ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Τὸ φαινόμενο «κουλτουριάρης» "Ας σημειώσουμε καλύτερα τὶς ἑλλεί- Ψόεις του. Ὁ «κουλτουριάρης) εἶναι ὁ ἀνο- λοκλήρωτος πνευματικὸς ἄνθρωπος, ὁ χω- ρὶς οὐσία, βάθος, πρωτοτυπία καὶ περιεχό- µενο. Εἶναι ὁ κραυγαλέος, ὁ ρηχός, ὁ γεµά- τος ἀβεβαιότητες, ὁ θρασὺς ἡμιμαθής, ποὺ ἐπιμένει, ὡστόσο, νὰ ἔχει βαρύνουσα γνώ- μη γιὰ ὅλα. Εἶναι ἀκόμα αὐτὸς ποὺ ἔχει θο- λές, µπερδεµένες καὶ ἀκαταστάλαχτες ἰ- δέες καὶ γνῶμες, ποὺ δύσκολα καταλαβαί- νει τοὺς μεγαλοφυεῖς καὶ εὐκολότερα τοὺς διαστρέφει καὶ τοὺς παρεξηγεῖ. Εἶναι, μᾶλ- λα λόγια, ὁ χωρὶς κατασταλαγµένες πεποι- θήσεις, ποὺ μένει μόνιμα στὸ περιθώριο, χωρὶς πολλὲς φορὲς ὁ ἴδιος νὰ ἔχει συνει- δητοποήσει οὔτε τὴν ἡμιμάθειά του, οὔτε τὴν σύγχυση καὶ τὴ θολούρα μέσα στὴν ὁ- ποία παραπαίει... Ὅσο κι ἄν ὁ τύπος αὐτὸς εἶναι χαρακτη- ριστικὸ φαινόμενο τῆς ἐποχῆς μας, γνήσιο ὑποπροϊὸν τῆς πνευματικῆς ζωῆς, μ᾽ ἄλλα ὀνόματα καὶ παραπλήσιες ἰδιότητες προῦ- πῆρξε σ᾽ ὅλες τὶς ἐποχές. Ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ᾿Αρχαία Ἑλλάδα καὶ εἰ- χε τὸ ὄνομα τοῦ ψευδοσοφιστῇ, ποὺ τόσο εὔστοχα σατίρισε στὴ κωμωδίες του ὁ ᾿Α- ριστοφάνης. Ἣ παρασιτική του ἰδιότητα γίνεται ἀκόμα πιὸ ἔκδηλη στοὺς κατοπι- νοὺς αἰῶνες. Στοὺς διάφορους τύπους ρη- τόρων καὶ «περιτρίπτων φιλοσόφων» τῆς ἐ- ποχῆς του, ποὺ τόσο πετυχημένα διακω- μωδεῖ καὶ σατιρίζει ὁ Λουκιανός, ἀνάγλυ- φη προβάλλει ἡ κουλτουριάρικη φύση. Τὴν ἴδια ἐποχὴ φαίνεται πὼς ἡ ἰδιότητα αὐτὴ ἐ- πεκτάθηκε καὶ σὲ πολλοὺς ἄλλους ἛἝλλη- νες, τόσο ποὺ γιὰ τοὺς Ρωμαίους θεωρήθη- κε ἐθνικό μας χαρακτηριστικὸ ἀπὸ τὰ πιὸ ἐμφανῆ καὶ ξεχωριστά. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια ὁ Κικέρων ταύτισε τὴν προχειρολογία, τὴν ἄγονη πολυγνωσία καὶ τὴν φλυαρία (καίρια γνωρίσματα τοῦ κουλ- τουριάρη) μὲ τὴν ἑλληνικὴ πολυπραγμοσύ- νη. Ἔτσι μὲ τὸν ὅρο Οτάξου!α5 Γραικύλος) ποὺ χρησιμοποίησε γιὰ νὰ ὑποδηλώσει τὸν ἕλληνα λόγιο τὸν νωθρό, τὸν πολύξερο καὶ πολυλογᾶ, μᾶς ἔδωσε καὶ μιὰν εἰκόνα τοῦ κουλτουριάρη τῆς ἐποχῆς του (ἴδε σχετικὰ Ν. Πετρόχειλου «Ρωμαῖοι καὶ Ἕλληνι- σμός, μιὰ διαλεχτικὴ σχέση», ᾿Αθήνα 1984, σελ. 35-57). Παρ᾽ ὅλες ὅμως τὶς ἀναλογίες καὶ τὶς ὁ- μοιότητες πρέπει νὰ ποῦμε, πὼς ὁ σημερι- νὸς κουλτουριάρης εἶναι «κάτι ἄλλο». Ὅ- χι μόνο εἶναι ἴσως πιὸ ἐμπλουτισμένος σὲ σχέση μὲ τὸν ἀρχαῖο του πρόγονο, ἀλλὰ καὶ σαφῶς πιὸ περίπλοκος, μὲ περισσότε- ρες ἰδιότητες καὶ περισσότερες παραλλα- γὲς καὶ ἰδιομορφίες. Ἣ ποικιλία ἐῶν ἐκδη- λώσεών του, οἱ ἀντιδράσεις του, ὁ ἀρνητι- σμός του, ἡ ἐπιτήδευση, ὁ μιμητισμός του, συμπλέκονται καὶ συμφύρονται τόσο ποὺ δύσκολα, τὶς πιὸ πολλὲς φορές, μπορεῖς νὰ τὸν καταλάβεις. Ἡ ἐπιθυμία του νὰ ἐντυ- πωσιάσει, νὰ ἀναρριχηθεῖ ψηλά, νὰ ἐπιβλη- θεῖ, νὰ κερδίσει συµπάθειες, τὸν ὠθεῖ συ- χνὰ σὲ ἄγονες ἐπικρίσεις, σὲ ἐπιθετικὲς καὶ ὀργίλες ἐνέργειες, σὲ ὅλο πάθος ἀρνήσεις, σὲ θορυβώδεις προκλήσεις. ᾿Ανακρίβειες, διαστρεβλώσεις, ἀντιφάσεις, παλινωδίες δεσπόζουν στὰ λόγια του καὶ στὰ γραπτά του, ἐνῶ, σ᾽ ἄλλες περιπτώσεις, χρησιµο- ποιεῖ ἐπιδέξια τὴν εἰρωνεία καὶ τὸ σαρκα- σµό. Ὁ αὐθεντικὸς ὅμως κουλτουριάρης, πάνω ἀπ᾽ ὅλα, εἶναι φιλόδοξος καὶ οἴημα- τίας. Θέλει νὰ τὸν ὑπολογίζουν, νὰ τὸν συμβουλεύονται καὶ νὰ τὸν ἀκοῦνε. Αὐτὸ ποὺ τὸν ἑνδιαφέρει κυρίως, εἶναι νὰ εἶναι πάντα στὸ προσκήνιο καὶ στὴν «πρωτοπο- ρία», κι αὐτὸ ποὺ ἀπεχθάνεται πάνω ἀπ᾿ ὅ- λα εἶναι νὰ μὴ τὸν προσέχουν ἤ νὰ τὸν ποῦν ὀπισθοδρομικὸ ἤ συντηρητικὸ ἤ ἄντιδρα- στικὸ ἤ ἔξω ἀπὸ τὴ μόδα. Ἔτσι προσκολ- λᾶται εὔκολα σὲ κάθε τί τὸ νεοφανές,. Ἐν- τυπωσιάζεται ἀπὸ τοὺς νέους, τὶς καινούρ- γιες ἰδέες, τὶς ἐπαναστατικὲς ἰδεολογίες, τὶς ριζοσπαστικὲς λύσεις, τὶς ἀνατρεπτικὲς φιλοσοφικὲς καὶ πολιτικὲς θεωρίες. Ἐκεῖ, βέβαια, ποὺ προβάλλει σ᾽ ὅλη της τὴν µε-