ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Τὸ φαινόμενο «κουλτουριάρης» "Ας σημειώσουμε καλύτερα τὶς ἑλλείΨόεις του. Ὁ «κουλτουριάρης) εἶναι ὁ ἀνολοκλήρωτος πνευματικὸς ἄνθρωπος, ὁ χωρὶς οὐσία, βάθος, πρωτοτυπία καὶ περιεχόμενο. Εἶναι ὁ κραυγαλέος, ὁ ρηχός, ὁ γεμάτος ἀβεβαιότητες, ὁ θρασὺς ἡμιμαθής, ποὺ ἐπιμένει, ὡστόσο, νὰ ἔχει βαρύνουσα γνώμη γιὰ ὅλα. Εἶναι ἀκόμα αὐτὸς ποὺ ἔχει θολές, μπερδεμένες καὶ ἀκαταστάλαχτες ἰδέες καὶ γνῶμες, ποὺ δύσκολα καταλαβαίνει τοὺς μεγαλοφυεῖς καὶ εὐκολότερα τοὺς διαστρέφει καὶ τοὺς παρεξηγεῖ. Εἶναι, μᾶλλα λόγια, ὁ χωρὶς κατασταλαγμένες πεποιθήσεις, ποὺ μένει μόνιμα στὸ περιθώριο, χωρὶς πολλὲς φορὲς ὁ ἴδιος νὰ ἔχει συνειδητοποήσει οὔτε τὴν ἡμιμάθειά του, οὔτε τὴν σύγχυση καὶ τὴ θολούρα μέσα στὴν ὁποία παραπαίει... Ὅσο κι ἄν ὁ τύπος αὐτὸς εἶναι χαρακτηριστικὸ φαινόμενο τῆς ἐποχῆς μας, γνήσιο ὑποπροϊὸν τῆς πνευματικῆς ζωῆς, μ ̓ ἄλλα ὀνόματα καὶ παραπλήσιες ἰδιότητες προῦπῆρξε σ ̓ ὅλες τὶς ἐποχές. Ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ̓Αρχαία Ἑλλάδα καὶ εἰχε τὸ ὄνομα τοῦ ψευδοσοφιστῇ, ποὺ τόσο εὔστοχα σατίρισε στὴ κωμωδίες του ὁ ̓Αριστοφάνης. Ἣ παρασιτική του ἰδιότητα γίνεται ἀκόμα πιὸ ἔκδηλη στοὺς κατοπινοὺς αἰῶνες. Στοὺς διάφορους τύπους ρητόρων καὶ «περιτρίπτων φιλοσόφων» τῆς ἐποχῆς του, ποὺ τόσο πετυχημένα διακωμωδεῖ καὶ σατιρίζει ὁ Λουκιανός, ἀνάγλυφη προβάλλει ἡ κουλτουριάρικη φύση. Τὴν ἴδια ἐποχὴ φαίνεται πὼς ἡ ἰδιότητα αὐτὴ ἐπεκτάθηκε καὶ σὲ πολλοὺς ἄλλους ἛἝλληνες, τόσο ποὺ γιὰ τοὺς Ρωμαίους θεωρήθηκε ἐθνικό μας χαρακτηριστικὸ ἀπὸ τὰ πιὸ ἐμφανῆ καὶ ξεχωριστά. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια ὁ Κικέρων ταύτισε τὴν προχειρολογία, τὴν ἄγονη πολυγνωσία καὶ τὴν φλυαρία (καίρια γνωρίσματα τοῦ κουλτουριάρη) μὲ τὴν ἑλληνικὴ πολυπραγμοσύνη. Ἔτσι μὲ τὸν ὅρο Οτάξου!α5 Γραικύλος) ποὺ χρησιμοποίησε γιὰ νὰ ὑποδηλώσει τὸν ἕλληνα λόγιο τὸν νωθρό, τὸν πολύξερο καὶ πολυλογᾶ, μᾶς ἔδωσε καὶ μιὰν εἰκόνα τοῦ κουλτουριάρη τῆς ἐποχῆς του (ἴδε σχετικὰ Ν. Πετρόχειλου «Ρωμαῖοι καὶ Ἕλληνισμός, μιὰ διαλεχτικὴ σχέση», ̓Αθήνα 1984, σελ. 35-57). Παρ ̓ ὅλες ὅμως τὶς ἀναλογίες καὶ τὶς ὁμοιότητες πρέπει νὰ ποῦμε, πὼς ὁ σημερινὸς κουλτουριάρης εἶναι «κάτι ἄλλο». Ὅχι μόνο εἶναι ἴσως πιὸ ἐμπλουτισμένος σὲ σχέση μὲ τὸν ἀρχαῖο του πρόγονο, ἀλλὰ καὶ σαφῶς πιὸ περίπλοκος, μὲ περισσότερες ἰδιότητες καὶ περισσότερες παραλλαγὲς καὶ ἰδιομορφίες. Ἣ ποικιλία ἐῶν ἐκδηλώσεών του, οἱ ἀντιδράσεις του, ὁ ἀρνητισμός του, ἡ ἐπιτήδευση, ὁ μιμητισμός του, συμπλέκονται καὶ συμφύρονται τόσο ποὺ δύσκολα, τὶς πιὸ πολλὲς φορές, μπορεῖς νὰ τὸν καταλάβεις. Ἡ ἐπιθυμία του νὰ ἐντυπωσιάσει, νὰ ἀναρριχηθεῖ ψηλά, νὰ ἐπιβληθεῖ, νὰ κερδίσει συμπάθειες, τὸν ὠθεῖ συχνὰ σὲ ἄγονες ἐπικρίσεις, σὲ ἐπιθετικὲς καὶ ὀργίλες ἐνέργειες, σὲ ὅλο πάθος ἀρνήσεις, σὲ θορυβώδεις προκλήσεις. ̓Ανακρίβειες, διαστρεβλώσεις, ἀντιφάσεις, παλινωδίες δεσπόζουν στὰ λόγια του καὶ στὰ γραπτά του, ἐνῶ, σ ̓ ἄλλες περιπτώσεις, χρησιμοποιεῖ ἐπιδέξια τὴν εἰρωνεία καὶ τὸ σαρκασμό. Ὁ αὐθεντικὸς ὅμως κουλτουριάρης, πάνω ἀπ ̓ ὅλα, εἶναι φιλόδοξος καὶ οἴηματίας. Θέλει νὰ τὸν ὑπολογίζουν, νὰ τὸν συμβουλεύονται καὶ νὰ τὸν ἀκοῦνε. Αὐτὸ ποὺ τὸν ἑνδιαφέρει κυρίως, εἶναι νὰ εἶναι πάντα στὸ προσκήνιο καὶ στὴν «πρωτοπορία», κι αὐτὸ ποὺ ἀπεχθάνεται πάνω ἀπ ̓ ὅλα εἶναι νὰ μὴ τὸν προσέχουν ἤ νὰ τὸν ποῦν ὀπισθοδρομικὸ ἤ συντηρητικὸ ἤ ἄντιδραστικὸ ἤ ἔξω ἀπὸ τὴ μόδα. Ἔτσι προσκολλᾶται εὔκολα σὲ κάθε τί τὸ νεοφανές,. Ἐντυπωσιάζεται ἀπὸ τοὺς νέους, τὶς καινούργιες ἰδέες, τὶς ἐπαναστατικὲς ἰδεολογίες, τὶς ριζοσπαστικὲς λύσεις, τὶς ἀνατρεπτικὲς φιλοσοφικὲς καὶ πολιτικὲς θεωρίες. Ἐκεῖ, βέβαια, ποὺ προβάλλει σ ̓ ὅλη της τὴν με-