ΣΠΥΡΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ Γ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΣ ΙΘΑΚΕΣ: β) ἡ καβαφικὴ (Δεύτερη συνέχεια) Σὰν βγῆς στὸν πηγαιμὸ γιὰ τὴν Ἰθάκη Σὰν βγῆς στὸν πηγαιμὸ γιὰ τὴν Ἰθάκη Σὰν βγῆς στὸν πηγαιμὸ γιὰ τὴν Ἰθάκη "Ὅσες φορὲς κι ἄν γράψουμε τὸν ἀρχικὸ στίχο τοῦ περίπυστου καὶ πολυώνυμου ποιήματος, δὲν θὰ βρεθεῖ ἄνθρωπος (εἰδὼς) νὰ ρωτήσει οὔτε γιὰ ποιά Ἰθάκην πρόκειται οὔτε γιατί θὰ πρεπε νὰ βγαίναμε «στὸν πηγαιμό»/ Μὰ τί λέω! Εκατομμύρια ἄνθρωποι ἔχουν διαβάσει τὸ στίχον, κι ὅμως κανείς, ποτὲ δὲν ὑπέβαλε στὸν ἑαυτό του ἤ τρίτους τὰ ἐρωτήματα αὐτά! Γιατί; Μὰ ἐπειδὴ εἶναι φανερὸ πὼς ὁ ἀναγνώστης, καίτοι ἀγνοεῖ πιθανῶς τὴν ἀκριβῆ ἀπάντησιν, διαισθάνεται καὶ ποιὰ εἶναι ἡ ̓Ιθάκη γιὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται, καὶ τὸ λόγο γιὰ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλεται αὐτονόητη ἡ ἔξοδος «στὸν πηγαιμό» (βλ. τὸ πρῶτο μέρος τῆς ἐργασίας αὐτῆς ὅπου ὁρίζεται τί ἀκριβῶς εἶναι ἡ ὁμηρικὴ ̓Ιθάκη ---πῶς ἔχει περάσει στὴ συνείδησί μας ὡς σύμβολο --- Δαυλός, 4ἱ, σελ. 2118-2121). Δὲν εἶναι ἄσχετον, ἐξ ἄλλου, νὰ ἐπισημανθεῖ ἰδιαίτερα πὼς ποτὲ --ὡς τώρα: α) κανεὶς δὲν κατονόμασε τὴ συμβολικὴν ̓Ιθάκη --αὐτὴν ποὺ φέρει στὸ νοῦ μας ὁ πρῶτος στίχος τοῦ καβαφικοῦ ποιήματος, β) κανεὶς δὲν αἰτιολόγησε τὸν οἱονεὶ σίνε κβὰ νὸν «πηγαιμό», γ) κανεὶς δὲν κατήγγειλε παιδαριώδη τὰ γνωστὰ λόγια τοῦ Καβάφη πρὸς τὸν Γ. Λεχωνίτην: «Ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν ζωήν του ἐπιδιώκων ἕνα σκοπὸν (τὴν Ἰθάκην) ἀποκτᾶ πεῖραν, γνώσεις καὶ ἐνίοτε ἀγαθὰ ἀνώτερα τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ καθ ̓ ἑαυτοῦ» (Στρατῆ Τσίρκα, «Ὁ Καβάφης καὶ ἡ ἐποχή του», σελ. 434)0), Ἤδη ἐμεῖς ὑποχρεώνουμε ἑαυτοὺς στὴν ἐπισήμανσι, ἔκθεσι καὶ ἀνάλυσι ὅσων ἀκριβῶς ἐμπόδισαν τὴν ὥς τὶς ἡμέρες μας: καὶ κατονομασίαν (Ἰθάκης), καὶ αἰτιολόγησιν («πηγαιμοῦ»), καὶ καταγγελίαν (τῶν παραπληρωματικῶν παιδαριωδιῶν τοῦ Καβάφη) ---δὲν φεύγουμε τὴν εὐθύνη: Ἢ «διανοούμενη ἀνθρωπότης», ἡ «διανόησις», ὅλο καὶ περισσότερον τὸ κατὰ τομέα τμῆμα τῆς Ισχύος (αὐτονόητα, νομοτελειακὰ ἐπιβαλλόμενο κατὰ κράτος) μπλοκάρει ὅλους τοὺς δρόμους τῆς δημοσιότητας 2, Συνεπεία τούτου οἱ διανοούμενοι δὲν εἶναι πιὰ οἱ ἀκεραιούμενοι [οἱ ἀρνούμενοι νὰ τοὺς λείπει ἤ περισσεύει τίποτε] σκαπανεῖς τοῦ πνεύματος (φιλοσοφικῆς - ἐπιστημονικῆς ἔρευνας), ἀλλ ̓ αὐτοὶ ποὺ ἡ Ἰσχὺς [θάπτουσα τοὺς ἀκλινῶς ἀκεραιουμένους στὴν αὐθαιρεσία της] διορίζει - ἐγκαθιστᾶ. Πρὸς τί; ̓Ακριβῶς γιὰ νὰ φθάνει στοὺς λαοὺς μόνον ὁ ἕωλος, διαβρωτικὸς καὶ ὑπονομευτικὸς λόγος! Ἠτοι αὐτὸς ποὺ ἡ 0) ἴδια (Ἰσχύς) ἀνέχεται, ἐγκρίνει, εὐλογεῖ, διακελεύει πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως, ἐκμηδενίζουσα - ὑποτάσσουσα - γελοιοποιοῦσα - ἐκμέταλλευόμενη τὸ λόγον, τὸ μὲν τὸν καταστήσει (καθιστᾶ) ἀπόλυτο ὅ ὄργανό της, διαστρεβλωτικὸν ἤ συγκἀάλυπτικὸν τῆς πραγματικότητας (διακελευσ{ικὸν τῶν ὑπονομευτικῶν της προθέσεων ἐντεταλμένον φορέα), τὸ δὲ κλονίσει τὴν ἐμπιστοσύνην - ὑπόληψιν τῶν λαῶν σ ̓ αὐτὸν (ὥστε οἱ λαοὶ ν ̓ ἀποσύρουν ἀπ ̓ αὐτὸν τὴν ἐμπιστοσύνην - ὑπόληνψί Έους --μοιάζει ἀντιφατικό, ἀλλὰ δὲν εἶναι). Γεγονὸς ποὺ καὶ ἔχει συντελεστεῖ σχεδόν, καὶ τὰ ἑπακόλουθά του ἀναγνωρίζονται ---τελείως διαφανῆ, ὁλότελα ὁρατά: Πλὴν τοῦ ὅτι ἡ μέν... (αὐτο)στράτευσις στὶς τάξεις τῆς (Λουκουμο)Επανάστασης ἀδυνατεῖ ὅτι πέραν τοῦ ν ̓ ἀναλύεται σὲ γόους (φιλότητες, ἀνθρωπιές, ἀδερφωσύνες, πανανθρώπινες ἀγάπες..., ἐνσυνείδη-. τα ἤ ἠλίθια παίζοντας τὸ παιγνίδι τῆς Ἰσχύος), ὁ δὲ λόγος αὐτοδιασύρεται γυμνούμενος δ), ἡ ἰντελλιγκέντσια αὐτοαποκαλύπτεται ὅ,τι εἶναι: ὑποκριτική, εὐτελής, μικροπρεπής, πλεονέκτις, ἀνόητη, φίλαυτη, ἀχρεία, κυνικὴ -- «αὐτὰ τά... μοντέλα ὑπος λήπτεσθε κι ἐμπιστεύεσθε οἱ λαοί;», ρωτάει ἀθῶα δῆθεν ἡ Ἰσχύς... Μὰ ὄχι, φυσικά. Οἱ