ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κα. ΒΛΑΧΟΣ (τῆς ᾿Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν) «Δημοκρατία τῶν μαζῶν»: ἣ πιὸ ἀπατηλὴ μορφὴ κατάργησης τῆς Δημοκρατίας Ἢ δημοκρατία προὐποθέτει τῇ συμμετοχὴ τοῦ Λαοῦ στὴ διαµόρφωση, τὴν υἱοθέτηση καὶ ἐφαρμογὴ τῶν πολιτικῶν ἀποφάσεων. Ὃ τρόπος αὐτῆς τῆς συµ- μετοχῆς μπορεῖ νὰ διαφέρει, ἀνάλογα μὲ ποικίλλοντες παράγοντες καὶ ὄρους, ὅ- πως τὸ μέγεθος τῆς Χώρας καὶ τοῦ πληθυσμοῦ, τὸ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο, τὰ τε- χνικὰ καὶ ἐπικοινωνιακὰ µέσα κλπ. "Ὅμως, δημοκρατία χωρὶς ἕνα εἶδος ἤ ἕνα βαθμὸ συμμετοχῆς τοῦ Λαοῦ δὲν εἶναι νοητή. Τὸ ρῆμα συμμετέχω σηµαίνει, ὡστόσο, µετέχω (Εγώ) μαζὶ μὲ τοὺς ἼΑλλους σὲ ἕνα κοινὸ ἔργο. Τὸ ᾿Εγώ, ἡ ἀτομικότητα, ὁ ἄνθρωπος σὰν αὐθύπαρκτη, προι- κισµένη μὲ αὐτοσυνείδηση ὕπαρξη εἶναι ἐκεῖνο ποὺ διακρίνει τὸ Λαό, ὡς κεντρι- κὴ πολιτικὴ ἔννοια, ἀπὸ τὴ μάζα, ὡς ἀγέλη, δηλαδὴ ὡς ἀδιαφοροποίητη ὁμαδι- κὴ συνείδηση, ὅπως αὐτὴ ἐμφανίζεται στὰ κατώτερα ζωϊκὰ εἴδη. Αὐθυπαρξία τοῦ ἀτόμου -- αὐτὸ πρέπει νὰ τονισθεῖ -- δὲν σηµαίνει ὁπωσδή- ποτε ὅτι ὁ Λαὸς ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἀτομικὲς ὑπάρξεις ποὺ µονόπλευρα εἶναι στραμμµένες πρὸς τὸν ἑαυτό τους. Αὐτὴ ἡ δῆθεν φιλελεύθερη ἀντίληψη τῆς κοι- νωνίας καὶ τοῦ κράτους, ποὺ ἐπεκράτησε ἀπὸ τὸν δέκατο ἕβδομο αἰώνα καὶ ἐ- φεξῆς, εἶναι ἐσφαλμένη. 'Ο ἄνθρωπος γίνεται αὐθύπαρκτη ἀτομικότητα µέσα στὴν κοινωνία, μὲ τὴ βοήθεια πολλαπλῶν ἀνταλλαγῶν καὶ μὲ τὴ διαμόρφωση ἕ- νὸς κοινωνικοῦ ἔθους. Μὲ τὴ συνείδηση, ἀσφαλῶς, τοῦ ᾿Εγώ, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴ συ- νείδηση τῆς διαφορᾶς μὲ τὸν “Αλλο ὡς ταυτότητας. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο ποὺ μεταβάλλει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ ἁπλῆ βιολογικὴ µονάδα σὲ πρόσωπο. Ὃ ᾿Αριστοτέλης -- ἐπιστρέφουμε πάντα σ᾽ αὐτόν! --- διευκρίνισε κατὰ τρό- πο ἀπολύτως σαφῆ αὐτὴ τὴ διάκριση, ταυτίζοντας οὐσιαστικὰ τὴν πολιτικὴ μὲ τὴ δημοκρατία καὶ τὴ δημοκρατία μὲ τὴν προσωὠωποκρατία καὶ τὸν ἀνθρωπισμο. 'Ὑπενθυμίζω, ἐδῶ τὰ λόγια του: «Διότι δὲν πολιτικὸν ὁ ἄνθρωπος ζῷον πάσης μελίττης καὶ παντὸς ἀγελαίου ζῴου μᾶλλον, δῆλον. Οὐδὲν γάρ, ὡς φαμέν, μάτην ἡ φύσις ποιεῖ" λόγον δὲ μόνον ἄνθρωπος ἔχει τῶν ζῴων" ἡ μὲν οὖν φωνὴ τοῦ λυπηροῦ καὶ ἡδέος ἐστὶ σημεῖον, διὸ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει ζῴοις" μέχρι γάρ τοῦτο ἡ φύσις αὐτῶν ἐλήλυθε, τοῦ ἔ- χειν αἴσθησιν λυπηροῦ καὶ ἡδέος καὶ ταῦτα σημαίνειν ἀλλήλοις" ὁ δὲ λόγος ἐπὶ τῷ δηλοῦν ἐστι συμφέρον καὶ τὸ βλαβερόν, ὥστε καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον" τοῦτο γάρ πρὸς τἄλλα ζῷα τοῖς ἀνθρώποις ἴδιον, τὸ μόνον ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ καὶ δι- καίου καὶ ἀδίκου καὶ τῶν ἄλλων αἴσθησιν ἔχειν" ἡ δὲ τούτων κοινωνία ποιεῖ οἱ- κίαν καὶ πόλιν. Καὶ πρότερον δὴ τῇ φύσει πόλις ἢ οἰκία καὶ ἕκαστος ἡμῶν ἐστίν" τὸ γάρ ὅλον πρότερον ἀναγκαῖον εἶναι τοῦ µέρους...»(0. Παρέθεσα τὸ μακρὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα τῶν Πολιτικῶν, ἐπειδὴ ἐμπεριέχει ταυτόχρονα τὴν ἐπιβεβαίωση τῆς κοινωνικότητας τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν ἐπιβε- βαίωση τῆς αὐθυπαρξίας του ὡς λογικοῦ καὶ ἠθικοῦ ὄντος. Πρᾶγμα ποὺ θὰ ἐπι- τρέψει, ὡς γνωστό, στὸ Σταγειρίτη νὰ ὁρίσει στὴ συνέχεια τὸν πολίτη μὲ τὸ κρι- (1) Πολιτικῶν, Α 1253 α 10.-13..