ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΤΙΝΟΣ Πέρα ἀπὸ τὸν Καπιταλισμὸ καὶ τὸν Σοσιαλισμὸ "Αν ὑπάρχη µία βασικἡ κοινωνικὴ διαμάχη, ποὺ ὁ Δυτικὸς Κόσμος ἀρχίζει κάπως νὰ ξεπερνάη σήµερα, αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἀνάμεσα στοὺς ὀπαδούς τοῦ κα- πιταλισμοῦ καὶ τοῦ σοσιαλισμοῦ Ἡ ἀντιδικία αὐτὴ ἀρχίζει τώρα νὰ χάνη µερι- κῶς τὸ νόηµά της κάτω ἀπὸ τὴν ἐπίδραση δύο σημαντικῶν ἐξελίξεων. Ἡ πρώτη εἶναι ὠρισμένες πικρὲς ἀλήθειες τῆς ἐποχῆς µας, ὅπως π.χ. ἡ οἰκονομικὴ καχε- ξία, ἡ ἀπεμπόληση τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν, ἡ μόλυνση τοῦ περιβάλλοντος, ἡ ἀνεργία, ἡ ἁλματώδης αὔξηση τῆς ἐγκληματικότητας, οἱ πολλαπλασιαζόµενες δυσχέ- ρειες τῆς ζωῆς στὶς μεγαλουπόλεις, ἡ κοινωνικὴ διάλυση, ἡ ἐξάντληση τῶν ἐνερ- γειακῶν πόρων καὶ ἡ ἐξαφάνιση κάθε πηγῆς ἐξουσίας. Ὃ κόσμος ἔχει πιὰ κου- ρασθῆ ἀπὸ τὶς ἰδεολογικὲς διαμάχες καὶ τοὺς ἀτελέσφορους πειραματισμοὺς (στοὺς ὁποίους καὶ ἀποδίδει τελικὰ τὶς ἀρνητικὲς αὐτὲς καταστάσεις), ψάχνον- τας γιὰ πρακτικὲς καὶ ἀνθρώπινες λύσεις μακρυὰ ἀπὸ ὁποιονδήποτε «ισμό». Ἢ δεύτερη ἐξέλιξη εἶναι ἡ προοδευτικὴ διάδοση μιᾶς καινούργιας εὐαισθησίας στὴν Δύση, γιὰ τὸ τί ἱκανοποιεῖ βαθύτερα τὴν ἀνθρώπινη φύση. Χάρη στὴν και- νούργχια αὐτὴ εὐαισθησία ὁλοένα πιὸ πρωτεύουσα θέση στὴν προτιμησιακὴ κλί- µακα τοῦ σηµερινου Δυτικοῦ ἀνθρώπου παίρνουν ἡ δυνατότητα γιὰ τὴν ἄσκηση τῶν ὅποιων δυνατοτήτων του, ἡ ἄμεση διαπροσωπικἡ ἑπαφή, ἡ-ἐποικοδομητικὴ ἀλληλεξάρτηση καί, πάνω ἀπὸ ὅλα, ἡ ψυχικὴ πλήρωση. Πρὸς τὸ παρὸν βέβαια αὐτὴ ἡ εὐαισθησία γιὰ τὸ τί ἱκανοπονεῖ βαθύτερα τὴν ἀνθρώπινη φύση ἐκφράζεται ἀκόμη ἀκαθόριστα στὴν Δύση. “Ο ὑποψιασμένος γι᾿ αὐτὴν πολίτης ἁπλῶς αἰσθάνεται ἀδιάφορος, ἀνήσυχος ἤ ἔχθρικὸς ἀπέναντι στὸ ἀκόμα κυρίαρχο παλαιότερο κοινωνικὸ - πολιτιστικὸ ἦθος, τὶς δομὲς ποὺ ἐ- κεῖνο ἔχει ἐμπνεύσει καὶ τὰ κριτήρια ποὺ ὑπαγορεύει: χάνει τὸ ἐνδιαφέρον του γιὰ τὴν πολιτικὴ καὶ τὰ καθιερωμένα πολιτισμικὰ κριτήρια, ἀρνούμενος νὰ στη- ρίξη τὴν ὑπάρχουσα κοινωνία, καθὼς τὴν βλέπει νὰ καταρρέη. Πάντως, παράλληλα μὲ τὰ παραπάνω ἀόριστα αἰσθήματα ἀλλοτρίωσης, ἀρχίζει τελευταῖα νὰ προβάλλη στὴν Δύση καὶ μιὰ ἔκφραση πιὸ συγκεκριμένη τῆς νέας εὐαισθησίας γιὰ τὸ τί ἱκανοποιεῖ βαθύτερα τὸν ἄνθρωπο. Ἔτσι, στὸν ἕ- νὰ τομέα κοινωνικῆς δραστηριότητας μετὰ τὸν ἄλλο --- στὴν οἰκονομία, τὴν πο- λεοδομία, τὶς ἐπιστῆμες, τὴν παιδεία καὶ τὴν πολιτικὴ --- τὸ ἄτομο ἀρχίζει νὰ μὴ «ρωτᾶ πιά, τί εἶναι καπιταλιστικὸ ἤ σοσιαλιστικό, προοδευτικὸ ἤ συντηρητικό, ἀλλὰ τί προάγει τὴν ἀνθρώπινη εὐτυχία(") καὶ τί δὲν τὴν προάγει, μὲ τί μπορεῖ νὰ ἀναπτύξη πραγματικὴ κοινωνία καὶ μὲ τί δὲν μπορεῖ. Παράλληλα, στὸν ἕνα δη- μιουργικὸ κλάδο μετὰ τὸν ἄλλο --- στὴν ζωγραφική, τὴν ἀρχιτεκτονική, τὴν μουσική, τὴν λογοτεχνία --- τὸ ἄτομο ἀρχίζει νὰ μὴν ρωτᾶ πιὰ τί εἶναι τῆς μόδας καὶ τί ὄχι, ἀλλὰ τί συγκινεῖ καὶ τί προκαλεῖ πλήξη, τί ἐμπνέει καὶ τί ἀπωθεῖ. Οἱ ἑπόμενες παράγραφοι ἐλπίζεται ὅτι θὰ ρίξουν λίγο φῶς στὴν κατεύθυνση ποὺ παίρνει αὐτὴ ἡ νέα Δυτικὴ κοινωνικο-πολιτιστικὴ τάση σήµερα, στὰ ἱστορι- κά της αἴτια καὶ στοὺς πιθανούς της ἀντικτύπους. Ὃ ἀπρόσωπος χαρακτήρας τοῦ παλαιοῦ καπιταλισμοῦ καὶ σοσιαλισμοῦ Τὸ πρῶτο πρᾶγμα, ποὺ πρέπει νὰ καταλάβωμε σὲ σχέση μὲ τὴν νέα Δυτικὴ εὐαισθησία γιὰ τὸ τί ἱκανοποιεῖ βαθύτερα τὸν ἄνθρωπο, εἶναι τὸ ἄμεσο πρακτικὸ ὄφελος ἀπὸ τὴν προοδευτικὴ ὑπέρβαση τῆς παλιᾶς ἀντιδικίας καπιταλισμοῦ - σοσιαλισμοῦ, τὴν ὁποία καθρεφτίζει ἡ εὐαισθησία αὐτή.