Ἡ ἅλωση ἀφετπρία ἀναγεννήσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ Τ ἣν 29η Μαΐου 1453 ὁλοκληρώθηκε καὶ τυπικὰ ἡ πτώση τῆς χιλιόχρονης θυζαντινῆς αὐτοκρατορίας πού, τὰ τελευ- ζαντινῆς αὐτοκρατορίας πού, τὰ τελευ- ταῖα δύο - τρία χρόνια, τὰ ὅριά της εἷ- χαν, κυριολεχτικά, περιοριστεῖ στὴν πρω- τεύουσά της, τὴν Κωνσταντινούπολη, καὶ μερικὲς Ὑγειτονικὲς περιοχές. Οὐσιαστι- κὰ ἡ παρακμµὴ καὶ ἡ συρρίκνωση τῆς αὐποκραπορίας εἶχαν ἀρχίσει ἀπὸ ἕνα αἰ- ὥνα πρωτύτερα, ὅταν οἱ Τοῦρκοι ὄχι μόνο εἶχαν γίνει κύριοι ὁλόκληρης τῆς Μικρᾶς ᾿Ασίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ μεγαλύτεε βου μέρους τῆς Βαλκανικῆς καὶ τῆς Ἠ- πειρωτικῆς Ἑλλάδας. Ἡ ἐπυρροή τους, ἢ καλύτερο! ἡ πίεσή τοὺς στὶς ἐναπομέ- νουσες ἐλεύθερες περιοχές, ἧπιαιν ἀπὸ τό- τε ἀσφυχτική... Δὲν θὰ ἔρθουμε σὲ ἱστορικὲς λιεπττο- μέρειες γύρω ἀπὸ τὰ ὅσα προηγήθηκαν τῆς πτώσης τῆς θασυλεύουσας οὔπε, πο- λὺ περισσότερο, στοὺς λόγους ποὺ ὁδή- γησαν, μὲ µαθηµατικὴ «ἀκρίθεια, στὴν κατάλυση τῆς αὐτοκρατορίας. Τ᾽ ὅτι ἔ- πεσε ἡ Πόλη ἦταν κάτι ποὺ ὅλου πιὸ πε- ρίµεναν τόσο στὴ Δύση, ἰὅσο καὶ στὴν ᾿Ανατολή. Τοὺς ψύχραυμους καὶ τοὺς γνωστικοὺς τῆς ἐποχῆς δὲν τοὺς ξάφνια- σε τόσο τὸ γεγονός, ὅτι ὁ Μωάμεθ ὁ Πορθητὴς ἔγινε πόσο εὔκολα κύριος τῆς πρωτεύουσας τῆς πάλαι ποτὲ κραταιᾶς Φυζαντινῆς αὐτοκρατορίας -- αὐτὸ ὅλοι τὸ θεωροῦσαν «κάτι τὸ θέόαιο -- ὅσο ἡ ἠἡρωϊκὴ ἀντίσταση πῶν τελευταίων ὑπε- φασπιστῶν της καὶ ὁ ἀγώνας τους μέ- χρὶς ἐσχάτων. Φυσικὰ, πολὺ περισσότε- ρο, τοὺς ξάφνιασε τὸ ἡρωϊκὸ τέλος καὶ ἡ ἀνδρεία τοῦ στερνοῦ αὐτοκράτορά της, τοῦ Κωνσταντίνου τοῦ Β΄, ποῦ Παλαι- ολόγου. Ὡς τότε ὅλοι γνώριζαν πὼς οἱ Παλαιολόγοι ἧσαν συμθιθασμένοι καὶ ἐνδοτικοὶ καὶ μὲ μύριους πρόπους εἶχαν ταπεινωθεῖ ἀπέναντι τῶν Τούρκων ποὺ ἡ ἁλαζονεία τους δὲν εἶχε ὅρια. Τὸ ἐρώτημα ποὺ θὰ μᾶς ἀπασχολήσει ἐδῶ εἶναι τοῦτο: Ὁ ἑλληνυσμός ἢ τὸ Βυ- Τοῦ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΡΟΖΟΥ --.... ζάντιο ἔπεσαν μὲ τὸ πάρσιμο τῆς Πόλης πὸ 1453; Ἡ ἐρώτηση, ἀπὸ μιὰ πρώτη ἄποψη φαίνεται παράδοξη. "Ας καλοεξε- τάσουµε γι᾿ αὐτὸ τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά. Εἶναι γεγονὸς πώς, τοὺς πελευ- ταίους δύο - πρεῖς αἰῶνες πῆς ἱστορίας τοῦ Βυζαντίου, αὐτό, εἶχε γεωγραφικὰ περιοριστεῖ στὰ ὅρια πῶν καπουκουµέ- νων, κατὰ πιὸ μέγιστο µέρος τους, ἀπὸ ἕλληνες περιοχῶν. ᾿Αληθεύει, ἀκόμα, πὼς τὴν ἴδια περίοδο, σταδιακά, οἱ πε- ρισσότεροι ὑπήκοοι τῆς αὐτοκραπορίας, ἡ ἴθύνουσα τάξη, οἱ ἴδιοι οἱ τελευταῖοι αὐτοκράτορες, σαν ἕλληνες τὸ γένος. Ὡστόσο παρ᾽ ὅλη αὐτὴ τὴν ὑποχρζωτι- κἡ καὶ θαθμιαία «ἑλληνοποίηση» τῆς θυζαντινῖῆς αὐτοκρατορίας, «αὐτὴ δὲν ταυτίσθηκε ποτὲ μὲ τὸν ἑλληνισμό. Κι αὐτὸ γιατί, τότε, ὁ ἑλληνυσμὸς όρι- σκότανε σὲ ἀφάνεια. Εἶχε περιπέσει στὴ λήθη καὶ δὲν ἐπιζοῦσε παρὰ µόνο στὰ διασωσµένα . χειρόγραφα τῶν ἀρχαίων συγγραφέων ποὺ φυλάσσονταν στὶς μο-