Σ.Γ.Γ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΣ ΙΘΑΚΕΣ: ἢ καβαφικὴ (3) (4η συνέχεια) “Ὅ,τι ὃ Καβάφης δὲν πέτυχε μὲ τὰ ποιήματα ποὺ ἀναφέραμε προλαβόντως (Δαυλός, 47), θὰ τὸ ἐπετύγχανε μὲ τὴ μαγικὴ λέξιν «Ἰθάκη». Μὲ τὴν μεταφυσικῆς ὑποβολῆς λέξιν, ποὺ θὰ γίνονταν καὶ τίτλος τοῦ πιὸ προσιτοῦ!, τοῦ πιὸ οἰκείουΣ ποιήµατός του (μεταξὺ τῶν... φιλοσοφικῶν -- ποῦ βρέθηκε ἣ ...φιλοσοφία, ἄλλο καπέλο)3! Θὰ τὸ ἐπετύγχανε, λέγω, μὲ τὴν λέξιν ἔρεισμα, μὲ τὴν λέξιν ἀνοχέα. Μὲ τὴ λέξιν ποὺ πάνω της θὰ οἰκοδομοῦ- σε τὸ πιὸ δόλια παραπλανητικὸ «στόρυ» τῆς παγκόσμιας γραμματείας: τὴ δῆθεν φιλοσοφικὴ4 ἐπισήμανσι δυνατότητας ἄρσης στὸ ἐπίπεδο τοῦ ἰδανικοῦ», ἐνῷ βιώνεται ἢ ἐπιλεκτικὴ προτίμησις στὴνό ζεῦξι μὲ τὰ πά θη7 .--- δηλαδὴ ὃ ἐκ δια- μέτρου ἀντίθετος πρὸς τὸ ἰδανικό, σκοπός!... Θὰ τονισθεῖ ἰδιαίτερα, πὼς ὃ Καβάφης ἦταν ὃ ποιητικότατα σχολαστικὸς τεχνουρ- γὸς τῶν εὐτυχισμένων προσβάσεων: τόσο στὸν θετικὸ ὅσο καὶ στὸν ἀρνητικὸ λόγο του ἐ- πεστράτευε περίτεχνους τρόπους πειθοῦς. Καίτοι ἐξέμαθε τὴν ἑλληνικὴ πολὺ καθυστερη- μένα, εἶναι γνωστὸ πὼς παθαίνονταν μὲ τὴ γλῶσσα -- δηλαδὴ μὲ τὸ «ὄνομα», δηλαδη μὲ τὴ λέξιν. (Ὑπενθυμίζεται πὼς δίχως τὴν εὐτυχῆ διευθέτησι εὐτυχῶν ἀντλημάτων ἀπ᾽ τὴν γλῶσσα, δὲν συγκροτεῖται λόγος πρωτεύων (συγκλονιστικὸ τὸ ποιητικὸν γεγονός...) - ὑπ ὄψιν: «ἀρχὴ δὲ σοφίας ὀνομάτων (λέξεων) ἐπίσκεψις», «ἡ πτωχεία τοῦ πνευματικοῦ ἐσωτερικοῦ κόσμου συνεπάγεται τὴν πτωχείαν τοῦ λεξιλογίου» (Φ. Κόντογλου), «τὰ ὅρια τῆς γλώσσας μου εἶναι τὰ ὅρια τοῦ κόσμον μου», «ἀποδεδειγμένως, γνωρίζουμε μόνον τὰ πράγματα ποὺ ὀνομάζουμε», «ἔχουμε τὸ ἀνάστημα τοῦ λεξιλογίου μας» κ.ἄ.π.). Εἶναι γνωστό, λέγω, πὼς ἣ θαυμαστὴ «στιχοποιία» του (Καβάφη) ἑδράζεται πρωτίστως μὲν στὴν εὐτυχισμένη ἐπιλογὴν γλώσσας, δευτερευόντως δὲ σὲ μεγαλόπνοες ὄντως συλλή- ψεις! (Ἐλπίζω νὰ μὴν εἶναι πολὺ ἀργά, ὅταν θ᾽ ἀρχίσω ἀνταποκρινόμενος στὴν ἀνάγκην καταγραφῆς καὶ ἀνάπτυξης ὅσων βεβαιώνουν μεγάλον πράγματι τὸν ᾿Αλεξανδρινὸ --- ἐν- νοῶ μιὰν ἐμπερίστατη, τεκμηριωμένη καὶ πειστικὴ κατάδειξιν τῆς ποιητικῆς του μεγα- λωσύνης). Ὑπ᾽ αὐτὸ τὸ πρῖσμα λοιπὸνδ, ἣ λέξις. «Ἰθάκη» στεφάνωσε εὐδαιμονικὰ τὴν ἐκ µέ- ρους τοῦ Καβάφη ἐπίμονη ἀναζήτησιν ἑνὸς παγκοσµίας ἱερότητας συμβόλου! Αὐτοῦ, ποὺ θὰ τοῦ ἐπέτρεπε νὰ παραπλανήσει ὅλη τὴν (ὄχι καὶ τόσο) διανοούµενην ἀνθρωπότητα -- τὸν ἀναγνώστη. Νὰ τὴν παραπλανήσει, πώς, τάχα, δὲν ἐμποδίζει τὴ σκόπευσιν τοῦ ἁγνὰ κι ἄδολα ἐπαρκοῦς» ἢ ὕβρις, ἢ ἀνίερη κατοχὴ τοῦ περισσοῦ!ο δηλαδή, ἢ ἀκόρεστη, ἄλλως, χωρὶς ἐσωτερικὲς ἀναστολὲς λεηλασία καὶ σκύλευσις χώρου καὶ χρόνου! Νὰ τὴν παραπλανήσει, ἐπιμένω, πὼς τάχα εἶναι δυνατὸν νὰ σκοπεύεται: α) ἢ ἁρμονία-θειότης τῆς συμμετρίας !!--- ἐνῶ βιώνεται ἢ ἀλαζονεία τῆς ἀσυμ- μετρίας, β) ἣ συστολή, μετριοπάθεια, προσήνεια τῆς αὐτάρκειας --- ἐνῶ ὑπερβολή, πλε- ονεξία, ἀκρασία ἀπειλοῦν μὲ ἀνατίναξι (ἢ νέκρωῶσι) τὸν πλανήτη, Υ) ἢ κοινὴ μοῖρα τῶν ἀθώων -- ἐνῶ ὑπερβαίνονται τ ἀκραῖα ὅρια τῆς ύβρης!.. Μοῦ. φαίνεται, βλέπω τὸ σατανικὸ χαμόγελο τοῦ Καβάφη, ὅταν ἀνεκάλυπτε πὼς ὃ καινούργιος αὐτὸς καταλύτης, τὸ παγκόσμιας Ἱερότητας σύμβολο, τὸ ὄργανο, τὸ «ἔργα- λεῖος» μὲ τὸ ὁποῖον θὰ παραπλανοῦσε-ἑξαπατοῦσε τὸν ἀναγνώστη, ἢ πάνσεπτη ὁμηρικὴ Ἰθάκη-Πρότυπον!2, Ἰθάκη-Φθάσιμο (πού, αὐτονόητο, δὲν μπορεῖ νἆναι φθάσι- μο σέ... «κακό»!3, καὶ ποὺ ὃ Καβάφης θὰ κατεδείκνυε πόλον ἕλξεως, στὸν ὁποῖον, ἐρωτι- κὰ δῆθεν, ἀνταποκρίνονταν δραστηριότητες καὶ πολιτεία του...) προσφέρονταν ἰδανικά: καὶ γιὰ τὴ συγκάλυψιν τῶν σκοτεινῶν του προθέσεων, καί, ἀκολούθως, γιά τόν... ντενε- κὲ τῶν σκουπιδιῶν! "Ο,τι καθώς, στὴν πραγματικότητα, ἑνδιαφέροντα καὶ κατάφασις τοῦ Καβάφη ὄχι µόνον ὑπῆρχαν ἐπιλεκτικὰ ἀγκιστρωμένα στὴν ἕλξι ἐκ διαμέτρου ἀντίθετου (τοῦ ἰδανικοῦ) πόλου, ἤτοι τῆς Ἰθάκης-ΜΗ ΦΘΑΣΙΜΟ, τοῦ «ταξιδιοῦ», ἀλλὰ καὶ διεκηρύσσοντο συνιστῶντα πρότυπον δῆθεν πολιτείας (ὀρθῆς, ἔμφρονος, φιλοσοφη- μένης, ἀγαθῆς), θὰ ἔσωζε τὰ προσχήµατα ὄχι ἀκριβῶς ἡ Ἰθάκη, ἀλλὰ τό... ταξίδι πρὸς