ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κα. ΒΛΑΧΟΣ (τῆς ̓Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) «Δημοκρατία τῶν μαζῶν»: ἣ πιὸ ἀπατηλὴ μορφὴ κατάργησης τῆς Δημοκρατίας Ἢ δημοκρατία προὐποθέτει τῇ συμμετοχὴ τοῦ Λαοῦ στὴ διαμόρφωση, τὴν υἱοθέτηση καὶ ἐφαρμογὴ τῶν πολιτικῶν ἀποφάσεων. Ὃ τρόπος αὐτῆς τῆς συμμετοχῆς μπορεῖ νὰ διαφέρει, ἀνάλογα μὲ ποικίλλοντες παράγοντες καὶ ὄρους, ὅπως τὸ μέγεθος τῆς Χώρας καὶ τοῦ πληθυσμοῦ, τὸ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο, τὰ τεχνικὰ καὶ ἐπικοινωνιακὰ μέσα κλπ. "Ὅμως, δημοκρατία χωρὶς ἕνα εἶδος ἤ ἕνα βαθμὸ συμμετοχῆς τοῦ Λαοῦ δὲν εἶναι νοητή. Τὸ ρῆμα συμμετέχω σημαίνει, ὡστόσο, μετέχω (Εγώ) μαζὶ μὲ τοὺς ἼΑλλους σὲ ἕνα κοινὸ ἔργο. Τὸ ̓Εγώ, ἡ ἀτομικότητα, ὁ ἄνθρωπος σὰν αὐθύπαρκτη, προικισμένη μὲ αὐτοσυνείδηση ὕπαρξη εἶναι ἐκεῖνο ποὺ διακρίνει τὸ Λαό, ὡς κεντρικὴ πολιτικὴ ἔννοια, ἀπὸ τὴ μάζα, ὡς ἀγέλη, δηλαδὴ ὡς ἀδιαφοροποίητη ὁμαδικὴ συνείδηση, ὅπως αὐτὴ ἐμφανίζεται στὰ κατώτερα ζωϊκὰ εἴδη. Αὐθυπαρξία τοῦ ἀτόμου -- αὐτὸ πρέπει νὰ τονισθεῖ -- δὲν σημαίνει ὁπωσδήποτε ὅτι ὁ Λαὸς ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἀτομικὲς ὑπάρξεις ποὺ μονόπλευρα εἶναι στραμμμένες πρὸς τὸν ἑαυτό τους. Αὐτὴ ἡ δῆθεν φιλελεύθερη ἀντίληψη τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ κράτους, ποὺ ἐπεκράτησε ἀπὸ τὸν δέκατο ἕβδομο αἰώνα καὶ ἐφεξῆς, εἶναι ἐσφαλμένη. 'Ο ἄνθρωπος γίνεται αὐθύπαρκτη ἀτομικότητα μέσα στὴν κοινωνία, μὲ τὴ βοήθεια πολλαπλῶν ἀνταλλαγῶν καὶ μὲ τὴ διαμόρφωση ἕνὸς κοινωνικοῦ ἔθους. Μὲ τὴ συνείδηση, ἀσφαλῶς, τοῦ ̓Εγώ, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴ συνείδηση τῆς διαφορᾶς μὲ τὸν “Αλλο ὡς ταυτότητας. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο ποὺ μεταβάλλει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ ἁπλῆ βιολογικὴ μονάδα σὲ πρόσωπο. Ὃ ̓Αριστοτέλης -- ἐπιστρέφουμε πάντα σ ̓ αὐτόν! --- διευκρίνισε κατὰ τρόπο ἀπολύτως σαφῆ αὐτὴ τὴ διάκριση, ταυτίζοντας οὐσιαστικὰ τὴν πολιτικὴ μὲ τὴ δημοκρατία καὶ τὴ δημοκρατία μὲ τὴν προσωὠωποκρατία καὶ τὸν ἀνθρωπισμο. 'Ὑπενθυμίζω, ἐδῶ τὰ λόγια του: «Διότι δὲν πολιτικὸν ὁ ἄνθρωπος ζῷον πάσης μελίττης καὶ παντὸς ἀγελαίου ζῴου μᾶλλον, δῆλον. Οὐδὲν γάρ, ὡς φαμέν, μάτην ἡ φύσις ποιεῖ" λόγον δὲ μόνον ἄνθρωπος ἔχει τῶν ζῴων" ἡ μὲν οὖν φωνὴ τοῦ λυπηροῦ καὶ ἡδέος ἐστὶ σημεῖον, διὸ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει ζῴοις" μέχρι γάρ τοῦτο ἡ φύσις αὐτῶν ἐλήλυθε, τοῦ ἔχειν αἴσθησιν λυπηροῦ καὶ ἡδέος καὶ ταῦτα σημαίνειν ἀλλήλοις" ὁ δὲ λόγος ἐπὶ τῷ δηλοῦν ἐστι συμφέρον καὶ τὸ βλαβερόν, ὥστε καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον" τοῦτο γάρ πρὸς τἄλλα ζῷα τοῖς ἀνθρώποις ἴδιον, τὸ μόνον ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ καὶ δικαίου καὶ ἀδίκου καὶ τῶν ἄλλων αἴσθησιν ἔχειν" ἡ δὲ τούτων κοινωνία ποιεῖ οἱκίαν καὶ πόλιν. Καὶ πρότερον δὴ τῇ φύσει πόλις ἢ οἰκία καὶ ἕκαστος ἡμῶν ἐστίν" τὸ γάρ ὅλον πρότερον ἀναγκαῖον εἶναι τοῦ μέρους...»(0. Παρέθεσα τὸ μακρὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα τῶν Πολιτικῶν, ἐπειδὴ ἐμπεριέχει ταυτόχρονα τὴν ἐπιβεβαίωση τῆς κοινωνικότητας τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν ἐπιβεβαίωση τῆς αὐθυπαρξίας του ὡς λογικοῦ καὶ ἠθικοῦ ὄντος. Πρᾶγμα ποὺ θὰ ἐπιτρέψει, ὡς γνωστό, στὸ Σταγειρίτη νὰ ὁρίσει στὴ συνέχεια τὸν πολίτη μὲ τὸ κρι- (1) Πολιτικῶν, Α 1253 α 10.-13..