ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΟΥΔΑΤΚΟΤΗΊΤΑ ᾿Αναπαντώντας στὸν κ. Γιῶργο Δέπο, ὁ κ. Γιάννης Ζωγράφος μᾶς ἀ- πέστειλε καὶ δεύτερη ἐπιστολὴ ἀναφερόμενη στὸ θέµα Ελληνικότητα -- Ιουδαϊκότητα [4αυλός, τεῦχος 49 (Ἰανουάριος 1986), σ. 2571], τὴν ὁποία δημοσιεύουμε κατωτέρω µαζί μὲ τὴν δεύτερη ἀνασκευή τοῦ κ. Π. Δέπου. Ἢ δεύτερη ἐπιστολὴ τοῦ κ. Γ. Ζωγράφου ᾿Αθήνα 5-2-Ι1986 Κύριε Διευθυντά, Ὑπὸ τὴν προὐπόθεση ὅτι συμφωνεῖ καὶ ὁ «Δαυλός», τῶν στηλῶν τοῦ ὁποίου κάνου- με κατάχρηση, ἀπαντῶ στὰ οὐσιωδέστερα ἐρωτήματα ποὺ μοῦ ἀπηύθυνε ὁ κ. Γ. Δέ- πος στὸ τεῦχος 49, ὅπως ἔχω ὑποχρέωση. Μπορεῖ νὰ ἀπεκάλεσα στὴν ἐπιστολή µου τὸ ἔλλογο στοιχεῖο τῆς ἑλληνικῆς κο- σµοθεωρίας «εἰδοποιὸ διαφορά» της, μιὰ κι αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸ ἰδιαίτερο χαρακτηρι- στικό της. Δὲν τὸ ἀπεκάλεσα ὅμως ἐγὼ καί «κύριο» (δηλ. ποιοτικὰ πρῶτο), ἀλλὰ µόνο ὃ κ. Γ. Δ., ἐνῶ ἐγὼ ἕκανα ἁπλῶς ἀνα- φορὰ στὸν δικό του χαρακτηρισμό. Οἱ λό- γοι γιὰ τοὺς ὁποίους ἐπιμένω σ᾽ αὐτὸν τὸν διαχωρισμὸ θέσεων εἶναι δύο. Ὃ πρῶτος, εἶναι ἡ ἄποψή µου πὼς ὁ νοη- τικὸς λόγος δὲν ἦταν σὲ ὅλα ἐπιτυχέστερος ἀπὸ τὸν ποιητικὸ καὶ τὸν εἰκαστικὸ λόγο τῶν ἀρχαίων. Λ.χ. εἶναι γνωστὸ ὅτι καὶ µε- τὰ τὴν ἐμφάνιση τοῦ νοητικοῦ γνωστικοῦ λόγου μὲ τοὺς Προσωκρατικοὺς (δηλ. τῆς αὐτοδύναμης γνώσης, ποὺ δὲν στηρίζεται στὸ δόγμα καὶ στὴν αὐθεντία) οἱ ἀρχαῖοι δὲν ἕπαψαν ποτὲ νὰ παραπέμπουν γιὰ τὴν ἀπόδειξη τῆς ἀλήθειας τῶν ἀπόψεων καὶ τῶν πράξεὠν τους στὸν "Όμηρο. Δηλαδὴ στὴν ποίηση. Εἶναι ἐξ ἄλλου γνωστὸ ὅτι στὴν ὀντολογική, ἀλλὰ καὶ στὴν ψυχολογι- κὴ ἀκόμα, γνώση τοῦ ᾿᾽Ανθρώπου ἡ τραγω- δία εἶχε μεγαλύτερες ἐπιτυχίες ἀπὸ τὴν ἀ- νάλογη φιλοσοφικὴ ἔρευνα. Κι αὐτὸ τὸ τε- λευταῖο τὸ εἶχε παραδεχθεῖ καὶ ὁ, ἀπὸ καμ- μία ἄποψη ᾿Ιουδαϊκόφρων Ε. Π. Παπανοῦ- τσος. Παρ’ ὅτι, ὡς ὑπαρξιστής, ὁ Χάϊντεγ- γερ δὲν μετράει γιὰ τὸν κ. Γ. Δ., ἀναφέρω τὴ γνώμη του, κατὰ τὴν ὁποία κανένας φι- λοσοφικὸς ὁρισμὸς τοῦ ἀνθρώπου δὲν συγ- κρίνεται μὲ τὴν ἀπόδοση τῆς οὐσίας του µέσα στὸ πρῶτο χορικὸ τῆς «᾿Αντιγόνης». Ὃ δεύτερος λόγος τοῦ πιὸ πάνω διαχω- ρισμοῦ τῆς θέσης µου εἶναι τὸ ὅτι ὁ κ. Γ. Δ., πιστεύοντας πὼς τὸ ἔλλογο στοιχεῖο ἔ- χει µιά τόσο τέραστια προτεραιότητα ἀπὸ τὰ ἄλλα στοιχεῖα τῆς ἑλληνικῆς κοσµοαν- τίληψης, εἶχε προβεῖ στὸ ἄρθρο του στὴν τολμηρή δήλωση, ὅτι πρὶν ἐμφανισθεῖ ὁ λό- γος(όον μὲ δον αἰώνα π.Χ.) ὅλοι οἱ ἄνθρω- ποι ἦταν «ζῶα». Δηλαδὴ ζῶον ὁ Ὅμηρος, ζῷα καὶ οἱ συντάκτες τῆς Παλαιᾶς Διαθή- κης. "Ας εἶναι καί... χαλάλι του, τοῦ κ. Γ. Δ. ὅπως λέει κι ὁ λαός μας. ᾿Αλλὰ ἄς ἔρθουμε στὸ κυριότερο ἐρώτη- μα τοῦ κ. Γ. Δ., ποὺ εἶναι τὸ τὶ ἐννοῶ μὲ τὴν λέξη «λογοκρατία» καὶ γιατὶ τὴν δια- ᾿ κρίνω σὲ ἀρχαιοελληνικὴ καὶ δυτικοευρῶ- παϊκή. Εἶναι γνωστό, ὅτι ἣ ἑλληνικὴ ἀρ- χαιότητα εἶναι ἐκείνη ποὺ ἔβγαλε τὸν νοη- τικὸ «λόγο» στὴ σκηνὴ τοῦ παγκόσμιου πνεύματος κι ἕτσι ἣ φιλοσοφία της, ὁ φορέ- ας τοῦ λόγου, μπορεῖ νὰ ὀνομασθεῖ λογο- κρατική. ᾿Επειδὴ ὅμως ὁ ὅρος, ὅταν ἐκφέ- ρεται περιέχει συνήθως μία μεμπτικὴ χροιά, τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία μόνο κύ- κλοι γνήσια θρησκευομένων ἤ ἐσωτερι- στῶν θὰ τὴν ὀνομάζαν ἔτσι σήμερα. Τὸ γε- γονὸς εἶναι ὅτι ὁ ἀρχαῖος φιλοσοφικὸς λό- γος, μπόρεσε νὰ θέσει ὑψηλοὺς σκοποὺς καὶ νὰ νοηματοδοτήσει, ἀπὸ τὴ σκοπιά του καὶ μὲ τὶς δυνάμεις του, τὴν ἀνθρώπινη ζωή καὶ πράξη, πέρα ἀπὸ τὴν συνεισφορά του στὴ θεμελίωση τῆς ἐπιστήμης, ἡ ὁποία τώ- ρα πιὰ βρίσκεται στὸν κολοφώνα της. "Ο- πως εἶναι γνωστό, τὴ δεύτερη αὐτὴ προ- σφορά της ἡ Ἑλληνικὴ φιλοσοφία τὴν ἔκα- νε δυνατὴ μὲ τὸν ἐντοπισμὸ τῶν «ἐννοιῶν γένους» τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων τὶς ὁ- ποῖες καὶ διέκρινε ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἴδια τὰ πράγματα. Τὴν πρώτη ὅμως, καὶ πνευµατι- κὰ ἀνώτερη, προσφορά της τὴν πραγµατο- ποίησε, ἐπειδὴ ἔθεσε ἀξιωματικὰ καὶ ὁρι-