ἢ Η ΚΝΗΣΙΣΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΤΣΟΣ: Ἡ ζωὴ σὲ ἀπόσταση (Στοχασμοῦ, ̓Αθήνα 1985. Εἶναι ἐλπίδα, χαρά, νὰ βρίσκεις μέσα σ ̓ ἕνα βιβλίο τὸ ἀπόσταγμα τῆς ζωῆς ἑνὸς ὁρειβάτη τοῦ πνεύματος, ποὺ δίνει τὶς ἔσχατες μάχες μιᾶς ὁδυνηρῆς ἀλλὰ καὶ τόσο ὡραίας πνευματικῆς ἀνάβασης. Σκέπτομαι. Τίποτα ἄλλο δὲν μὲ ὁδηγοῦν νὰ κάνω οἱ στοχασμοὶ σου, Κωνσταντῖνε Τσάτσο. Ὅταν πορεύεσαι τὸν ἀνηφορικὸ δύσκολο πνευματικὸ δρόμο, προσπαθῶντας νὰ πιάσεις μὲ τὰ χέρια σου τὴν κορφὴ καὶ νὰ χαρεῖς τὴν ἀπέραντη θέα τοῦ κόσμου, ποὺ σοῦ ἔκρυβε τὸ βουνό, πρέπει νὰ σοῦ εἶναι ἀδιάφορο ἄν σ ̓ αὐτὴ τὴν πορεία ἀπέκτησες θεατές, χειροκροτητές, ἐχθρούς, φίλους ἤ ἀκόμη πέρασαν δίπλα σου ἄλλοι, ποὺ τώρα βρίσκονται μπροστὰ ἤ ἄλλοι ποὺ ἔστησαν πρὶν ἀπὸ σένα τὴν σημαία τους στὸ ἜΡβερεστ. Αὐτός ὁ ἀνηφορικὸς δύσκολος δρόμος εἶναι ἀνταμοιβή!Σ ̓ αὐτὸ τὸ δρόμο, μοναδικὴ σκέψη ν ̓ ἀντέξεις καὶ ν ̓ ἀνεβεῖς. Πόση χαρὰ σοῦ δίνει τότε ἕνα πεζούλι, μιὰ ἰσιάδα, ἕνα σκαλοπάτι, σὰν τεῖχος κάστρου, ποὺ ἔκλεινε τὸ πέρασμα καὶ βυθίζονταν στὶς ἀπύθμενες δειράδες τοῦ βουνοῦ. Ἕνα σκαλοπάτι εἶναι τὸ ἔργο, ποὺ πρέπει ν ̓ ἀφήσεις βοήθημα στὸ δρόμο τὸν ἀτελεύτητο, τὸν ἀνηφορικό, τοῦ σκοποῦ ποὺ ταιριάζει στὴν ἀνθρώπινη παρουσία. - Προχωρᾶς πετῶντας συνεχῶς ἀπὸ πάνω σου τὰ ὰ βοηθήματα, ποὺ νόμιζες πὼς θὰ στηρίξουν τὰ πόδια σου, τὴ ζωή σου, σὲ τούτη τὴν ἀνάβαση. Θὰ τὰ βροῦν οἱ ἄλλοι, οἱ ἑπόμενοι, διατηρημένα στοὺς πάγους καὶ θὰ γράψουν δυὸ λόγια... στὸ δικό τους ἡμερολόγιο. Τὸ ἄγνωστο ἔρχεται, ἡ κορυφὴ φαίνεται ν ̓ ἀσπαίρει μέσα στὸ φῶς. Καὶ ἐσύ, Κωνσταντῖνε Τσάτσο, μὲ μοναδικὸ πιὰ βοήθημα τὸ ἀπόσταγμα ποὺ θερμαίνει τοὺς κόρφους σου, ξεσκούφωτος, κάτασπρος σὰν τὸν χιόνι, ποὺ ἀντικρύζεις τυφλωμένος ἀπ ̓ τὴν μαρμαρυγή, φτάνειξδ!.. Εἶναι ἄραγε ἆνταμοιβὴ ἡ θέα τοῦ ἄπειρου κόσμου; Εἶναι ἀνταμοιβῆ ν ̓ ἀνεβαίνεις, ν ̓ ἀνεβαίνεις; « ̓Ηθος ἀνθρώπῳ δαίμων». Μειδίασε, στοχαστή, ἄφησες, γιὰ νὰ εἶσαι βέβαιος, ἕνα σκαλοπάτι! Αὐτὸ τὸ μειδίαμα εἶναι ἣ ἀνταμοιβή. Η. Λ. Τδατσόμδιρος --