ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΝΤΟΣ | Ἢ εὐρύτερη πολιτικὴ Παιδεία στὴ Δημοκρατία (μὲ σημεῖα ἀναφορᾶς στὸ κλασσικὸ ἑλληνικὸ πρότυπο)” Τὸ νὰ γράψει κανεὶς περιληπτικἁ καὶ πε- ριεκτικὰ γιὰ τὴν παιδεία δὲν εἶναι κάτι τὸ εὔκολο, ἀκόμα κι ἄν αὐτὸς ποὺ γράφει τυ- χαίνει ν᾿ ἀσχολεῖται ἐπαγγελματικὰ μὲ αὐ- τή. Καὶ δὲν εἶναι εὔκολο, γιατὶ στὴ σύγχρο- νη ἐποχὴ δὲν ὑπάρχει ἀρκετὴ τόλμη ἤ γνώ- ση, ὥστε νὰ ὁρισθεῖ μὲ σαφήνεια τί εἶναι παιδεία καὶ νὰ προσδιορισθεῖ λεπτοµερεια- κὰ ποιός εἶναι ὁ σκοπός της. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀτολμία καὶ ἄγνοια τόσο στὸν ὁρισμὸ τῆς παιδείας ὅσο καὶ στὸν προσδιορισμὸ τοῦ σκοποῦ της ὀφείλεται στὴν ἔλλειψη εἰλικρίνειας τῶν ἁπανταχοῦ ὀλιγαρχικῶν καθεστώτων, ποὺ μὲ τὸν ἕνα ἤ τὸν ἄλλο τρόπο --δηλαδὴ εἴτε μὲ πομπώ- δη ὀνόματα, ὅπως σοσιαλιστικὴ δήµοκρα- τία, λαϊκὴ δημοκρατία ἤ κοινοβουλευτικὴ δημοκρατία, εἴτε μὲ ψιχία κοινωνικῆς, ὅ- πως τὴ λένε, πολιτικῆς-- προσπαθοῦν νὰ πείσουν τοὺς ὑπηκόους τους ὅτι εἶναι προο- δευτικά, φιλάνθρωπα, Φφιλολαϊκά, δηµο- κρατικά()), Γι’ αὐτό, γιὰ νὰ δοῦμε πιὸ ξεκάθαρα τί εἷ- ναι παιδεία καὶ ποιός ὁ σκοπός της, θὰ πρέπει νὰ ἀνατρέξουμε σ᾽ ἕνα συγγραφέα ποὺ ἔζησε καὶ ἔγραψε ὑπὸ καθεστὼς δημοκρατίας" γιατὶ µόνο ἕνας διανοητὴς ποὺ κατέχει σαφῶς τί εἶναι δημοκρατία καὶ διαπνέεται ἀπὸ τὰ δημοκρατικὰ ἰδεώδη ἔ- χει τὴ δυνατότητα νὰ δεῖ μὲ ἀντικειμενι- κὰ (2 κριτήρια καὶ τὸ φαινόμενο τῆς παι- δείας. Καὶ ἐπειδὴ δημοκρατία ὑπῆρξε μόνο στὴν ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα, ὑποχρεωτικὰ θὰ καταφύγουμε σ᾽ αὐτὴ τὴν ἐποχή, γιὰ νὰ βροῦμε σαφῆ καὶ εἰλικρινῆ ὁρισμὸ τῆς παι- δείας καὶ προσδιορισμὸ τοῦ σκοποῦ της. Νὰ λοιπὸν τί λέει σχετικὰ ὁ ᾿Αριστοτέλης: «Καὶ τὸ σπουδαιότερο ἀπὸ ὅλα ὅσα ἔ- χουν λεχθεῖ γιὰ τὴ διατήρηση τῶν πολι- τικῶν καθεστώτων --πράγμα ποὺ τώρα τὸ παραμελοῦν ὅλοι--- εἶναι τὸ νὰ διαπαι- δαγωγεῖται κανεὶς ἀνάλογα μὲ τὸ πολιτι- κὸ καθεστώς. Γιατὶ δὲν ὑπάρχει κανένα ὄφελος καὶ ἀπὸ τοὺς πιὸ εὐεργετικοὺς νόμους, κι ἄν ἀκόμα ἔχουν συναποφασΙι- σθεῖ ἀπὸ ὅλους ἐκείνους ποὺ ἔχουν πολι- τικὰ δικαιώµατα, ἄν δὲν πρόκειται αὐτοὶ οἱ τελευταῖοι νὰ ἔχουν ἀποκτήσει συνή- θειες καὶ νὰ ἔχουν διαπαιδαγωγηθεῖ ἀνά- λογα μὲ τὸ πολίτευµά τους" δηλαδὴ ἄν οἱ νόμοι τους βέβαια εἶναι δημοκρατικοί, θὰ πρέπει νὰ ἔχουν διαπαιδαγωγηθεῖ δη- µοκρατικά, ἄν ὅμως οἱ νόμοι τους εἶναι ὀλιγαρχικοί, θὰ πρέπει νὰ ἔχουν διαπαι- δαγωγηθεῖ ὀλιγαρχικά: γιατί, ὅπως ἀ- κριβῶς εἶναι δυνατὸ νὰ εἶναι ὁ χαρακτή- ρας ἑνὸς ἀνθρώπου ἀμιγής, ἔτσι εἶναι δυ- νατὸ νὰ συμβεῖ καὶ μὲ τὸ πολίτευμα μιᾶς πόλης. Καὶ τὸ νὰ ἔχει διαπαιδαγωγηθεῖ κανεὶς ἀνάλογα μὲ τὸ πολίτευμά του δὲν εἶναι τοῦτο, δηλαδὴ τὸ νὰ κάνει πράγμα- τα μὲ τὰ ὁποῖα χαίρονται αὐτοὶ ποὺ ἀ- σκοῦν τὴν ἐξουσία ὀλιγαρχικὰ ἤ ἐκεῖνοι ποὺ θέλουν τὴ δημοκρατία, ἀλλὰ τὸ νὰ κάνει πράγματα μὲ τὰ ὁποῖα θὰ μποροῦν οἱ πρῶτοι νὰ ἀσκοῦν τὴν ἐξουσία ὀλι- γαρχικὰ καὶ οἱ δεύτεροι νὰ δημοκρα- τοῦνται». (Αριστοτ., Πολ., Ε, ΙΧ, 11-13 ἢ 1310α, 12-22). Ἢ πολιτικὴ παιδεία στὸ δημοκρατικὸ καθεστὼς Θὰ ἐντοπίσουμε τὴν ἀνάλυσή µας ἐδῶ εἰ- δικὰ στὴ πολιτικὴ παιδεία ποὺ πρέπει νὰ ἱ- σχύει στὸ πολίτευμα τῆς δημοκρατίας. Ἢ δημοκρατία εἶναι τὸ πολίτευμα ποὺ ταιριάζει στὴν ἀνθρώπινη φύση, καὶ γι’ αὐ- τὸ καὶ τὸ µόνο πολίτευμα ποὺ παρέχει παι- δεία. “Ὅλα τὰ ἄλλα πολιτεύματα µόνο ἐκ- παίδευση μποροῦν νὰ παράσχουν, γιατί, ἐ- πειδὴ δὲν ἐνδιαφέρονται γιὰ τὴ φύση τοῦ ἀνθρώπου παρὰ µόνο στὸ βαθμὸ ποὺ θὰ μπορέσουν νὰ τὴ χρησιμοποιήσουν --ὅπως ἄλλωστε χρησιμοποιεῖ ὁ ἴδιος τὰ ἄλλα ζῶα---, τὸν ὑποβαθμίζουν καὶ ἀπὸ ἐλεύθερο διανοητὴ προσπαθοῦν νὰ τὸν μετατρέψουν σ᾽ ἕνα καλογυμνασμένο ζῶο ἤ ἕνα καλολα- δωµένο τροχὸ στὴ μηχανὴ τοῦ μοναρχικοῦ " Πρβλ. τὰ τέσσερα ἄρθρα γιὰ τὰ χαρακτηριστικἁὰ τῶν τριῶν πολιτευμάτων τοῦ κ. ᾽Αλέξ. Κόν- του, πρώην καθηγητῆ τοῦ Γαλλικοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ ᾽Αλγερίου, ποὺ εἶχαν δημοσιευθῆ στὸ «Δαυ- λὸ» (τεύχη 39, 40, 41, 42).