ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Τὰ οἰκονομικὰ μιᾶς ἐλεύθερης Παιδείας Εὐθὺς ἐξαρχῆς μπορῶ νὰ πῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀξιόλογο θέμα οἰκονομικῶν καὶ χρηματοδοτήσεως τῆς ἐλεύθερης παιδείας. "Οχι μόνο γιατὶ ἡ ἐλεύθερη παιδεία στοχεύει στὴν συνειδησιακἡ ὁλοκλήρωση καὶ ἀτομικὴ ἀκεραίωση τοῦ ἀνθρώπου, ὅπου τὰ οἱκονομικὰ δὲν ἔχουν θέση, ἀλλὰ καὶ γιατὶ ἱστορικὰ ἡ ἐλεύθερη παιδεία ποτὲ δὲν συσχετίστηκε μὲ δίδακτρα, μισθοὺς καὶ ἐπενδύσεις. Στὴν ̓Ακαδημία τοῦ Πλάτωνος οὔτε ὁ Πλάτωνας, ὁ Ἰσοκράτης καὶ οἱ ἄλλοι διδάσκαλοι εἰσέπρατταν μισθό, οὔτε ὁ ̓Αριστοτέλης πλήρωνε δίδακτρα στὸν Πλάτωνα. Κι ὅταν ὁ ̓Αριστοτέλης ἀργότερα ἵδρυσε τὸ «Λύκειο» στὸν Ἴλισό, τὸ ἴδιο ἔκανε, καθὼς καὶ οἱ διάδοχοίτου Θεόφραστος, Στράτων κλπ. ̓Αλλὰ καὶ μυθολογικἀ νὰ τὸ πάρουμε τὸ πράγμα, ὅπως στὴν περίπτωση τοῦ σοφοῦ Κενταύρου διδάσκαλου Χείρωνος, τὸ ὅλο σύστημα τῆς ἐλεύθερης παιδείας διδάσκονταν ἐκτὸς μηχανισμοῦ τιμῶν καὶ χρήματος, σὰν «ἐλεύθερο ἀγαθό», ἄς ποῦμε ὅπως ὁ ἀέρας, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς λόγω τῆς τεραστίας καὶ ἀναντικατάσταης ἀξίας ποὺ ἔχει γιὰ τὴν ζωὴ καὶ τὸν ἄνθρωπο δὲν ἔχει τιμή. Οὔτε ἀγοράζεται, οὔτε πουλιέται. Εἶναι ἐλεύθερος. Ἢ ἐλεύθερη παιδεία εἶναι ἀπελευθερωμένη ἀπὸ τὴν παγίδα τοῦ οἰκονομισμοῦ, γιατὶ τὸ περιεχόμενό της δὲν ἔχει σχέση μὲ προσπόριση οἰκονομικῶν ὠφελειῶν καὶ σκοπούς. Ἣ ἐλεύθερη παιδεία δὲν ἐκπαιδεύει ἐπαγγελματίες, ὅπως λ.χ. γιατρούς, δασκάλους, φαρμακοποιούς, δικηγόρους, μηχανικούς, οἰκονομολόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκοὺν νὰ ζήσουν ἀπὸ τὴν ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευση. Εἶναι τὸ σταθερὰ ὑπάρχον καὶ διαρκῶς ἐμπλουτιζόμενο καὶ ἀνανεούμενο, μέσα ἀπὸ τὴν ἀναζήτηση, πλαίσιο τοῦ ἀνθρώπινου βίου. Εἶναι ἡ ἀπαραίτητη συνθήκη γιὰ τὴν ἀξιοποίηση καὶ καλὴ λειτουργία τοῦ ἐπαγγέλματος. Γιατὶ ἕνας ἐπαγγελματίας ποὺ στερεῖται παιδείας εἶναι ἕνας ἀνεπαρκής, ἀτελὴς καὶ τελικὰ κακὸς ἐπαγγελματίας. Καὶ πηγαίνοντας λίγο παραπέρα θὰ προσθέσω, ὅτι πρόκειται γιὰ ἄτομο μὲ περιωρισμένη ἐλευθερία, ποὺ πορεύεται στὰ σκοτεινὰ καὶ μοιραίως ἔξω ἀπὸ τὸν δρόμο τῆς ἀλήθειας και τῆς δημοκρατίας. Κάνοντας τὴν σαφῆ διάκριση ἀνάμεσα στὴν ἐκπαίδευση καὶ τὴν παιδεία ἀλλὰ καὶ τὴν θεμελιακὴ συμπληρωματικότητα τῆς δεύτερης ἐπὶ τῆς πρώτης, χρειάζεται νὰ πῶ, ὅτι τὸ περιεχόμενο τῆς παιδείας, ὡς φιλοσοφία, μαθηματικά, λογοτεχνία, ἀστρονομία, φυσική, μουσική, ρητορική, ποίηση, ἱστορία, θέατρο, κοινωνιολογία, Ψυχολογία, γεωγραφία, λαογραφία, ἀνθρωπολογία, πολιτική, οἰκονομία, ἀρχιτεκτονική κ.λ.π., δὲν ἀπολήγει σὲ ἐπαγγελματικὴ μόρφωση ἀλλὰ σὲ πνευματικὴ ἀπελευθέρωση τοῦ ἀτόμου, τὸ ὁποῖο μέσα ἀπὸ τὶς στερεὲς βάσεις τῆς πολυδιάστατης παιδείας μπορεῖ νὰ δεῖ μὲ καθαρὴ καὶ ἐμβριθῆ ματιὰ τὰ γεγονότα τῆς ζωῆς (ἄδηλα καὶ φανερά), ἀνακαλύπτοντας κάθε φορὰ τὴν ἀλήθεια γιὰ τὸν ἑαυτό του. Καὶ γιὰ παράδειγμα ἀναφέρω τὸν Πυθαγόρα, ποὺ μετέτρεψε τὴν γνώση γύρω ἀπὸ τὴν γεωμετρία σὲ μιὰ μορφὴ ἐλεύθερης παιδείας. Σήμερα γιὰ τὴν ἐκπαίδευση (δημοτική, μέση, ἀνωτέρα) δαπανᾶται τὸ 1150 περίπου τοῦ κρατικοῦ προὐπολογισμοῦ, δηλ. γύρω στὶς 100.000 δραχμὲς κατὰ ἐκπαιδευόμενο (1.700.000 περίπου μαθητές, σπουδαστὲς καὶ φοιτητές). Τὸ ποσὸ εἶναι ἱλιγγιῶδες γιὰ τὰ ἑλληνικὰ δεδομένα (χωρὶς νὰ λογαριάσω τὴν δαπάνη τῆς ἰδιωτικῆς ἐκπαίδευσης, σπουδὲς ἐξωτερικοῦ κλπ.), καὶ γίνεται ἀκόμη πιὸ ἰλιγγιῶδες, ἄν ἀναλογιστεῖ κανεὶς τὸ μικρὸ ἀντίκρυσμα ποὺ ἔχει σὲ ἐκπαιδευτικὸ περιεχόμενο καὶ μάθηση ἡ ὑπέρογκη δαπάνη. Καὶ ὄχι μόνο αὐτό. Ὅταν πρὸ 2θ0ετίας περίπου ἡ δαπάνη γιὰ τὴν ἐκπαίδευση ἀπορροφοῦσε ἐλάχιστα χρήματα σὲ σύγκριση μὲ τὰ σημερινὰ δεδομένα, δὲν πιστεύω ὅτι ποιοτικὰ ὑστεροῦσε τῆς σημερινῆς. ̓Αλλὰ αὐτὰ συμβαίνουν, γιατὶ μιλᾶμε