ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Οἰκονομία τῆς ἀγορᾶς καὶ Ἐλευθερία Ἡ οἰκονομικὴ ἱστορία τοῦ ἀνθρώπου τῶν τελευταίων 10.000 ἐτῶν ἀπὸ πλευ- ρᾶς θεωρίας διαιρεῖται σὲ δύο θεμελιώδη κεφάλαια. Τὸ πρῶτο, αὐτὸ ποὺ περι- γράφει ὁ ᾿Αριστοτέλης στὰ Πολιτικά, Α, καὶ ἀναφέρεται στὴν οἰκονομία τῆς αὐταρκείας" καὶ τὸ δεύτερο, αὐτὸ ποὺ διατυπώνει ὁ "Ανταμ Σμίθ στὸν «Πλοῦτο τῶν Ἐθνῶν», τὸν 18ο αἰώνα, καὶ ἀναφέρεται στὴν οἰκονομία τῆς ἐλεύθερης ἆγο- ρᾶς. 'Οτιδήποτε ὑποστηρίχτηκε ἔξω ἀπὸ αὐτὰ τὰ πλαίσια εἶναι ἀπόπειρα λογο- κρατίας, ἐξουσίας καὶ σὲ τελικὴ ἀνάλυση παραβίαση τοῦ φυσικοῦ νόµου. Διότι ἡ μὲν οἰκονομία τῆς αὐταρκείας πηγάζει ἀπὸ τὸν ἑνστικτώδη νόμο τῆς συντήρη- σης στὴ ζωή, ἡ δὲ οἰκονομία τῆς ἐλεύθερης ἀγορᾶς στηρίζεται στὸν φυσικὸ νόμο τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος πρὸς ἐπιβίωση. Κάθε τι ἔξω ἀπὸ τοὺς συμπαντικοὺς αὐτοὺς νόμους µοιραίως συνιστᾶ ἐγκεφαλικὸ κατασκευάσµα, ποὺ ἀποβλέπει στὴν ἐξυπηρέτηση σκοπῶν, οἱ ὁποῖοι κρύβονται κάτω ἀπὸ ψευδεπίγραφα οἶκο- νομικὰ ἐπιχειρήματα. Ἢ παγκόσμια οἰκονομία σήμερα ἔχει περάσει στὸ σύστημα τῆς οἰκονομίας τῆς ἀγορᾶς, κάτι ποὺ ἄρχισε πρὶν δύο περίπου αἰῶνες στὴν Δυτικὴ Εὐρώπη, ὅ- πως μᾶς τὴν περιέγραψε ὁ Α. Σμίθ καὶ ὅπως συμπληρώθηκε ἤ καλύτερα παρα- ποιήθηκε καὶ παραμορφώθηκε ἀπὸ τοὺς ἄλλους «κλασσικούς», Ρικάρντο, Μίλ, Μάρξ καὶ τοὺς «νεοκλασσικοὺς» τῆς σχολῆς τοῦ Κέύνες, οἱ ὁποῖοι φόρτωσαν τὴν σαφῆ καὶ ἁπλῆ οἰκονομικὴ θεωρία τοῦ πρώτου διδάξαντος Σμίθ μὲ περιττὰ βάρη καὶ δεσμὰ ὑπὸ μορφὴ διαφόρων νόμων, διαλεκτικῶν νομοτελειῶν καὶ κρατικῶν παρεμβάσεων, µέχρι παραμορφώσεως. Κατ’ ἀρχὴν θὰ πρέπει νὰ ἔχουμε ὑπόψη, ὅτι ὁ Σμίθ ἔζησε στὴν ἐποχὴ ἐκκο- λάψεως τῆς ἀστικῆς ἐπαναστάσεως, δηλ. στὶς παραμονὲς τῆς Γαλλικῆς Ἔπα- ναστάσεως, ὅταν τὸ καζάνι τῶν δυτικῶν κοινωνιῶν ἔβραζε κάτω ἀπὸ τὰ γνω- στὰ δημοκρατικὰ αἰτήματα περὶ ἐλευθερίας καὶ ἰσότητας, ποὺ τελικὰ ἀπέβλε- παν στὴν κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἀπελευθέρωση τοῦ ἁτόμου καὶ στὴν κατάλυση τῆς κρατικῆς καὶ ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας. Ὁ Σμίθ, μὲ τὸν ρεαλισμὸ ποὺ τὸν διέκρινε ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἀγάπη του γιὰ τὸν ἄνθρωπο, κατάλαβε, ὅτι καμμία κοινωνικοπολιτικὴ ἀπελευθέρωση τοῦ ἀτόμου δὲν εἶναι δυνατὴ σὲ πλαίσια φτώ- χειας. Μόνο μὲ τὴν ἀπόκτηση τοῦ ἁπαραίτητου πλουτισμοῦ ἀπὸ τοὺς πολίτες, µόνο μὲ τὴν δηµιουργία ἀτομικῆς περιουσίας μπορεῖ νὰ ἐξασφαλιστεῖ ἡ πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἀπελευθέρωση ἐπὶ προσωπικῆς βάσεως, καὶ κατ᾽ ἐπέκταση ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς κοινωνίας. Γιαυτὸ καὶ ἀσχολήθηκε μὲ τὰ οἰκονομικὰ τῆς ἐπο- χῆς του. Καθηγητὴς τῆς ᾿Ἠθικῆς Φιλοσοφίας διεύρυνε τὸν κύκλο τῶν ἐνδιαφερόντων του καὶ συμπεριέλαβέ καὶ τὴν Πολιτικὴ Οἰκονομία, προκειµένου νὰ θεμελιώσει ἐπιστημονικὰ καὶ θεωρητικὰ τὴν ἄποψη ὅτι ἡ ἀπελευθέρωση τοῦ ἀτόμου (ἠθι- κὸν θέµα) μπορεῖ νὰ ἐπιτευχθεῖ µέσω τῆς οἰκονομικῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ ἀτόμου (οἰκονομικὸν θέµα). Καὶ πρὶν ἀπὸ αὐτὸν ὁ Σπινόζα ἔλεγε, ὅτι ὅπου δὲν ὑπάρχει ἰ- διοκτησία δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία καὶ δικαιοσύνη. Ἔτσι ὁ Σμίθ ἀπὸ ἱεροφιλόσο- φος ἔγινε ὁ πρῶτος οἰκονομολόγος στὴν ἱστορία, ὁ ἱδρυτὴς τῆς Πολιτικῆς Οἰἶκο-