ἢ Η ΚΝΗΣΙΣΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΤΣΟΣ: Ἡ ζωὴ σὲ ἀπόσταση (Στοχασμοῦ, ᾿Αθήνα 1985. Εἶναι ἐλπίδα, χαρά, νὰ βρίσκεις µέσα σ᾽ ἕνα βιβλίο τὸ ἀπόσταγμα τῆς ζωῆς ἑνὸς ὁρειβάτη τοῦ πνεύματος, ποὺ δίνει τὶς ἔσχατες μάχες μιᾶς ὁδυνηρῆς ἀλλὰ καὶ τόσο ὡραίας πνευματικῆς ἀνάβασης. Σκέπτοµαι. Τίποτα ἄλλο δὲν μὲ ὁδηγοῦν νὰ κάνω οἱ στοχασμοὶ σου, Κωνσταντῖνε Τσάτσο. Ὅταν πορεύεσαι τὸν ἀνηφορικὸ δύσκολο πνευματικὸ δρόµο, προ- σπαθῶντας νὰ πιάσεις μὲ τὰ χέρια σου τὴν κορφὴ καὶ νὰ χαρεῖς τὴν ἀ- πέραντη θέα τοῦ κόσμου, ποὺ σοῦ ἔκρυβε τὸ βουνό, πρέπει νὰ σοῦ εἶναι ἀδιάφορο ἄν σ᾽ αὐτὴ τὴν πορεία ἀπέκτησες θεατές, χειροκροτητές, ἐ- χθρούς, φίλους ἤ ἀκόμη πέρασαν δίπλα σου ἄλλοι, ποὺ τώρα βρίσκον- ται μπροστὰ ἤ ἄλλοι ποὺ ἔστησαν πρὶν ἀπὸ σένα τὴν σημαία τους στὸ ἜΡβερεστ. Αὐτός ὁ ἀνηφορικὸς δύσκολος δρόμος εἶναι ἀνταμοιβή!- Σ᾽ αὐτὸ τὸ δρόμο, μοναδικὴ σκέψη ν᾿ ἀντέξεις καὶ ν᾿ ἀνεβεῖς. Πό- ση χαρὰ σοῦ δίνει τότε ἕνα πεζούλι, μιὰ ἰσιάδα, ἕνα σκαλοπάτι, σὰν τεῖ- χος κάστρου, ποὺ ἔκλεινε τὸ πέρασμα καὶ βυθίζονταν στὶς ἀπύθμενες δειράδες τοῦ βουνοῦ. Ἕνα σκαλοπάτι εἶναι τὸ ἔργο, ποὺ πρέπει ν᾿ ἀφήσεις βοήθημα στὸ δρόμο τὸν ἀτελεύτητο, τὸν ἀνηφορικό, τοῦ σκοποῦ ποὺ ταιριάζει στὴν ἀνθρώπινη παρουσία. - Προχωρᾶς πετῶντας συνεχῶς ἀπὸ πάνω σου τὰ ὰ βοηθήματα, ποὺ νόµιζες πὼς θὰ στηρίξουν τὰ πόδια σου, τὴ ζωή σου, σὲ τούτη τὴν ἀνά- βαση. Θὰ τὰ βροῦν οἱ ἄλλοι, οἱ ἑπόμενοι, διατηρημένα στοὺς πάγους καὶ θὰ γράψουν δυὸ λόγια... στὸ δικό τους ἡμερολόγιο. Τὸ ἄγνωστο ἔρ- χεται, ἡ κορυφὴ φαίνεται ν᾿ ἀσπαίρει µέσα στὸ φῶς. Καὶ ἐσύ, Κωνσταν- τῖνε Τσάτσο, μὲ μοναδικὸ πιὰ βοήθημα τὸ ἀπόσταγμα ποὺ θερμαίνει τοὺς κόρφους σου, ξεσκούφωτος, κάτασπρος σὰν τὸν χιόνι, ποὺ ἀντι- κρύζεις τυφλωμένος ἀπ᾽ τὴν μαρμαρυγή, φτάνειξδ!.. Εἶναι ἄραγε ἆντα- μοιβὴ ἡ θέα τοῦ ἄπειρου κόσμου; Εἶναι ἀνταμοιβῆ ν᾿ ἀνεβαίνεις, ν᾿ ἀνε- βαίνεις; «᾿Ηθος ἀνθρώπῳ δαίμων». Μειδίασε, στοχαστή, ἄφησες, γιὰ νὰ εἶσαι βέβαιος, ἕνα σκαλοπά- τι! Αὐτὸ τὸ μειδίαμα εἶναι ἣ ἀνταμοιβή. Η. Λ. Τδατσόμδιρος --