Υ ΗΚΙΝΗΣΙΣΤΩΝΙΔΕΩΝ 3 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΕΒΙΤΣΗΣ, Φιλοσοφία καὶ Θρησκεία (ἔκδοση τοῦ Ἱδρύματος «Γουλανδρῆ - Χόρν», ̓Αθήνα 1985). Ἕνα ἵδρυμα, πέντε δμιλίες μὲ γενικὸ τίτλο «Φιλοσοφία καὶ Θρησκεία» καὶ ἕνας ὁμιλητής, ὃ Χρῆστος Μαλεβίτσης, ἐμφανίζονται ἀπὸ κοινοῦ στὸ βιβλίο αὐτό, ποὺ μᾶς ἀπέστειλαν στὸ «Δ αυλό», σὰν ἕνα δεῖγμα τῆς δραστηριότητας τόσο τοῦ Ἱδρύματος, ὅσο καὶ τοῦ συγγραφέως, Θὰ περιγράψω συνοπτικὰ (ζήτημα χώρου) ἕνα μέρος τῶν ἐντυπώσεων ποὺ ἔλαβα ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ βιβλίου, περιοριζόμενος στοὺς βασικοὺς ἄξονες, ποὺ ἐπ ̓ αὐτῶν περιεστράφη ἢ σκέψη τοῦ συγγραφέως. “Αλλωστε ὃ σκοπὸς αὐτῶν τῶν ὃμιλιῶν καὶ δημοσιεύσεων εἶναι --- ὑποθέτω --- νὰ προκαλοῦν ἐρεθίσματα καὶ νὰ προάγουν τὴν μάθηση, στὴν ὁποία σκοπεύει τὸ ἵδρυμα Γουλανδρῆ - Χόρν, ὅπως λέγει. "Ας ξεκινήσω, λοιπόν, μετὰ ἀπ ̓ αὐτὴν τὴν μικρὴ εἰσαγωγή, γιὰ νὰ ἐκφράσω τὶς ἀπορίες μου ἐπ ̓ αὐτῶν τῶν ὁμιλιῶν, ὥστε ἐξ αὐτῆς τῆς ἀντιμαχίας νὰ προκύψει, ἴσως, κάτι ὠφέλιμο γιὰ τὴν μάθηση. Ὃ συγγραφεὺς περιστρέφει τὶς ὁμιλίες του γύρω ἀπὸ τὸν ἄξονα πνεῦμα - λόγος. Τὸ πνεῦμα ἢ ὃ κόσμος τοῦ πνεύματος, κατὰ τὸν συγγραφέα, ἐκπροσωπεῖται ἀπὸ τὸ Ισραήλ, ὃ δὲ κόσμος τοῦ λόγου ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα (σελ. 157 καὶ 179). Ο συγγραφεὺς μᾶς δυευκρινίζει στὴν πρώτη του ὁμιλία πῶς φανερώνεται αὐτὸ τὸ πνεῦμα καὶ ἀκόμα πῶς διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς σκέψεως συλλαμβάνεται ὑπὸ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὃ ἄνθρωπος ἀποκτᾶ συνείδηση αὖτοῦ. Τὸ πνεῦμα αὐτό, ὅπως τὸ ἐννοεῖ ὃ ὁμιλητῆς, κεῖται ἐντός(;) ἢ ἑκτός(;) τοῦ ἀνθρώπου] καὶ μόνον ὅταν ὁ ἄνθρωπος βρεθεῖ μέσα σ ̓ ἕνα χῶρο φορτισμένο ἀπὸ ἀρχέγονη συγκίνηση, εἶναι δυνατὸν νὰ τοῦ φανερωθεῖ, νὰ ἐπικοινωνήσει μ ̓ αὐτό, νὰ τὸ συλλάβει. Νὰ ἀποκτήσει δηλαδὴ συνείδηση αὐτοῦ. Τότε τὸ πνεῦμα λειτουργεῖ ἐντὸς τοῦ «θυμοῦ» καὶ η κατάσταση αὐτὴ δὲν εἶναι ψυχολογικὴ ἀλλὰ ὑπαρξιακή, δηλαδὴ ὀντολογικὴ τοῦ ἀνθρώπου. Ὃ συγγραφεὺς θεωρεῖ ὅτι ὃ ἄνθρωπος ἐκ κατασκευῆς εἶναι κατάλληλος, λόγῳ τοῦ «θυμοῦ», νὰ γίνει κάτω ἀπὸ δρισμένο συγκινησιακὸ κλῖμα δέκτης(;) τοῦ πνεύματος (τοῦ ἐντός; τοῦ ἐκτός;). Μὲ ἄλλα λόγια, μᾶς λέγει, ὅτι πρόκειται γιὰ μιὰ ὀντολογικῶς ἀρνητικὴ κατάσταση τοῦ «θυμοῦ», ποὺ δὲν εἶναι οὔτε εὐθυμία, οὔτε δυσθυμία, οὔτε ἀθυμία... Γι’ αὐτό, γιὰ νὰ τὴν ξεχωρίσει μὲ σαφήνεια ἀπὸ τὶς ψυχολογικὲς καταστάσεις, τὴν ὀνομάζει ἐνθυμία. "Ἔτσι ὃ συγγραφεὺς συμπεραίνει ὅτι «... ὅταν δὲν κατανοοῦμε ἢ νομίζομε ὅτι δὲν ἕχει νόημα μιὰ ρήση φιλοσοφικὴ ἢ θρησκευτικὴ ἢ ὁποιαδήποτε ἄλλη ποὺ ἀναφέρεται σὲ φανέρωση τοῦ πνεύματος, θὰ πρέπει πρῶτα νὰ ξέρομε πὼς δὲν ἔχομε προετοιμασθεῖ πρὸς τοῦτο ἐνθυμικῶς». Πρὸς ἀποσαφήνιση δὲ τοῦ τὶ σημαίνει προετοιμασία, φέρει ἕνα παράδειγμα: «Υπήρξε, λέγει, ἕνας ἀρχαῖος ζωγράφος πολεμικῶν σκηνῶν. Τοποθετοῦσε τὰ ἔργα του στὴν ἀγορά, καλυμμένα μὲ πέπλα. Μαζευόταν περίεργος κόσμος. Ἔβαζε ἕνα σαλπιγκτὴ νὰ σαλπίσει ἐπίθεση. ̓Εφούντωναν οἱ ἄνδρες ἀπὸ πολεμικὸ μένος. Καὶ τότε ὁ ζωγράφος ἔσυρε τὰ πέπλα, καὶ ἔβλεπε ὁ κόσμος, μέσα σὲ κατάλληλο Ψυχικό κλίμα, τὶς ζωγραφισμένες σκηνὲς μάχης, καὶ τὶς ἀπολάμβανε, καὶ τὶς ζοῦσε». 1. Δὲν μπόρεσα δυστυχῶς νὰ καταλάβω πῶς ἐννοεῖ τὸ «πνεῦμα» ὃ συγγραφεύς, οὔτε τὸν χῶρο ποὺ κατέχει ἐντὸς ἤ ἐκτὸς τοῦ ἀνθρώπου. Προχώρησα ὅμως λαμβάνοντας ὑπ ̓ ὄψιν μου καὶ τὶς δύο περιπτώσεις.