ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΤΙΝΟΣ Προτάσεις γιὰ μιὰ προσωποκεντρικὴ κοινωνία Στὸν 4αυλὸ τοῦ Νοεμβρίου 1985 δημοσιεύθηκε ἕνα δοκίμιό μου μὲ τίτλο Πέρα ἀπὸ τὸν Καπιταλισμὸ καὶ τὸν Σοσιαλισμό. ̓ ̓Αποτέλεσμα τῆς δημοσίευσης ἐκείνης ἦταν μιὰ σειρὰ ἀπὸ ἐπισκέψεις καὶ τηλεφωνήματα φίλων καὶ γνωστῶν, ποὺ ἀπέβλεπαν στὴν διερεύνηση τοῦ ἑξῆς ἐρωτήματος: Σὲ τί ἀρχὲς θὰ μποροῦσε νὰ στηριχθῆ μιὰ τέτοια μετακαπιταλιστικὴ καὶ μετασοσιαλιστικὴ κοινωνία; Ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐκδήλωση αὐτοῦ τοῦ ἐνδιαφέροντος σκέφθηκα, πὼς δὲν θὰ ἦταν ᾱστοχο νὰ προσπαθήσω νὰ συνοψίσω μὲ ὅσο τὸ δυνατὸ λιγώτερα λόγια μερικὲς ἀπὸ τὶς προσεγγίσεις σὲ θεμελιώδη θέματα, ποὺ κατὰ τὴ γνώμη μου θὰ πρέπει νὰ διαπνέουν μιὰ τέτοια καινούργια κοινωνία --ὑπὸ τὸ φῶς τῆς πείρας τόσο τοῦ Καπιταλισμοῦ ὅσο καὶ τοῦ Σοσιαλισμοῦ. Παραθέτω λοιπὸν τὶς προσεγγίσεις αὐτὲς ἀμέσως παρακάτω, μὲ τὴν διευκρίνηση ὅτι ἔχουν ὅλες ὡς ὑπόβαθρο τὴν μοναδικότητα τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου --τὸ ὁποῖο ἀντιδιαστέλλω ὡς σύλληψη τόσο πρὸς τὴν ἔννοια τοῦ ἐγωκεντρικοῦ ἀτόμου (Καπιταλισμὸς) ὅσο καὶ πρὸς τὴν ἔννοια τοῦ ἀδιάφορου μαζανθρώπου (Σοσιαλισμὸς) καὶ τὶς διάφορες παραλλαγὲς των ἤ συσχετίσεις των (Σοσιαλδημμοκρατία). .. Ἀ με Οἱ προσεγγίσεις σὲ θεμελιώδη θέματα μιᾶς κοινωνίας ἀνθρωπίνων προσώπων δὲν μποροῦν ἐξ ὁρισμοῦ νὰ ἐπέχουν θέση περιγεγραμμένης ἰδεολογίας. Μποροῦν νὰ ἐπέχουν θέση μόνο δυναμικῶν προτεραιοτήτων, ποὺ βρίσκονται σὲ συνεχῆ μετασχηματισμὸ ἀνάλογα μὲ τὶς ἐπιταγὲς τῶν προσώπων αὐτῶν μέσα στὸν συγκεκριμένο ἱστορικὸ τόπο καὶ χρόνο. Ἔτσι: Α ́ Αὐτογνωσία καὶ ἱκανοποίηση Ἧ κοινωνία τῶν ἀνθρωπίνων προσώπων δὲν ἀσχολεῖται μὲ ἰδεατοὺς ἀνθρώπους. Ασχολεῖται μὲ ὑπαρκτούς, Δὲν καθορίζει τί ὀφείλει νὰ θέλη τὸ ἄτομο. ̓Αναζητεῖ τί ὄντως θέλει καὶ γιατί. Πιστεύει, πώς, ἄν ὁ πολίτης ἐνθαρρυνθῆ νὰ προχωρήση στὴν ὑλοποίηση τῶν ὅποιων ἐπιθυμιῶν του μὲ αὐτεπίγνωση, θὰ ἐμπνευσθῆ μετὰ φυσιολογικῶς νὰ ἐμβαθύνη σ ̓ αὐτὲς καὶ νὰ δῆ ἀπὸ ποῦ ἀφορμῶνται, γιατὶ ξεφεύγουν ἀπὸ τὸν ἀρχικό τους σκοπὸ καὶ πῶς μετασχηματίζονται. Θὰ ἀντιληφθῆ ἔτσι μόνος του ὁ πολίτης, ὅτι π.χ. ἡ ἀγάπη τοῦ χρήματος δὲν ἀποτελεῖ παρὰ ἐξωτερίκευση τῆς βαθύτερης ἐπιθυμίας του γιὰ αὐτεκπλήρωση' θὰ καταλάβη μόνος του, ὅτι τὸ κυνήγι τῆς ἐπιβράρευσης δὲν ἀποτελεῖ παρὰ προβολὴ τῆς βαθύτερης ἐπιθυμίας γιὰ καταξίωση τῆς μοναδικότητάς του: καὶ θὰ συνειδητοποιήση μόνος του ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπικοινωνίας δὲν ἀποτελεῖ παρὰ ἐκδήλωση τῆς βαθύτερης ἐπιθυμίας του γιὰ διακοινωνία. Θὰ καταλάβη, δηλαδή, ὁ πολίτης, πὼς ἡ ᾱγάπη του γιὰ τὰ ὑλικὰ ἀποκτήματα δὲν ἀντιπροσωπεύει παρὰ τὴν ἔκφραση της ἐπιταγῆς του γιὰ κατάργηση τοῦ ἐσωτερικοῦ του διχασμοῦ καὶ (κατ ̓ ἐπέκταση) γιὰ ἄρση τῆς ἀποκοπῆς του ἀπὸ τὴν οἰκουμένη. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ ἡ κοινωνία τῶν ἀνθρωπίνων προσώπων δίνει πρωταρχικὴ σημασία τὴν αὐτογνῶσία. Τὰ πάντα ποὺ θέλομε, τὰ πάντα ποὺ ὀνειρευόμαστε, εἶναι προϊόντα αὐτοῦ ποὺ εἴμαστε. Αὐτὸ συνεπῶς πρέπει νὰ γνωρίσῶμε, ἄν θέλωμε τὰ ὄνειρα καὶ οἱ ἐπιθυμίες νὰ μὴν ὁδηγοῦν συνεχῶς σὲ νέα ὄνειρα καὶ ἐπιθυμίες, ἀλλὰ νὰ εἰσάγουν σὲ μόνιμη ἱκανοποίηση. Καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ γνωρίσωμε, ἄν θέλωμε νὰ χειρισθοῦμε τὶς κοινωνικὲς ὑποθέσεις μὲ τρόπο, ποὺ νὰ βοηθᾶ τὸν πολίτη νὰ βρῆ αὐτὴν τὴ μόνιμη ἱκανοποίηση. Σὲ κάθε φάση τῆς ἀνάπτυξής του τὸ ἄτομο ἔχει διαφορετικὲς ἀνάγκες καὶ αὐτὲς πρέπει ἀναμφισβήτητα νὰ ἱκανοποιοῦνται, στὸ μέτρο ποὺ εἶναι αὐτὸ δυνατό. Ἣ ἱκανοποίηση