Σ. ΠΑΝΑΓΟΣ Μύθος καὶ ἄνθρωπος Στὸν πολύπλαγκτο αἰώνα µας γίνεται μεγάλος λόγος γιὰ τὶς ἔννοιες γλῶσ- σα, νόημα, καὶ σημασία ἤ σημεῖο, σημαῖνον καὶ σηµαινόµενο, χωρὶς ὡστόσο νὰ ᾽χουμε πεισθεῖ γιὰ τὸ νόημα αὐτῶν τῶν νοημάτων. Γιὰ τὸν Παρμενίδη, ὅμως, καὶ τὸν Ἡράκλειτο, τοὺς ὁποίους τόσο πολὺ ἀναδιφοῦμε, οἱ ἔννοιες αὐτὲς εἶναι ἀδιαχώριστες, ἀφοῦ κινοῦνται καὶ κατευθύνονται ἀπ᾿ τὸν ζωοποιὸ λόγο, ὁ ὁ- ποῖος ἑνώνει τὸ ὑποκείμενο μὲ τὸ ἀντικείμενο τῆς γνώσης. Ἡ συνείδηση ἀποτε- λεῖ τὸν κοινὸ τόπο, ὅπου διαρθρώνονται νοῦς καὶ νόημα, νοοῦν ὑποκείμενο καὶ νοούμενο ἀντικείμενο, σημαῖνον καὶ σημαινόμενο, πράγμα ποὺ τὴν καθιστᾶ ἵ- κανὴ νὰ νοῆ τὸν ἑαυτό της, λαβαίνοντας συγχρόνως µέρος στὸ νοητό, ἀφοῦ εἶν᾽ ἀδύνατο «ἄνευ τοῦ ἐόντος, ἐν ᾧ πεφατισµένον ἐστίν, εὑρήσεις τὸ νοεῖν»ί). Ὃ μύθος, λοιπόν, δὲν ἀποτελεῖ τὸ σημαινόμενο, ἀλλὰ τὸ σημαῖνον πού, κα- θὼς εἴπαμε, εἶν᾽ ἀδιαχώριστο μὲ τὸ σημαινόμενονϐ) καί, καθὼς εἶναι φυσικό, εἷ- ναι πλῆρες περιεχομένου, ἀφοῦ πηγάζει ἀπ᾿ τὴν ἀρχὴ τῆς ζωῆς κι ἀποσκοπεῖ στὴν κατανόηση τοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἀνθρώπου ---σὰν μικροῦ κόσμου---, πράγ- ματα βέβαια ἄγνωστα, καθότι ὁμότιμα καὶ ὁμοούσια μὲ τὸ σημαινόμενο Λόγο. Σὰν «σημαῖνον» ὁ μύθος ἀποτελεῖ τὸ ἔσχατο νόημα, ποὺ ᾽ναι πολυσήμαντο καὶ πολυδιάστατο, καθότι πυρήνας ποὺ ᾽σπασε σὲ χίλιες μορφές, γι’ αὐτὸ ἀκρι- βῶς καὶ μιλᾶ στὴν ψυχή μας μὲ χιλιάδες φωνές, ὅπως ἀκριβῶς κι ἡ μυθικὴ Σί- βυλλα, ποὺ «μαινομένῳ στόματι ἀγέλαστα καὶ ἀκαλλώπιστα καὶ ἀμύριστα φθεγ- γομένη χιλίων ἐτῶν ἐξικνεῖται τῇ φωνῇ διὰ τὸν θεόν». Ὃ μύθος, κατὰ τὸ Νίτσε, ἀποτελεῖ τὴ μοναδικὴ «χαρούμενη γνώση» καὶ τὸ ὠριμώτερο πνευματικὸ προϊὸν τῆς ἀνθρωπότητας τοῦ μέλλοντος, ποὺ ᾽ρχεται νὰ σημειοδοτήση καὶ νὰ μεταρσιώση τὶς μεταμορφώσεις τοῦ «ἀεὶ ὑπάρχοντος» καὶ διαρκῶς γιγνόμενου κόσμου. Ὁ μύθος, ἐξάλλου, εἶναι γλῶσσα ἀφαιρετική, ἀλλ᾽ ὄχι ἀφηρημένη, ἀφοῦ μιλᾶ μὲ εἰκόνες καὶ ἔνυλες παραστάσεις, ποὺ μολο- τοῦτο περιέχουν κι ἐπιδέχονται ὅλες γιὰ ὅλες τὶς ἐννοιολογικὲς ἐκδοχές. Γιατὶ οἱ μυθικοὶ ὅροι εἶν᾽ ἀρχέτυποι καὶ διαχρονικοί, ποὺ ἀποσκοποῦν στὴν κατανόηση τοῦ δράματος τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος συνίσταται καὶ συγκροτεῖται ἀπὸ ἀντιθετικὲς δυνάμεις καὶ ποιότητες, ποὺ ἐρίζουν καὶ ὁμονοοῦν, ποὺ διαχῶ- ρίζονται κι ἀλληλοσυμπληρώνονται, παρέχοντας, ἔτσι, τὸ εἴδωλο τοῦ ἀρχέγο- νου χάους, ἀλλὰ καὶ γεννώντας τὸν πόθο καὶ τὴν εὐχὴ γιὰ τὴν ἐπίτευξη ἁρμο- νίας καὶ τὴν κατάκτηση εὐ-δαιμονίας, Ἢ ἐπίτευξη, ὅμως, Δικαιοσύνης, ἡ ἁρμονικὴ δηλαδὴ σύζευξη κι ἀντιστοίχι- ση σημαίνοντος καὶ σηµαινοµένου, ἀποτελεῖ ὑπόθεση ἱκανότητας, ἀλλὰ κι εὐγέ- νειας καὶ ἀγαθότητας τοῦ µυθοπλάστη. Γιατὶ ὁ τόπος εἴσπραξης τῶν σηµαι- νουσῶν διεμπειριῶν κι ἐμπνευστικῶν - μαντευτικῶν ἀντιλήψεων, ὅπως κι ἡ συμ- βολοποίηση κι ὁριοθέτησή τους ἀποτελοῦν ὑπόθεση μεγάλου μόχθου ---«τὸ τοῦ 1. Παρμενίδης, ἀπόσπ. 8. 2. Ἡράκλειτος, ἀπόσπ. 92.