ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ Ποιὰ εἶναι ἡ σχέση ἐμοῦ, τοῦ γράφοντος, καὶ σοῦ, τοῦ ἀνα- γνώστη μου; Ὑποθέτω, ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἄλλη ἀπὸ ἐκείνη τοῦ παρατηρούμενου μὲ τὸν πα- ρατηρητῆ, μὲ τὴν οὐσιαστικὴ ὅ- μως διευκρίνηση ὅτι ἐγώ, τὸ παρατηρούμενό σου, εἶμαι καὶ παρατηρητής σου, κατὰ τὸ μέ- τρο ποὺ μπορῶ νὰ συλλάβω βάσει κάποιων γενικῶν ἢ εἰδι- κῶν δεδομένων πῶς σκέπτε- σαι, πῶς νοεῖς, πῶς -- μὲ μιὰ λέξῃ --- «ὑπάρχεις»' ὅπως κι ἐ- σύ, ὁ παρατηρητής μου, εἶσαι καὶ παρατηρούμενό μου, κατὰ τὸ μέτρο ποὺ συλλαμβάνεις τὴν «ὕπαρξή» μου. Ἡ μόνη, ἐντε- λῶς ἐπουσιῶδης, διαφορὰ με- ταξύ μας εἶναι ὅτι μὲ τὸ γραπτό μου αὐτὸ ἐγὼ ἐκτίθεμαι ἴσως μὲ περισσότερες λεπτομέρειες στὴ δική σου παρατήρηση, ἀπ᾽ ὅ,τι ἐσὺ στὴ δική µου. Θέλω νὰ πῶ ὅτι ἡ σχέση µας, ἡ σχέση παρα- τηρητή - παρατηρούμενου, σὲ καμμιὰ περίπτωση δὲν σηµαίνει ἁπλῶς μονοδρομικὴ προσέγγι- ση τοῦ πρώτου πρὸς τὸ δεύτερο --- καὶ συνεπῶς οὐδετέρωση ἢ κατάργηση τοῦ δεύτερου --- ἀλλ᾽ ἀμφίδρομη ἀλληλεπιδρα- στικὴ συνάρτηση μεταξύ τους. Ἡ ἀλήθεια αὐτὴ ἀποτελεῖ ἄλ- λωστε μιὰ ἀπὸ τὶς σηµαντικώ- τερες κατακτήσεις τῆς σύγχρο- νης θεωρητικῆς φυσικῆς, ἡ ὁ- ποία ἀποδεικνύει ὅτι π.χ. τὸ πα- ρατηρούμενο ἠλεκτρόνιο ἀπὸ τὸν παρατηροῦντα ἐπιστήμονα «εἶναι» καὶ συμπεριφέρεται ὅὃ- πως συμπεριφέρεται, ἐπηρεαζό- µενο ἀπὸ τὸν παρατηρητὴ -- λ.χ. ἀπὸ ἕνα παίξιμο τοῦ ματιοῦ του ---, ὅπως καὶ ὁ ἐπιστήμων «εἶναι» ἔτσι, ἐπηρεαζόμενος ἀ- πὸ τὴ σχέση του μὲ τὸ ἠλεκτρό- γιο. Αὐτὴ ἡ ἀμοιβαία σχέση ἢ συ- γάρτηση ἤ ἀλληλεπίδραση, ἡ ὁ- ποία, προεκτεινόµενη καὶ µετα- ξὺ ἀψύχων, ἀποτελεῖ καθολι- κῆς ἰσχύος συμπαντικὸ νόµο, ὑ- πόκειται βέβαια σὲ «ποσοτικὲς» διακυμάνσεις ἀνάλογες πρὸς τὶς δυνατότητες ἑνὸς ἑκάστου µέρους τῆς συναρτήσεως νὰ «συναρτηθῆ» πρὸς τὸ ἄλλο, δη- λαδὴ νὰ ἐπιδρᾶ ἐπηρεάζεται. Οἱ ποσοτικὲς αὐτὲς διακυμάνσεις στὴν μεταξὺ ἐμψύχων ἐφαρμογὴ τοῦ συμπαντικοῦ νόµου εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτρέπωνται, ἀρχί- ζοντας ἀπὸ τὴν ἁπλῆ καὶ συνή- δη ἀδυναμία ἀλληλοκατανοήσε- ως καὶ φθάνοντας μέχρις ἀκρό- τατου σημείου, δηλαδὴ µέχρι πλήρους ἀδυναμίας τῆς μιᾶς πλευρᾶς νὰ κατανοήση τὴν «Ἄὗ- παρξη» τῆς ἄλλης -- μ᾽ ἄλλα λόγια µέχρι «τυπικῆς» καταργή- σεως τοῦ ἑνὸς µέρους ἀπὸ τὸ ἄλλο. Τοῦτο δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ ἁπλῆ κατάργηση αὐ- τοῦ τούτου τοῦ νόμου τῆς ἀλλη- λεπιδράσεως, ἐκτὸς ἄν ὁ ἴδιος ὁ νόμος δὲν ἀποκλείη καὶ αὐτὴ τὴν κατάργηση. Ὅμως ἡ συνε- κτικὴ αὐτὴ οὐσία ποὺ ἑνώνει καὶ συντηρεῖ τὸν κόσμο (ὁ «λό- γος» καθ᾽ Ἡρακλείτον), δὲν στέκεται ἔξω ἀπὸ τὸν κόσμο, εἴ- ναι ἐγκόσμιος, «ξυνὸς» (Ξ κοι- νός), εἶναι μέσα στὰ ἴδια τὰ πράγματα διάχυτος, στὰ ἔμψυ- χα ἤἢ ἄψυχα, σ᾽ ὅλα ἀνεξαιρέ-