ΗΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ὃ «Δίας πατήρ» στὴν Ἰνδικὴ μυθολογία Συµβάν, μῦθος -- ἦθος, νόμος -- λατρεία, θυσίες --- θρησκευτικὴ στάση 1. Μετὰ τὶς γλὠσσολογικὲς ἀποδείξεις ὅτι ἡ γλῶσσα τῶν ὀνομασθέντων «Σουμε- ρίων»(!) ἦταν ἡ γλῶσσα τῶν Χάτα ἢ Χεταίων, ποὺ ἦταν χτισμένη ἐπάνω στὴν Ἓλληνο - Πελασγικὴ (Δαυλός/49), προχωρῶ σὲ ἀναζήτηση καὶ ἄλλων ἀποδεικτικῶν στοιχείων, αὖ- τὴ τὴν φορὰ στὸ χῶρο τῆς μυθολογίας καὶ τῶν θρησκευτικῶν δοξασιῶν τῶν πανάρχαιων λαῶν. Χρησιμοποιῶ ἐδῶ δύο ἔννοιες (μυθολογία - θρησκευτικὲς δοξασίες). Μὲ τὸν ὅρο «μυθολογία» ἐννοῶ τὰ συμβάντα ποὺ ἔγιναν στὴν πρὸ τοῦ Δευκαλίωνος περίοδο. Αἴτια μεταβολῆς τῶν συμβάντων σὲ μύθους εἶναι: (α) Ἢ µεγάλη καταστροφὴ καὶ οἱ ἐξ αὐτῆς ἀ- πώλειες, β) ὁ τύπος γραφῆς (κατὰ περιοχές) τοῦ πανάρχαιου γραπτοῦ λόγου, (Ύ) οἱ ἀπὸ στόματος σὲ στόμα παραδόσεις, στηριζόμενες στὴν ἀνθρώπινη μνήμη καὶ (δ) τὸ ἡμιπολι- τισµένο πολλῶν λαῶν, ποὺ στεροῦνταν ἱκανῆς γιὰ ὑψηλὰ νοήματα γλώσσας καὶ ἐπίσης ᾱ- νάλογης γραφῆς. Προχωρῶ ἀμέσως στὶς ἐξηγήσεις. (α) Γιὰ τὴ Θεογονία οἱ Μοῦσες ποὺ παραδίδουν τὸν γραπτὸ λόγο εἶναι «φωνῇ ὁμηρεῦ- σαι» [στίχ. 39 (άαυλός, τεῦχ. 25/1984)]. Πρέπει νὰ συμπληρώσω ὅτι ἡ ἀνάγνωση αὐτῆς τῆς γραφῆς, ποὺ εἶναι προγενέστερη αὐτῆς τῆς Κάδμου, ἦταν ἴσως ὑπόθεση, καὶ παρέμεινε ἐπὶ μακρὸν ὡς ὑπόθεση, ἑνὸς πολὺ περιορισμένου ἱερατείου τῶν Μουσείων. Γιὰ τὸ λόγο αὐτὸ ὁ Παυσανίας τὴν Θεογονία, καὶ γενικὰ ὅλο τὸν 'Ἡσιόδειο κύκλο, τὰ θεωρεῖ «ἔπη µαντικά», ποὺ τὰ διδάχθηκε ἀπὸ τοὺς ᾽Ακαρνᾶνες ἱερεῖς τῶν 'Ελικωνιάδων Μουσῶν, ποὺ ἦταν ἱκανοὶ νὰ τὰ ἑρμηνεύουν καὶ νὰ δίδουν «ἐξηγήσεις ἐπὶ τέρασιν». Γιὰ τὴν ταυτότητα τῶν ἐννοιῶν ποὺ ἐκφράζουν οἱ λέξεις σημεῖον, τέρας, σφραγίς, τὰ ἐν τῷ Οὐρανῷ σημεῖα κλπ. ἔχω γράψει στὸν 4αυλό (τεῦχ. 30 / 1984). Κατὰ τὴ γνώµη µου ἐπρόκειτο περὶ ἰδεο- γραμμάτων, ποὺ µόνον ὁρισμένοι ἱερεῖς τῶν Μουσείων γνώριζαν [Βοιωτικά, 31, 4]. (β) Οἱ ἀπὸ στόματος σὲ στόμα παραδόσεις, κατὰ τὸν 'Ἠσίοδο, διατηρήθηκαν ἀνα- µειγµένες μὲ πολλὰ ψεύδη ἀπὸ τοὺς βοσκοὺς τῶν ὀρέων, ποὺ φαίνεται ὅτι διασώθηκαν ἆ- πὸ τὰ τεράστια παλλιρροϊκὰ κύματα, ὅπως θὰ δοῦμε ὅταν μιλήσουμε γιὰ τὴν μεγάλη ἐπὶ Δευκαλίωνος καταστροφή, καὶ διέσωσαν τὰ συμβάντα μὲ τὶς μοιραῖες παραμορφώσεις. (γ) Τὸν τρίτο λόγο, δηλαδή «τὸ ἀπαίδευτον» τῶν πολλῶν λαῶν, δὲν νομίζῳ νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸν ἀναπτύξω ἰδιαίτερα. Αὐτοὶ οἱ λόγοι ἔγιναν ἡ αἰτία ὅπως «συμβάντα» αὐτῆς τῆς πανάρχαιας ἱστορικῆς πε- ριόδου λάβουν τὴν μορφὴ «μύθου». Δόθηκαν δηλαδὴ ἑρμηνεῖες σ᾽ αὐτὰ («ἐξηγήσεις ἐπὶ τέρασιν») πολλῶν μορφῶν, ὅπως τοῦ συμβολισμοῦ φυσικῶν φαινομένων ἤ ἄλλων, ποὺ ἀ- φοροῦν «ἐκτιμήσεις» τῶν αἰτίων ποὺ προκάλεσαν τὰ συμβάντα. Ὃ μῦθος, ὅμως, περι- κλείει ἕνα μέρος κάποιου συμβάντος καὶ ἡ ἱστορικὴ ἀξία πρέπει νὰ προσεγγισθεῖ μὲ μεγά- λη προσοχή(2. Βέβαια αὐτὸ δὲν ἰσχύει, κατὰ ἕνα μεγάλο ποσοστό, γιὰ τὴν Θεογονία. Ἣ Θεογονία ἔχει διασωθεῖ διὰ τῆς γραφῆς, τὰ δὲ γεγονότα ποὺ περιγράφει εἶναι ὅλα πρὸ τῆς μεγάλης καταστροφῆς. Ἣ Θεογονία --- ἔγραψα (Δαυλός, τεῦχ. 25/1984) --- δὲν γνωρίζει τὸν Δευκαλίωνα οὔτε τὴν καταστροφή, γι’ αὐτὸ περιγράφει τὸν Ὠκεανὸ (τὸν ἔξωθεν τῶν στηλῶν τοῦ Ηρακλέους) ὡς Πόντον ἤ λίμνη διάσπαρτη ἀπὸ 3.000 νησιά, ποὺ τὰ ὀνόματα αὐτῶν τὰ γνωρίζουν αὐτοὶ ποὺ τὰ κατοικοῦν [«τῶν ὄνομα ἀργαλέον πάντων βροτῶν ἀνέρα ἐνισπεῖν 7 οἵ δὲ ἕκαστον ἴσασιν οἵ ἄν περιναιετάωσιν»: Θεογ. στίχ. 369, 370]. Ἢ τεράστια αὐτὴ καταστροφή, ποὺ λίγο ἔλειψε νὰ ἐξαφανίσει τὸν πλανήτη μας, δὲν μᾶς ἔχει ἐπιτρέψει μέχρι σήμερα νὰ ἐξακριβώσουμε ποιὲς μεγάλες μεταβολὲς σημειώθη- καν ἐπ᾿ αὐτοῦ, ὅπως, π.χ.: Καταβυθίστηκαν οἱ νῆσοι ᾿Εσπερίδες ἤ ἡ ᾿Ατλαντίς, ποὺ ἀνα- φέρονται ὑπὸ τῆς Θεογονίας; Ἔγινε ἡ διάνοιξη τῶν Τεμπῶν καὶ ἡ δημιουργία τοῦ Θεσσα- λικοῦ κάμπου, ποὺ ἀναφέρει ὡς μνήμη διατηρηθέϊσαν ὁ Ἡρόδοτος; Καὶ πόσα, ἴσως, ἀκό- μη θὰ μπορούσαμε νὰ καταγράψουμε ὡς μεταβολὲς μικρὲς ἤ μεγάλες; (Κατὰ τὴν παρου- σίαση τῆς περιγραφῆς τοῦ συμβάντος ὑπὸ τῶν ξένων μυθολογιῶν θὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλα ἐρωτήματα). 2. Στὸ κεφάλαιο ὅμως αὐτὸ ἐξετάζω τοὺς θρησκευτικοὺς μύθους (δοξασίες) τῶν Ἰν- δῶν µόνο κατὰ τὴν σχέση, ποὺ μᾶς ἀποκαλύπτουν πὼς ἔχουν, μὲ τὰ ἱστορικὰ γεγονότα