ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
50ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1986
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Η πνευματική κατάσταση του καιρού μας (11η συνέχεια) — JASPERS, KARL
Κείμενο φύλλου
ΚΑΕΙ, ΙΑΡΡΕΕΣ
|
Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ μας
[Ενδέκατη συνέχεια]
Σήμερα ἁρμόζει σ ̓ ἐκείνους ποὺ δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ φυγοπονήσουν, νὰ πάρουν τὴν θέση
τους στὴν ζωὴ τῆς πολιτείας, ἔστω κι’ ἄν αὐτὴ στερεῖται τῆς ἐπικύρωσης μιᾶς ἐξουσίας,
ποὺ θὰ προέρχεται ἀπὸ τὴν ὑπερβατικὴ δικαίωση τῶν δραστηριοτήτων της καὶ δὲν μπορεῖ,
ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριά, νὰ θεωρηπθεῖ ἤ νὰ συγκροτηθεῖ συμπαγῶς σὰν ἕνα ἐκλογικευμένο
κέντρο γιὰ τὴν σχεδιασμένη ἱκανοποίηση ὅλων τῶν ἀνθρώπινων ἀναγκῶν. Αὐτὸς ποὺ
σκόπιμα πράττει ὅ,τι μπορεῖ, γιὰ νὰ καθιερώσει τὰ θεμέλια τῆς πολιτείας ἀπ ̓ ὅπου ἔξαρτᾶται
κάθε ἀνθρώπινη ζωή, ἔστω κι’ ἄν γνωρίζει ὅτι ἡ πολιτεία στερεῖται ἀπὸ τὶς παραπάνὼ
ἐπικυρώσεις, εἶναι προικισμένος μὲ μιὰν ἀληθινὴ αἴσθηση τῆς πολιτείας. Αὐτὸς ποὺ ἐσωτερικὰ
ἀναγνωρίζει, ὅτι εἶναι ἐπιφορτισμένος νὰ πράξει ἐκεῖνο. ποὺ μπορεῖ στὸν χῶρο
αὐτό, ἐνατενίζει τὸ πρόβλημα τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. Στὸ σημεῖο αὐτὸ προσεγγίζει μιὰ
σφαίρα πέρα ἀπὸ τὶς φαντασιώσεις ἐκείνων ποὺ ὀνειρεύονται μιὰ ἁρμονικὴ ζωή, ἐπιτεύξιμη
μὲ τὴν δέουσα ὀργάνωση τοῦ κόσμου. Ἔρχεται ν ̓ ἀναγνωρίσει, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα
νὰ φαντάζεται ὅτι μπορεῖ νὰ ὑπάρξει μιὰ ὁρισμένη γνώση τῆς φύσης τῆς πολιτείας, οὔτε
ἀκόμη σὰν τὸ τεράστιο δημιούργημα ποὺ ἐκδηλώνεται μὲ τὴν μορφὴ τῆς νομιμότητας.
Στὴν ἀόρατη διαπλοκὴ τῶν ἀνθρώπινων δραστηριοτήτων καὶ τῆς ἀνθρώπινης θέλησης
τὸ ἄτομο, στὴν κατασκευή του, παραδίδεται στὴν ἱστορικὴ διεργασία ποὺ ἀποκαλύπτεται
στὴν ἄσκηση τῆς πολιτικῆς ἰσχύος, χωρὶς νὰ ἐποπτεύεται σὰν ἕνα σύνολο. Στὴν
σφαῖρα αὐτὴ τῶν ἀνθρώπινων ὑποθέσεων ἡ τυφλὴ βούληση, ἡ ἐμπαθὴς ἀγανάκτηση, ἡ ᾱνυπόμονη
ἐπιθυμία κατοχῆς χάνὀυν τὸ νόημά τους. Τίποτε δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἀποτελεσματικὸ
παρὰ ἡ ὑπομονή, ἡ πρόβλεψη, μιὰ περιορισμένη καὶ ἀποφασιστικὴ ἑτοιμότητα
γιὰ τὴν μελετώμενη παρέμβαση, ἡ περιεκτικὴ γνώση καὶ μιὰ συνειδητοποίηση τῶν γεγονότων,
ὅτι πέρα ἀπὸ τὴν καταναγκαστικὴ ἄμεση πραγματικότητα, ὁ ἄπειρος χῶρος τοῦ
δυνατοῦ ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένει ἀνοικτός: κάθετι ἄλλο, πέρα ἀπὸ αὐτό, εἶναι ἁπλῶς
ὀχλαγωγία, ὄλεθρος, δράση χωρὶς νόημα καὶ παραφορά. Στὴν ἀνικανότητα ὅμως αὐτὴ
εἶναι δυσκολότερο γιὰ τὸ ἄτομο νὰ κατακτήσει τὴν ἐλευθερία τῆς δράσης του καὶ νὰ τὴν
πραγματοποιήσει, ὅταν, ὅπως συμβαίνει σήμερα, ἡ αἰτία γιὰ αὐτὸ θεωρεῖται σὰν καθαρὴ
ἐκκοσμίκευση. Εἶναι δυσκολότερο νὰ τεθεῖ σὲ πράξη ἀπὸ μιὰν ἁπλὴ αἴσθηση ἐγκόσμιας
εὐθύνης σὲ θέματα πού, στὸ ἑξῆς, ἔχουν ἀφεθεῖ στὴν θεία ἐξουσία τῆς πολιτείας. Μιὰ προσπάθεια,
ποὺ μπορεῖ μόνο νὰ περιμένει τὴν ἀποτυχία, γίνεται μὲ πεπερασμένα βήματα γιὰ
τὴν ἀνακάλυψη ἑνὸς δρόμου μὲ ἄγνωστο σκοπό. Καί, ἐν τούτοις, ὁ σκοπὸς εἶναι ὁ τόπος
ποὺ θ ̓ ἀποκαλυφθεῖ μόνο σὲ ἀντίθεση μὲ τὶς μεθόδους ἐκλογικευμένης παροχῆς τῶν ἀναγκαίων
τῆς ζωῆς σ ̓ αὐτόν, πού, πέρα ἀπὸ κάθε τι, μπορεῖ νὰ σταθεροποιεῖ τὸ βλέμμα
του στὴν 'Ὑπέρβαση.
Εἶναι εὔκολο νὰ κἀτανοήσουμε, κατὰ συνέπεια, γιατὶ σχεδὸν ὅλοι μας ἀρνούμεθα
τὴν προσπάθεια. Ὁ μπολσεβικισμὸς καὶ ὁ φασισμὸς παρουσιάζονται σὰν εὐκολότερες
πιθανότητες. "Ας μάθομε ἀκόμη μιὰ φορὰ νὰ ὑπακούομε, χωρὶς νὰ ἐρευνοῦμε. "Ας μείνομε
ἱκανοποιημένοι μ ̓ ἕνα κατάλογο εὔκολων συνθημάτων. Ἐν τῶ μεταξύ, ἄς ἀφήσουμε
τὴν πράξη σὲ κάποιο παντοδύναμο ἅἄτομο ποὺ κατέλαβε τὰ ἡνία τῆςικυβέρνησης. Οἱ μορφὲς
αὐτὲς τῆς δικτατορίας εἶναι ὑποκατάστατα μιᾶς ἀληθινῆς ἐξουσίας ἐπιτυγχανόμενης
μὲ τὴν ἀποκήρυξη, ἀπὸ ὅλους μας σχεδόν, τοῦ δικαιώματος νὰ εἴμεθα οἱ ἴδιοι. Στὴν κατάσταση
τοῦ σύγχρονου κόσμου τὰ κράτη, ὅπου οἱ παραπάνω δυνατότητες διαφυγῆς δὲν
ἔχουν ἀκόμη υἱοθετηθεῖ, τὶς θεωροῦν σὰν πραγματικότητες ἄλλων κρατῶν ποὺ πρέπει νὰ
ἐκτιμήσουν, ἐνῶ στὴν ἐσωτερικὴ ζωὴ τῶν προηγμένων κρατῶν οἱ ἐν λόγω δυνατότητες
τοὺς ἀπειλοῦν σὰν αἰτήματα τῶν μαζῶν.
Ἢ ἑαυτότητα ὅμως ἀρχίζει μὲ τὴν ἀμηχανία ἐ ἐν ὄψει τοῦ πραγματικοῦ καὶ τοῦ δυνατοῦ.
Ἢ προσωπικὴ ζωὴ πάλλεται μὲ συμπάθεια γιὰ τὶς διεργασίες τοῦ σύγχρονου κόσμου