ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
47ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1985
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Ελληνική και σύγχρονη αντίληψη περί μουσικής — ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΝΙΤΣΑ
Κείμενο φύλλου
ΝΙΤΣΑ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ - ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ
Ἑλληνικὴ καὶ σύγχρονη ἀντίληψη περὶ μουσικῆς
Μὲ τὸν ὄρο μουσικὴ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες
νει, νὰ τὴν ἐξαγνίζει καὶ νὰ τὴν ἀφυπνίζει ἐἐννοοῦσαν
τὴν ἐπίδοση σὲ κάθε τέχνη τεπενεργώντας
στὸ ἄλογο μέρος αὐτῆς, δηλοῦσα
ὑπὸ τὴν προστασία τῶν Μουσῶν, ἰλαδὴ
σ ̓ ἐκεῖνο τὸ μέρος ποὺ δὲν πειθαρχεῖ
διαίτερα δὲ τὸν συνδυασμὸ μέλους καὶ ποιστὸν
λόγο, στὴν ἐπιστήμη καὶ στὴν φιλοήσεως
ἤ μέλους καὶ ὀρχήσεως. Ὁ ὅρος
σοφία. Ἔξ αἰτίας αὐτῆς τῆς λειτουργίας
μουσική, ὅπως τὸν ἐννοοῦμε σήμερα, δητης
ἡ μουσικὴ εἶχε σπουδαία θέση στὴγ
λαδὴ ἡ ἀνεξάρτητη τέχνη, ποὺ ἔχει σὰν μοπαιδεία
τῶν Πυθαγορείων. Τὴν δημιουργιναδικὸ
ὑλικό της τὸν ἦχο, ἐμφανίζεται τὸν
κὴ δύναμη τῆς μουσικῆς κατενόησαν οἱ
4ον π.Χ. αἰῶνα. ̓Απὸ τὸν 50 π.Χ. αἰῶνα τὰ
Ἕλληνες, ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ τὸν μύθο
κατ ̓ ἐξοχὴν ἑλληνικὰ μουσικὰ ὄργανα, δητοῦ
̓Αμφίωνα, ποὺ μὲ τὸν ἦχο τῆς κιθάρας
λαδὴ ἡ λύρα, ἡ κιθάρα καὶ ὁ αὐλός, ἔχουν
του ἔκτισε τὰ τείχη μὲ τὶς ἑπτὰ θύρες τῶν
ἐξελιχθῆ σὲ ὑψηλὸ Ῥαθμὸ ὡς πρὸς τὴν καΘηβῶν.
Ἕνα κοινὸ σημεῖο μεταξὺ τῶν Ὀρφιτασκευἠ
καὶ τὴν τεχνική τους, ἐνῶ ἔχουν
κῶν, Πυθαγορείων ἀλλὰ καὶ τοῦ Πλάτωἤδη
ἐμφανισθῆ ἐμπνευσμένοι ἐκτελεστὲς
νος εἶναι ἡ χρήση καὶ ἡ ἰδέα τῆς ἐπωδῆς.
καὶ συνθέτες καθὼς καὶ θεωρητικοὶ μελεΘεωροῦσαν
ὅτι τὸ ἠθικὸ καὶ θεραπευτικὸ
τητὲς τῆς μουσικῆς ἐν γένει, ποὺ ἔθεσαν
ἔργο τοῦ ἤχου ἐπιτελεῖται μὲ τὴν μορφὴ ἐκαὶ
τὶς ἐπιστημονικές της βάσεις. Παρ’ ὅτι
πωδῆς προερχόμενης συνήθως ἀπὸ τοὺς ἐσώζονται
ἐλάχιστα λείψανα τῆς ἀρχαίας
πικοὺς ποιητές. Τὴν ἰαματικὴ δύναμη τῶν
ἑλληνικῆς μουσικῆς, ποὺ μάλιστα ἀνήκουν
ἐπωδῶν χρησιμοποιοῦσαν γιὰ νὰ θεραπεύστοὺς
σχετικὰ ὕστερους χρόνους, ἐν τούτοις
ἔχουμε πολλὰ στοιχεῖα ποὺ ἀφοροῦν
ουν καὶ ἀσθένειες τοῦ σώματος, πράγμα
γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχουμε συχνὲς ἀναφορὲς στὴν
τὴν ἐκτέλεση καὶ ἑρμηνεία της. Ἣ «μεγάἀρχαία
παράδοση. Στὴν Ἰλιάδα ἀναφέρελη»
ἐποχὴ τῆς ἑλληνικῆς μουσικῆς εἶναι ἡ
ται ὅτι σταμάτησε τὸ αἷμα ἀπὸ τὴν πληγὴ
ἀρχαϊκὴ καὶ ἡ πρὶν ἀπὸ αὐτήν, κατὰ τὴν ὁτοῦ
̓Οδυσσέα μὲ ἐπωδὲς ποὺ τραγουδήθηποία
ἐμφανίσθηκαν οἱ μέγιστοι μουσικοὶ
καν ἀπὸ τοὺς γιοὺς τοῦ Αὐτόλυκου.
̓Ορφεύς, ̓Αρίων, ̓Αμφίων, Μαρσύας, ΤέρΟἱ
Ἕλληνες μελέτησαν μὲ λεπτομέρεια
πανδρος καὶ ἄλλοι.
Οἱ Ἕλληνες διεπίστωσαν πολὺ ἐνωρὶς
τὶς ἐπιδράσεις τῆς μουσικῆς ἐπάνω στὴν
τὶς ἐπιδράσεις καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς
ἀνθρώπινη ψυχὴ ἀναλόγως τοῦ ἠθικοῦ χαμουσικῆς
ἐπάνω στὴν ἀνθρώπινη ψυχή.
ρακτῆρα της, τοῦ «ἤθους» της καὶ καθώρισαν
σὲ ἁδρὲς ἀλλὰ καὶ σὲ λεπτὲς γραμμὲς
Φαντάσθηκαν τὸν Ὀρφέα νὰ μαγεύει μὲ
τὶς ἀποχρώσεις καὶ τὰ συναισθήματα ποὺ
τὴν λύρα του τὰ ἄγρια θηρία καὶ τὰ δένἐκφράζει.
Ἔτσι, διέκριναν τὸ ἦθος τοῦ μέδρα,
καθὼς λένε δὲ ὁ Αἰσχύλος καὶ ὁ ΕὐριἼλους
σὲ διασταλτικὸ (μεγαλοπρεπές, ἀνπίδης,
ἀκόμη καὶ τὶς πέτρες. ̓Επίσης, ὁ
δροπρεπές, ἡρωϊκό), συσταλτικὸ (ταπεινό,
̓Ορφέας ἀκολούθησε τοὺς ̓Αργοναῦτες
θηλυπρεπές), ἡσυχαστικὸ (ὑμνητικό, ἐγστὴν
Κολχίδα, γιὰ νὰ τοὺς ἐνθαρρύνει μὲ
κωμιαστικό, συμβουλευτικὸ) καὶ τὸ ἦθος
τὴν μαγεία τῆς μουσικῆς καὶ νὰ καταπαύει
τὶς μεταξύ τους ἔριδες, τέλος δὲ ὁ μεγάλος
τῶν ἁρμονιῶν σὲ δωριστὶ (ἀνδρῶδες, μεγαλοπρεπές,
ὁρμητικό, ἀξιοπρεπές, σταθεμουσικὸς
κατώρθωσε νὰ κατέβη μέχρι τὸν
ρό), ὑποδωριστὶ (ὑπερήφανο, πομπῶδες),
Αδη, ἱκανότητα ποὺ κατὰ τὸν ἀρχαῖο μύφρυγιστὶ
(ἐμπνευσμένο, ἐνθουσιαστικό, ἐθο
τοῦ ἔδωσε ἡ διεισδυτικὴ καὶ ἀκαταμάρεθιστικό,
συναισθηματικό), ὑποφρυγιστί
χήτη δύναμη τῆς μουσικῆς.
(σκληρό, αὐστηρό, κομψό), λυδιστί (ἁπαΟἱ
Πυθαγόρειοι πρῶτοι διετύπωσαν τὴν
λό, εὐχάριστο), ὑπολυδιστί (βακχικό, φιλήθεωρία
περὶ καθάρσεως καὶ θεραπείας τῆς
δονο, μεθυστικό) κ.ο.κ. Κατόπιν αὐτῶν, ἧἦψυχῆς
μέσω τῆς μουσικῆς, γιατὶ πίστευαν
τὰν φυσικὸ ἡ τέχνη τῆς μουσικῆς νὰ προαὅτι
αὐτὴ ἔχει τὴν δύναμη νὰ τὴν καταπραῦ-