ΓΙΑ ΜΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑΣ Χάριν τοῦ διαλόγου δημοσιεύουμε τρεῖς ἐπιστολές, τοῦ ραββίνου τῆς ἰσραηλι- τικῆς κοινότητας ᾿Αθηνῶν κ. Ἠλία Σαμπετάι, τοῦ κ. Γιάννη Ζωγράφου καὶ τοῦ κ. Ἠλία Π. Γαζῆ, σχετικὲς μὲ τὸ σημείωμα τοῦ κ. Γ. Δέπου ὑπὸ τὸν τίτλο «Γιὰ μιὰ θεωρία τῆς Ἑλληνικότητας», ποὺ δημοσιεύθηκε στὸ τεῦχος 37 (Νοέμβριος 1985), σελ. 2470 τοῦ «4αυλοῦ», μαζὶ μὲ τὶς ἀντίστοιχες ἀπαντήσεις τοῦ συντάκτη τοῦ σημειώματος. Εἶναι αὐτονόητο, ὅτι οἱ ἀπόψεις τῶν συμμετεχόντων στὴ συζήτηση δὲν ἐκφράζουν κατ᾽ ἀνάγκην τὶς ἀντιλήψεις τοῦ περιοδικοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου σημαντικοῦ ζητήματος. Ἢ ἐπιστολὴ τοῦ ραββίνου κ. Ἠλία Σαμπετάι Κύριε διευθυντά, Στὸ σχόλιο τοῦ συνεργάτη σας κ. Γ. Δέ- που, μὲ τὸν παραπάνω τίτλο, ἀναφέρονται μεταξὺ ἄλλων οἱ διαφορὲς τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ πνεύματος. Οἱ ἀπόψεις αὐτὲς εἶναι φυσικὰ ἀπόλυτα σεβαστές. Α- φοροῦν τὸν χῶρο τῶν ἰδεῶν, ὅπου ἡ διαφο- ρὰ ἀπόψεων εἶναι ἐποικοδομητική. Αὐτὴ εἶναι, ἐξάλλου, ἡ ὀμορφιὰ τοῦ σύγχρονου πολυφωνικοῦ πολιτισμοῦ µας. Διότι κανέ- νας πολιτισμὸς δὲν ἀναπτύχθηκε ἀπόλυτα αὐτοδύναμα, χωρὶς ἄμεση ἤ ἔμμεση ἐξωτε- ρικὴ ἐπίδραση. Σὲ ἕνα σημεῖο ὅμως θὰ ἤθελα νὰ διαφω- νήσω, στὴ χρησιμοποίηση κάποιων χαρα- κτηρισμῶν ποὺ μποροῦν νὰ θεωρηθοῦν καὶ ὡς ἀνεπίτρεπτοι. ᾽Αναφέρει τὸ σχόλιο γιὰ «παραφυάδες τοῦ ἀνθελληνικοῦ πνεύματος τοῦ Ἰουδαϊῖσμοῦ» καὶ ὅτι ὁ Ἰουδαϊσμὸς συ- νιστᾶ ὅ,τι «ἐχθρικώτερο» γιὰ τὴν Ἕλληνι- κότητα. Τὸ ὀρθὸ εἶναι ὅτι Ἑλληνικότητα καὶ Ἰουδαϊῖσμὸς ἀντιπροσωπεύουν (κατὰ τὴν ἄποψη τοῦ συνεργάτη σας) δύο διαφο- ρετικὲς κοσµοθεωρίες ἤ φιλοσοφίες. ᾽Αλ- λοίμονο ἄν ἀποκαλέσουμε ἀνθελληνικὴ κάθε θεωρία ποὺ δὲν ἐναρμονίζεται μὲ τὴν ὅποια περὶ Ἑλληνικότητας ἀντίληψη ἤ ὡς ἀντι - Ἰουδαϊκὴ κάθε θεωρία ποὺ δὲν ἐναρ- µονίζεται μὲ τὴν κοσμοθεωρία τῶν ἙἛ- βραίων. Σὲ μᾶς, τοὺς ἐλεύθερα σκεπτόµε- νους ἀνθρώπους, ἐναπόκειται νὰ κρίνουμε. Αὐτὴ εἶναι μιὰ ἀτέρμονη διαδικασία: ἀπὸ τὴ µελέτη τῶν ἀντιθέσεων φθάνουμε, τελι- κά, στὴν σύνθεση καὶ τὴν ἐναρμόνιση. Στὸ σχόλιο ὅμως διακρίνουμε καὶ μιὰν ἀντίφαση. Ἐνῷ ἀναγνωρίζεται ὅτι δὲν ὑ- πάρχει ἡ -- διακηρυσσόµενη ἀπὸ τοὺς ἀν- τισηµίτες -- «ἱστορικὴ συνωμοσία... ἀπὸ μέρους μυστηριωδῶν ᾿Ιουδαϊκῶν συµβου- λίων» κλπ., ἀναφέρεται σὲ «παραφυάδες τοῦ ἀνθελληνικοῦ πνεύματος τοῦ ᾿Ιουδαϊ- σμοῦ». Θεωρῶ αὑτονόητο ὅτι κάθε κοινῶ- νικὸ ἤ φιλοσοφικὸ κίνημα ἤ κοσμοθεῶρία (π.χ. «ὑπαρξισμός», «μαρξισμός») κρίνε- ται αὐτόνομα στὸ σύνολό του ἤ στὶς ἐπὶ µέ- ρους ἀρχές του, ἄσχετα μὲ τὴν προέλευση τῶν διαφόρων στοιχείων ποὺ τὸ συνθέτουν. Θὰ παρακαλοῦσα γιὰ τὴ δημοσίευση µέ- σα στὸ πνεῦμα ἑνὸς ἐπιστημονικοῦ διαλό- γου. . ᾿ Ραββῖνος Ηλίας Σαμπετάϊ Ἐρυσίχθονος 23, 118 51 ᾿Αθήνα Ἢ ἀπάντηση τοῦ κ. Γιώργου Δέπου Εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπ᾿ τὴν ἀρχὴ νὰ σημειώσω τὴ μετριοπάθεια τοῦ γράμματος τοῦ ραββίνου κ. Ἠλία Σαμπετάϊ. Ταυτόχρονα ὅτι κι αὐτός, ἐπιζητώντας τὴ συζήτηση, παρου- σιάζεται σὰν νὰ διακατέχεται ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς Ἑλληνικότητας. Τῆς ὁποίας κεντρικὸ στοιχεῖο εἶναι ἀκριβῶς ἡ συζήτηση --- δηλαδὴ ὁ λογικὰ διαρρυθμισμένος διάλογος, ἡ ἑλλη- νικὴ διαλεχτική. Μιὰ συζήτηση, ποὺ τὴν θέλει «μὲ ἐπιστημονικὸ πνεῦμα». (Οἱ ἀρχαῖοι τὄ- λεγαν φιλοσοφικό, πράγμα ποὺ κάνει τὸ ἴδιο). Κατὰ συνέπεια δὲν ἔχω σὲ τίποτα τὸ μορφο- λογικὸ ν᾿ ἀντιτεθῶ μὲ τὸν ἀξιότιμο ραββῖνο. Ἐκτὸς ἀπ᾿ τὴν οὐσία. Ἔτσι δὲν θὰ συμφωνή- σω πρὸς τὴν παρατήρησή του, πὼς «ἀπ᾿ τὴ μελέτη τῶν ἀντιθέσεων, τῶν κοσμοθεωριῶν,