Σ. ΠΑΝΑΓΟΣ Μύθος καὶ ἄνθρωπος Στὸν πολύπλαγκτο αἰώνα μας γίνεται μεγάλος λόγος γιὰ τὶς ἔννοιες γλῶσσα, νόημα, καὶ σημασία ἤ σημεῖο, σημαῖνον καὶ σημαινόμενο, χωρὶς ὡστόσο νὰ ̓χουμε πεισθεῖ γιὰ τὸ νόημα αὐτῶν τῶν νοημάτων. Γιὰ τὸν Παρμενίδη, ὅμως, καὶ τὸν Ἡράκλειτο, τοὺς ὁποίους τόσο πολὺ ἀναδιφοῦμε, οἱ ἔννοιες αὐτὲς εἶναι ἀδιαχώριστες, ἀφοῦ κινοῦνται καὶ κατευθύνονται ἀπ ̓ τὸν ζωοποιὸ λόγο, ὁ ὁποῖος ἑνώνει τὸ ὑποκείμενο μὲ τὸ ἀντικείμενο τῆς γνώσης. Ἡ συνείδηση ἀποτελεῖ τὸν κοινὸ τόπο, ὅπου διαρθρώνονται νοῦς καὶ νόημα, νοοῦν ὑποκείμενο καὶ νοούμενο ἀντικείμενο, σημαῖνον καὶ σημαινόμενο, πράγμα ποὺ τὴν καθιστᾶ ἵκανὴ νὰ νοῆ τὸν ἑαυτό της, λαβαίνοντας συγχρόνως μέρος στὸ νοητό, ἀφοῦ εἶν ̓ ἀδύνατο «ἄνευ τοῦ ἐόντος, ἐν ᾧ πεφατισμένον ἐστίν, εὑρήσεις τὸ νοεῖν»ί). Ὃ μύθος, λοιπόν, δὲν ἀποτελεῖ τὸ σημαινόμενο, ἀλλὰ τὸ σημαῖνον πού, καθὼς εἴπαμε, εἶν ̓ ἀδιαχώριστο μὲ τὸ σημαινόμενονβ) καί, καθὼς εἶναι φυσικό, εἷναι πλῆρες περιεχομένου, ἀφοῦ πηγάζει ἀπ ̓ τὴν ἀρχὴ τῆς ζωῆς κι ἀποσκοπεῖ στὴν κατανόηση τοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἀνθρώπου ---σὰν μικροῦ κόσμου---, πράγματα βέβαια ἄγνωστα, καθότι ὁμότιμα καὶ ὁμοούσια μὲ τὸ σημαινόμενο Λόγο. Σὰν «σημαῖνον» ὁ μύθος ἀποτελεῖ τὸ ἔσχατο νόημα, ποὺ ̓ναι πολυσήμαντο καὶ πολυδιάστατο, καθότι πυρήνας ποὺ ̓σπασε σὲ χίλιες μορφές, γι’ αὐτὸ ἀκριβῶς καὶ μιλᾶ στὴν ψυχή μας μὲ χιλιάδες φωνές, ὅπως ἀκριβῶς κι ἡ μυθικὴ Σίβυλλα, ποὺ «μαινομένῳ στόματι ἀγέλαστα καὶ ἀκαλλώπιστα καὶ ἀμύριστα φθεγγομένη χιλίων ἐτῶν ἐξικνεῖται τῇ φωνῇ διὰ τὸν θεόν». Ὃ μύθος, κατὰ τὸ Νίτσε, ἀποτελεῖ τὴ μοναδικὴ «χαρούμενη γνώση» καὶ τὸ ὠριμώτερο πνευματικὸ προϊὸν τῆς ἀνθρωπότητας τοῦ μέλλοντος, ποὺ ̓ρχεται νὰ σημειοδοτήση καὶ νὰ μεταρσιώση τὶς μεταμορφώσεις τοῦ «ἀεὶ ὑπάρχοντος» καὶ διαρκῶς γιγνόμενου κόσμου. Ὁ μύθος, ἐξάλλου, εἶναι γλῶσσα ἀφαιρετική, ἀλλ ̓ ὄχι ἀφηρημένη, ἀφοῦ μιλᾶ μὲ εἰκόνες καὶ ἔνυλες παραστάσεις, ποὺ μολοτοῦτο περιέχουν κι ἐπιδέχονται ὅλες γιὰ ὅλες τὶς ἐννοιολογικὲς ἐκδοχές. Γιατὶ οἱ μυθικοὶ ὅροι εἶν ̓ ἀρχέτυποι καὶ διαχρονικοί, ποὺ ἀποσκοποῦν στὴν κατανόηση τοῦ δράματος τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος συνίσταται καὶ συγκροτεῖται ἀπὸ ἀντιθετικὲς δυνάμεις καὶ ποιότητες, ποὺ ἐρίζουν καὶ ὁμονοοῦν, ποὺ διαχῶρίζονται κι ἀλληλοσυμπληρώνονται, παρέχοντας, ἔτσι, τὸ εἴδωλο τοῦ ἀρχέγονου χάους, ἀλλὰ καὶ γεννώντας τὸν πόθο καὶ τὴν εὐχὴ γιὰ τὴν ἐπίτευξη ἁρμονίας καὶ τὴν κατάκτηση εὐ-δαιμονίας, Ἢ ἐπίτευξη, ὅμως, Δικαιοσύνης, ἡ ἁρμονικὴ δηλαδὴ σύζευξη κι ἀντιστοίχιση σημαίνοντος καὶ σημαινομένου, ἀποτελεῖ ὑπόθεση ἱκανότητας, ἀλλὰ κι εὐγένειας καὶ ἀγαθότητας τοῦ μυθοπλάστη. Γιατὶ ὁ τόπος εἴσπραξης τῶν σημαινουσῶν διεμπειριῶν κι ἐμπνευστικῶν - μαντευτικῶν ἀντιλήψεων, ὅπως κι ἡ συμβολοποίηση κι ὁριοθέτησή τους ἀποτελοῦν ὑπόθεση μεγάλου μόχθου ---«τὸ τοῦ 1. Παρμενίδης, ἀπόσπ. 8. 2. Ἡράκλειτος, ἀπόσπ. 92.