ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΟΥΔΑΤΚΟΤΗΊΤΑ ̓Αναπαντώντας στὸν κ. Γιῶργο Δέπο, ὁ κ. Γιάννης Ζωγράφος μᾶς ἀπέστειλε καὶ δεύτερη ἐπιστολὴ ἀναφερόμενη στὸ θέμα Ελληνικότητα -Ιουδαϊκότητα [4αυλός, τεῦχος 49 (Ἰανουάριος 1986), σ. 2571], τὴν ὁποία δημοσιεύουμε κατωτέρω μαζί μὲ τὴν δεύτερη ἀνασκευή τοῦ κ. Π. Δέπου. Ἢ δεύτερη ἐπιστολὴ τοῦ κ. Γ. Ζωγράφου ̓Αθήνα 5-2-Ι1986 Κύριε Διευθυντά, Ὑπὸ τὴν προὐπόθεση ὅτι συμφωνεῖ καὶ ὁ «Δαυλός», τῶν στηλῶν τοῦ ὁποίου κάνουμε κατάχρηση, ἀπαντῶ στὰ οὐσιωδέστερα ἐρωτήματα ποὺ μοῦ ἀπηύθυνε ὁ κ. Γ. Δέπος στὸ τεῦχος 49, ὅπως ἔχω ὑποχρέωση. Μπορεῖ νὰ ἀπεκάλεσα στὴν ἐπιστολή μου τὸ ἔλλογο στοιχεῖο τῆς ἑλληνικῆς κοσμοθεωρίας «εἰδοποιὸ διαφορά» της, μιὰ κι αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸ ἰδιαίτερο χαρακτηριστικό της. Δὲν τὸ ἀπεκάλεσα ὅμως ἐγὼ καί «κύριο» (δηλ. ποιοτικὰ πρῶτο), ἀλλὰ μόνο ὃ κ. Γ. Δ., ἐνῶ ἐγὼ ἕκανα ἁπλῶς ἀναφορὰ στὸν δικό του χαρακτηρισμό. Οἱ λόγοι γιὰ τοὺς ὁποίους ἐπιμένω σ ̓ αὐτὸν τὸν διαχωρισμὸ θέσεων εἶναι δύο. Ὃ πρῶτος, εἶναι ἡ ἄποψή μου πὼς ὁ νοητικὸς λόγος δὲν ἦταν σὲ ὅλα ἐπιτυχέστερος ἀπὸ τὸν ποιητικὸ καὶ τὸν εἰκαστικὸ λόγο τῶν ἀρχαίων. Λ.χ. εἶναι γνωστὸ ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐμφάνιση τοῦ νοητικοῦ γνωστικοῦ λόγου μὲ τοὺς Προσωκρατικοὺς (δηλ. τῆς αὐτοδύναμης γνώσης, ποὺ δὲν στηρίζεται στὸ δόγμα καὶ στὴν αὐθεντία) οἱ ἀρχαῖοι δὲν ἕπαψαν ποτὲ νὰ παραπέμπουν γιὰ τὴν ἀπόδειξη τῆς ἀλήθειας τῶν ἀπόψεων καὶ τῶν πράξεὠν τους στὸν "Όμηρο. Δηλαδὴ στὴν ποίηση. Εἶναι ἐξ ἄλλου γνωστὸ ὅτι στὴν ὀντολογική, ἀλλὰ καὶ στὴν ψυχολογικὴ ἀκόμα, γνώση τοῦ ̓ ̓Ανθρώπου ἡ τραγωδία εἶχε μεγαλύτερες ἐπιτυχίες ἀπὸ τὴν ἀνάλογη φιλοσοφικὴ ἔρευνα. Κι αὐτὸ τὸ τελευταῖο τὸ εἶχε παραδεχθεῖ καὶ ὁ, ἀπὸ καμμία ἄποψη ̓Ιουδαϊκόφρων Ε. Π. Παπανοῦτσος. Παρ’ ὅτι, ὡς ὑπαρξιστής, ὁ Χάϊντεγγερ δὲν μετράει γιὰ τὸν κ. Γ. Δ., ἀναφέρω τὴ γνώμη του, κατὰ τὴν ὁποία κανένας φιλοσοφικὸς ὁρισμὸς τοῦ ἀνθρώπου δὲν συγκρίνεται μὲ τὴν ἀπόδοση τῆς οὐσίας του μέσα στὸ πρῶτο χορικὸ τῆς « ̓Αντιγόνης». Ὃ δεύτερος λόγος τοῦ πιὸ πάνω διαχωρισμοῦ τῆς θέσης μου εἶναι τὸ ὅτι ὁ κ. Γ. Δ., πιστεύοντας πὼς τὸ ἔλλογο στοιχεῖο ἔχει μιά τόσο τέραστια προτεραιότητα ἀπὸ τὰ ἄλλα στοιχεῖα τῆς ἑλληνικῆς κοσμοαντίληψης, εἶχε προβεῖ στὸ ἄρθρο του στὴν τολμηρή δήλωση, ὅτι πρὶν ἐμφανισθεῖ ὁ λόγος(όον μὲ δον αἰώνα π.Χ.) ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἦταν «ζῶα». Δηλαδὴ ζῶον ὁ Ὅμηρος, ζῷα καὶ οἱ συντάκτες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. "Ας εἶναι καί... χαλάλι του, τοῦ κ. Γ. Δ. ὅπως λέει κι ὁ λαός μας. ̓Αλλὰ ἄς ἔρθουμε στὸ κυριότερο ἐρώτημα τοῦ κ. Γ. Δ., ποὺ εἶναι τὸ τὶ ἐννοῶ μὲ τὴν λέξη «λογοκρατία» καὶ γιατὶ τὴν διἀ κρίνω σὲ ἀρχαιοελληνικὴ καὶ δυτικοευρῶπαϊκή. Εἶναι γνωστό, ὅτι ἣ ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα εἶναι ἐκείνη ποὺ ἔβγαλε τὸν νοητικὸ «λόγο» στὴ σκηνὴ τοῦ παγκόσμιου πνεύματος κι ἕτσι ἣ φιλοσοφία της, ὁ φορέας τοῦ λόγου, μπορεῖ νὰ ὀνομασθεῖ λογοκρατική. ̓Επειδὴ ὅμως ὁ ὅρος, ὅταν ἐκφέρεται περιέχει συνήθως μία μεμπτικὴ χροιά, τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία μόνο κύκλοι γνήσια θρησκευομένων ἤ ἐσωτεριστῶν θὰ τὴν ὀνομάζαν ἔτσι σήμερα. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ὁ ἀρχαῖος φιλοσοφικὸς λόγος, μπόρεσε νὰ θέσει ὑψηλοὺς σκοποὺς καὶ νὰ νοηματοδοτήσει, ἀπὸ τὴ σκοπιά του καὶ μὲ τὶς δυνάμεις του, τὴν ἀνθρώπινη ζωή καὶ πράξη, πέρα ἀπὸ τὴν συνεισφορά του στὴ θεμελίωση τῆς ἐπιστήμης, ἡ ὁποία τώρα πιὰ βρίσκεται στὸν κολοφώνα της. "Οπως εἶναι γνωστό, τὴ δεύτερη αὐτὴ προσφορά της ἡ Ἑλληνικὴ φιλοσοφία τὴν ἔκανε δυνατὴ μὲ τὸν ἐντοπισμὸ τῶν «ἐννοιῶν γένους» τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων τὶς ὁποῖες καὶ διέκρινε ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἴδια τὰ πράγματα. Τὴν πρώτη ὅμως, καὶ πνευματικὰ ἀνώτερη, προσφορά της τὴν πραγματοποίησε, ἐπειδὴ ἔθεσε ἀξιωματικὰ καὶ ὁρι-