νόμους, κι ἄν ἀκόμα ἔχουν συναποφασΙισθεῖ ἀπὸ ὅλους ἐκείνους ποὺ ἔχουν πολιτικὰ δικαιώματα, ἄν δὲν πρόκειται αὐτοὶ οἱ τελευταῖοι νὰ ἔχουν ἀποκτήσει συνήθειες καὶ νὰ ἔχουν διαπαιδαγωγηθεῖ ἀνάλογα μὲ τὸ πολίτευμά τους" δηλαδὴ ἄν οἱ νόμοι τους βέβαια εἶναι δημοκρατικοί, θὰ πρέπει νὰ ἔχουν διαπαιδαγωγηθεῖ δημοκρατικά, ἄν ὅμως οἱ νόμοι τους εἶναι ὀλιγαρχικοί, θὰ πρέπει νὰ ἔχουν διαπαιδαγωγηθεῖ ὀλιγαρχικά: γιατί, ὅπως ἀκριβῶς εἶναι δυνατὸ νὰ εἶναι ὁ χαρακτήρας ἑνὸς ἀνθρώπου ἀμιγής, ἔτσι εἶναι δυνατὸ νὰ συμβεῖ καὶ μὲ τὸ πολίτευμα μιᾶς πόλης. Καὶ τὸ νὰ ἔχει διαπαιδαγωγηθεῖ κανεὶς ἀνάλογα μὲ τὸ πολίτευμά του δὲν εἶναι τοῦτο, δηλαδὴ τὸ νὰ κάνει πράγματα μὲ τὰ ὁποῖα χαίρονται αὐτοὶ ποὺ ἀσκοῦν τὴν ἐξουσία ὀλιγαρχικὰ ἤ ἐκεῖνοι ποὺ θέλουν τὴ δημοκρατία, ἀλλὰ τὸ νὰ κάνει πράγματα μὲ τὰ ὁποῖα θὰ μποροῦν οἱ πρῶτοι νὰ ἀσκοῦν τὴν ἐξουσία ὀλιγαρχικὰ καὶ οἱ δεύτεροι νὰ δημοκρατοῦνται». (Αριστοτ., Πολ., Ε, ΙΧ, 11-13 ἢ 1310α, 12-22). Ἢ πολιτικὴ παιδεία στὸ δημοκρατικὸ καθεστὼς Θὰ ἐντοπίσουμε τὴν ἀνάλυσή μας ἐδῶ εἰδικὰ στὴ πολιτικὴ παιδεία ποὺ πρέπει νὰ ἱσχύει στὸ πολίτευμα τῆς δημοκρατίας. Ἢ δημοκρατία εἶναι τὸ πολίτευμα ποὺ ταιριάζει στὴν ἀνθρώπινη φύση, καὶ γι’ αὐτὸ καὶ τὸ μόνο πολίτευμα ποὺ παρέχει παιδεία. “Ὅλα τὰ ἄλλα πολιτεύματα μόνο ἐκπαίδευση μποροῦν νὰ παράσχουν, γιατί, ἐ- πειδὴ δὲν ἐνδιαφέρονται γιὰ τὴ φύση τοῦ ἀνθρώπου παρὰ μόνο στὸ βαθμὸ ποὺ θὰ μπορέσουν νὰ τὴ χρησιμοποιήσουν --ὅπως ἄλλωστε χρησιμοποιεῖ ὁ ἴδιος τὰ ἄλλα ζῶα---, τὸν ὑποβαθμίζουν καὶ ἀπὸ ἐλεύθερο διανοητὴ προσπαθοῦν νὰ τὸν μετατρέψουν σ ̓ ἕνα καλογυμνασμένο ζῶο ἤ ἕνα καλολαδωμένο τροχὸ στὴ μηχανὴ τοῦ μοναρχικοῦ " Πρβλ. τὰ τέσσερα ἄρθρα γιὰ τὰ χαρακτηριστικἁὰ τῶν τριῶν πολιτευμάτων τοῦ κ. ̓Αλέξ. Κόντου, πρώην καθηγητῆ τοῦ Γαλλικοῦ Πανεπιστημίου τοῦ ̓Αλγερίου, ποὺ εἶχαν δημοσιευθῆ στὸ «Δαυ- λὸ» (τεύχη 39, 40, 41, 42).